Onze gids van de week

Schrijver Lisa Halliday: ‘Heb jij ook weleens het gevoel dat je in de verkeerde tijd geboren bent?’

Soms heeft schrijver Lisa Halliday het gevoel dat ze in het verkeerde tijdperk geboren is. Maar gelukkig kan er ook nú nog genoten worden van oude films, klassieke muziek en 19de-eeuwse schilderkunst.

Milaan, 1 februari 2019. Schrijfster Lisa Halliday. Beeld Els Zweerink

Op de tweede pagina van Asymmetrie, Lisa Hallidays met sterren overladen debuutroman uit 2018, zitten Alice en Ezra samen op een bankje in New York. Zij is een jonge redactieassistent bij een uitgeverij, hij een prijswinnende, oudere schrijver, en het is vlak voor hun romance begint.

Wat ze zoal leest, vraagt hij haar, en ze antwoordt: ‘O, vooral het oudere werk.’

Veel is er sinds het verschijnen van Asymmetrie geschreven over het boek. Dat het uit drie ogenschijnlijk losstaande delen bestaande verhaal briljant is gecomponeerd. Dat het grappig is en verzengend intelligent, en interessante vragen oproept over scheve verhoudingen – tussen oud en jong, man en vrouw, tussen leven in vrede en leven in oorlogstijd. Maar het meest is nog geschreven over Philip Roth, de vorig jaar overleden schrijver met wie Halliday, na een korte relatie toen ze halver­wege de twintig was, bevriend is gebleven, en naar wie Ezra Blazer losjes werd gemodelleerd.

Milaan, 1 februari 2019. Schrijfster Lisa Halliday. Beeld Els Zweerink

Hoeveel was fictie? Hoeveel werkelijkheid? Ze heeft er in interviews geduldig op geantwoord, maar we gaan het er in Milaan, waar ze met haar man en dochtertje woont, niet over hebben. Behalve dit: op basis van de lijst met haar culturele hoogtepunten kun je stellen dat ook Lisa Halliday liefhebber is van het oudere werk.

‘Heb jij’, vraagt ze als we het over Holly­wood­­films uit de jaren dertig hebben, ‘soms ook het gevoel dat je in de ver­keerde tijd bent geboren?’

Een paar dagen later stuurt ze nog een nagekomen bericht, met een citaat van de in 2005 overleden Amerikaanse historicus George Kennan, die uitlegt waarom hij het jammer vindt dat hij niet vijftig of honderd jaar eerder heeft geleefd. ‘Het leven is in deze tijd te vol om te kunnen begrijpen. We kennen te veel steden om er de weg te vinden, te veel vrienden om echte vriendschappen te hebben (…) en de kwaliteit van onze indrukken maakt plaats voor de kwantiteit, zodat het leven een film lijkt te worden, met honderden caleidoscopische scènes die aan en uit flitsen, weg voordat we tijd hebben om erover na te denken.’

Muziek: John Lincoln Wright, Waltz of the Pines

‘Ik hou meer van klassieke muziek en van jazz, maar countrymuziek is de muziek die voor veel mensen staat voor Amerika, en het is de muziek van mijn jeugd. Mijn vader is onlangs overleden, mijn stiefmoeder en hij hielden van country, als we in het weekend bij ze waren zongen we samen. Waltz of the pines, een van de mooiste countrynummers die ik ken, is geschreven door John Lincoln Wright, een vriend van mijn stiefvader. We hebben het op zijn begrafenis gespeeld. Ik herinner me die dag zo goed: het was helder weer op een begraafplaats met veel dennenbomen, de dennenbomen uit het nummer, en er zit een mooie zin aan het eind: als we ons leven over zouden doen, hoe anders was het dan geweest?’

Milaan, 1 februari 2019. Schrijfster Lisa Halliday. Beeld Els Zweerink

Poëzie: Louise Glück, Gedichten, 1962-2012

‘Ik heb Louise ontmoet door mijn baan bij Wylie, het literair agentschap in New York waar ik na mijn studie ging werken. We hadden elkaar al regelmatig aan de telefoon gehad toen ik voor het eerst bij haar thuis kwam om een contract te brengen. Later hielp ik haar met het maken van haar boekomslagen, en zo zijn we vrienden geworden.

Ik ben geen ervaren lezer van poëzie; ik begrijp het vaak niet. Maar Glücks poëzie is toegankelijk en intelligent. Elegant en sober. Ze kiest haar woorden slechts als voertuig van ideeën, niet om er indruk mee te maken. En toch blijf je erover nadenken, lang nadat je ze hebt gelezen.

Er zijn er zo veel gedichten van Louise veel die ik mooi vind, maar August betekent iets voor me omdat het is opgenomen in de bundel The Seven Ages, de eerste bundel waaraan ik met haar werkte. Ze vat in dit gedicht het gevoel van een warme zomerdag. De hoofdpersoon zit in een chaise longue, haar zus lakt haar nagels, en Louise schrijft:

Our lives were stored in our heads.

they hadn’t begun; we were both sure

we’d know when they did.

They certainly weren’t this.

Vrij vertaald: als je jong bent, kun je niet wachten tot het echte leven eindelijk begint. Maar als je oud bent en terugkijkt, besef je: dat jonge leven, dat wás al het echte leven. Sterker: er is geen periode in je leven dat je meer ‘alive’ bent dan je jeugd. Het is het hart van je leven. Van hieruit begint het. Ik denk hier veel over, de laatste tijd. Ik kon vroeger ook niet wachten tot mijn leven begon. Als iemand me toen had gezegd dat ik, als volwassene, in Italië zou wonen met een Engelse man en met ons kind, had ik het niet geloofd. Te mooi om waar te zijn. En toch: ik ben nu niet per se gelukkiger dan ik toen was.’

Muziek: Isaac Albéniz, Iberia, Book 1&2, vertolkt door Daniël Barenboim

‘In het laatste deel van Asymmetrie laat ik Ezra Blazer, te gast in het BBC-radioprogramma Desert Island Discs – het programma bestaat echt, al 77 jaar – acht platen kiezen die hij mag meenemen naar een onbewoond eiland, en Albéniz’ Iberia is daar één van. Alles wat Ezra erover zegt, vind ik ook: ‘Als ik het voor het zeggen had, zouden we het complete werk van anderhalf uur beluisteren, aangezien elk deel op het andere voortbouwt; elk deel is een afgerond stuk, maar als geheel zijn ze meer dan de som der delen, en de opbouwende spanning is een zoete kwelling.’

Milaan, 1 februari 2019. Schrijfster Lisa Halliday. Beeld Els Zweerink

Toen ik net naar New York was verhuisd, was ik veel alleen. Op een zaterdagavond liep ik naar Tower Records, een platenzaak in de buurt, waar je een keuze van cd’s aan een luisterpaal kon beluisteren. Ik had nog nooit van Albéniz gehoord. Hij was een Spaanse componist en pianist, Iberia componeerde hij een paar jaar voor zijn dood in 1909. Wat ik die avond hoorde vond ik mooi, intens, levendig, ik denk omdat het zo goed aansloot bij hoe ik me in die tijd voelde. Eenzaam, maar niet per se op een vervelende manier. Meer de eenzaamheid die nodig is om zelfstandig te worden, om op jezelf te leren vertrouwen.

De recensent van de The New Yorker noemde de structuur van Asymmetrie muzikaal, vanwege de opbouw in drie delen, de herhalingen en terugkerende thema’s. Ik heb zelf ook wel eens een stukje muziek op de piano gecomponeerd, toen ik aan Harvard studeerde en een paar lessen muziekcompositie volgde. Je schrijft, speelt, het klinkt niet, je verandert het, speelt het nog eens, het klinkt nog niet, je past het aan, zo gaat het eindeloos door. Als schrijver werk ik precies zo. En toch moet je ervoor zorgen dat het eruitziet alsof het in één keer is opgeschreven.’

Film: Charlie Chaplin, Modern Times

‘Ik had bijna voor The Great Dictator gekozen. Maar die film heeft een probleem: zoals bij veel kunst die over het kwaad gaat – of dat nou oorlog is of een andere gruweldaad – speelt een moreel dilemma, namelijk: mag een kunstenaar iets moois maken van iets wat zo verschrikkelijk is? Het gebeurt natuurlijk aan de lopende band, maar kan het met een film over de Tweede Wereldoorlog? Ik vraag me af, als je de oorlog daarin maar een beetje romantiseert: wat doet dat met de collectieve herinnering aan die oorlog?

Daarom kies ik voor Modern Times. Ook maatschappelijk relevant, want het gaat over hoe de industriële ontwikkeling mensen werkloos maakt, en hoe sommige mensen het in die nieuwe industriële samenleving niet meer kunnen bijbenen. Maar het is vooral amusement. Hilarisch hoe hij in een van de scènes in de gevangenis zijn lunch bestrooit met cocaïne, in de veronderstelling dat het zout is.’

Dans: de solo van Fred Astaire in de musical Damsel in Distress

‘Ik weet niet of het ooit geverifieerd is, maar er doet een verhaal de ronde over een notitie die ooit werd gemaakt, toen Fred Astaire, musicalster uit de jaren dertig tot vijftig, zijn eerste screentest deed voor een film. De man die aantekeningen maakte, schreef: kan niet acteren, is kalend, kan een beetje dansen. Zelfs als het verhaal verzonnen is, vind ik het een mooi voorbeeld van hoe iemand tegen alle verwachtingen in een grote ster heeft kunnen worden. Astaire was niet knap op een conventionele manier. Zijn charme zat in zijn persoonlijkheid, en in wat hij kon: formidabel tapdansen.

In deze scène uit Damsel in Distress staat een drumstel in een halve cirkel opgesteld – Astaire ervoor, twee drumstokken in de hand – en tapdanst hij op Nice Work If You Can Get It van George en Ira Gershwin. Hij dans en drumt met handen en voeten, het begint nog ingehouden, en gaandeweg wordt het steeds uitbundiger en heeft hij zichzelf bijna niet meer onder controle. Ik hou ervan als hij zich zo laat gaan.’

Fred Astaire danst rondom zijn drumstel in een scene van de film Damsel In Distress, 1937. Beeld Getty

Schilderij: John Singer Sargent, The Daughters of Edward Darley Boit

‘Singer Sargent was een Amerikaanse portrettist die aan het einde van de 19de eeuw veel Amerikaanse expats in Parijs schilderde, waaronder de vier dochters van Edward Darley Boit, een schilder uit Boston. Ik zag dit werk voor het eerst toen ik kunstgeschiedenis studeerde aan Harvard, en vaak naar het Museum of Fine Arts in Boston ging. Het werd, eind 19de eeuw, zeer onconventioneel gevonden vanwege de asymmetrische compositie, met dat lege midden. En omdat maar één meisje je aankijkt. Op mij heeft het vooral indruk gemaakt door de combinatie van realisme met impressionisme. Ik besefte, en dat is deel van mijn culturele opvoeding geweest, dat in de kunst niet alles realistisch, netjes en perfect hoeft te zijn om mooi te zijn. Dat een impressionistische manier van schilderen meer overeenkomt met hoe we de wereld ervaren dan een perfecte lijn.’

The Daughters of Edward Darley Boit. Beeld Museum of Fine Arts, Boston

Kerk: San Maurizio al Monastero Maggiore

‘De Sixtijnse Kapel van Milaan, maar in tegenstelling tot de echte, in Vaticaanstad, kun je hier gratis in, en is het er bijna altijd leeg. Toen onze dochter Stella drie, vier maanden oud was, sliep ze overdag alleen in een draagzak, nooit in haar wieg. Ik heb elke dag uren met haar rondgelopen, en zo heb ik letterlijk elke kerk in Milaan meerdere keren van binnen gezien.’

Chiesa di San Maurizio al Monastero Maggiore kerk, Corso Magenta street, Milaan. Beeld Getty
Milaan, 1 februari 2019. Schrijfster Lisa Halliday. Beeld Els Zweerink

Foto: Inge Feltrinelli, zelfportret met Ernest Hemingway

‘Inge was toen ze jong was fotograaf, en was de baas van de uitgeverij waar mijn man werkt. Deze foto stond boven haar necrologie in The New York Times. Wat ik er zo goed aan vind, is dat ze zichzelf, met een ongelooflijk plezier en grote vastberadenheid, midden in haar werk plaatst – en er zichtbaar van genoot. Heel inspirerend. Zo veel mensen hebben over de relatie tussen Alice en Ezra in Asymmetrie gesproken alsof het strikt autobiografisch zou zijn. Terwijl er zo veel aan verzonnen is. Ik wist dat er over mij en Philip Roth zou worden gepraat, maar dat het er zó veel over zou gaan, had ik nooit kunnen bedenken. Dus één advies aan wie zichzelf in zijn verhaal schrijft: schrijf het best mogelijke boek, en maak je geen zorgen over wat mensen erover zeggen. Als het boek goed genoeg is, wordt het nog gelezen als jij er al lang niet meer bent. Loslaten, dat is wat Inge leek te kunnen. Ze was helemaal zichzelf, zonder zich iets aan te trekken van wat anderen van haar vonden.’

Zelfportret van Inge Schoenthal met Ernest Hemingway en een 30 kg speervis aan boord van de boot Pilar, 1953. Beeld Inge Schoenthal Feltrinelli / LUZ / HH

cv Lisa Halliday

Geboren in Medfield, Massachusetts in 1976. Studeerde kunstgeschiedenis aan Harvard. Na een zomercursus uitgeven begint ze in 1998 als assistent bij het literair agentschap Wylie Agency in New York. In 2005 publiceert ze een kort verhaal, Stump Louie, in The Paris Review. In 2006 neemt ze ontslag bij Wylie, en begint ze als freelance redacteur, vertaler en ghostwriter. Verhuist in 2011 naar Milaan, waar haar man een baan krijgt bij uitgeverij Feltrinelli. In 2017 ontvangt ze de Whiting Award for Fiction, een jaarlijkse prijs voor veelbelovende schrijvers. Asymmetrie is haar debuut. Halliday woont in Milaan met haar man en dochter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.