Schrijver Karel Schoemans (1939-2017) inlevingsvermogen dwong respect af

Zijn naam is internationaal niet zo bekend als die van Zuid-Afrikaanse vakbroeders als Coetzee, Brink of Breytenbach. Toch is de literaire wereld ervan overtuigd dat met het heengaan van Karel Schoeman, afgelopen maandag 1 mei, een van de grootste schrijvers van Zuid-Afrika is gestorven. Schoeman (77) overleed in een ziekenhuis in Bloemfontein, vermoedelijk als gevolg van zijn zelfgenomen besluit te stoppen met eten en drinken.

Schoemans historische romans over het eenzame leven in de uitgestrekte landschappen van de Vrijstaat en de Karoo kregen de afgelopen jaren veel lof. Als enige Zuid-Afrikaan won Schoeman drie maal de Herzog-prijs, de hoogste literaire onderscheiding in zijn vaderland. In 2014 werd hij genoemd als kandidaat voor de Nobelprijs voor Literatuur.

De meeste bekendheid kreeg Schoeman, die het grootste deel van zijn leven werkte als bibliothecaris, met zijn bijzondere Stemmen-reeks. Een trilogie waarvan het tweede deel, Dit leven, in 1993 als eerste verscheen. Twee jaar later volgde het derde deel, Het uur van de engel, om in 1998 af te sluiten met het eerste deel, Verliesfontein.

Inlevingsvermogen

Deze diep doorleefde romans over moedige figuren die zich tegen het besloten karakter van hun dorpsgemeenschap verzetten, verschenen in Nederland bij uitgeverij Brevier, in vertaling door Rob van der Veer. De boeken werden lovend ontvangen, vooral Schoemans inlevingsvermogen dwong respect af.

Onvergetelijk is het portret van de oude vrouw in Dit leven. Vanaf haar sterfbed reconstrueert ze het harde leven op een 19de-eeuwse schapenboerderij. Gedesillusioneerd, maar zonder verbittering en met veel wijsheid. Haar spot geldt enkel de hardvochtige kerk 'waar de overtreding nooit wordt vergeven en het geschreven woord de leugen bestendigt'.

Afscheid

Naast zijn romans publiceerde Schoeman een groot aantal historische boeken en biografieën, zowel in het Afrikaans als in het Engels. In Nederlandse vertaling verscheen Merksteen, een dubbelbiografie van zijn grootouders die kort voor de Boerenoorlog naar Zuid-Afrika emigreerden.

Schoeman liet een indrukwekkende afscheidsbrief achter waarin hij vertelt dat hij twee jaar geleden ook al een poging deed zijn leven te beëindigen, 'door omstandigheden gefnuikt'. Zijn besluit niet meer te eten en te drinken noemt hij een 'uitgerekte vorm van sterven', de enige vorm die wettelijk geoorloofd is. Hij spreekt dan ook de hoop uit dat zijn dood zal bijdragen aan 'een wijziging in de huidige Zuid-Afrikaanse wetgeving aangaande zelfbeschikking'. Zijn laatste woorden: 'So is dit genoeg.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.