Interview Jennifer Lee

Schrijver en coregisseur Jennifer Lee: ‘We wisten wel dat Frozen een succes was, maar niet dat het zo lang zou aanhouden’

Frozen is geen film maar een (feministisch) fenomeen. Hoe is dat zo gekomen? En hoe maak je er dan een geslaagd vervolg op? 

Beeld Walt Disney Animation Studios

Het moet ergens in de kerstvakantie van 2013 zijn geweest dat Jennifer Lee, schrijver en coregisseur van Frozen, besloot een meezingvertoning van haar film te bezoeken. Nietsvermoedend, of nee: misschien zelfs enigszins bedrukt. Bij de entree van de bioscoop had iemand een Olaf-pop gesloopt. Dat zinloze geweld tegen de pratende sneeuwpop uit de film leek haar een veeg teken. Frozen draaide bovendien ook al een maand; hoeveel mensen zouden er nou nog afkomen op zo’n singalongversie?

Veel dus. Heel veel. De zaal was afgeladen. ‘En tot mijn stomme verbazing zongen ze niet alleen de liedjes mee, maar konden ze ook alle teksten woordelijk meezeggen. Wacht even, dacht ik toen, dan hebben ze de film al meerdere keren gezien...’

Dit was het moment dat bij Lee het kwartje viel. Dat Frozen voor een grote groep mensen misschien wel meer was dan een simpele Disneytekenfilm over twee prinsessenzussen, waarvan er een ijskrachten heeft die ze moet leren accepteren. ‘Ik heb meteen deze twee mannen gebeld’, zegt Lee, wijzend naar regisseur Chris Buck en producent Peter Del Vecho, die medeverantwoordelijk waren voor de film. ‘En ik zei: ‘Ik heb net iets uitzonderlijks meegemaakt.’’

Jennifer Lee, regisseur van Frozen 2. Beeld Getty Images for Disney

Geen van hen kon bevroeden dat dit nog maar het begin was van de wereldwijde Frozen-gekte. Nooit leverde een tekenfilm meer geld op aan de kassa. Na een jaar zong iedereen de Oscarwinnende track Let It Go – van schoolmeisjes tot footballteams, van een als Elsa verklede Channing Tatum in een playbackwedstrijd tot een stel brandweermannen die in 2014 een kleutertje uit een stilstaande lift moesten redden. Wie in Disney World een verklede ijsprinses Elsa wilde ontmoeten, stond in de hoogtijdagen vijf uur in de rij. Ondertussen waren de blauw satijnen Elsa-jurkjes in kleutermaten niet aan te slepen. Volgens een Disneystore-medewerker werd er in april 2014, vlak na de dvd-release, door wanhopige ouders gevochten om de inmiddels schaars geworden merchandise. Frozen ontpopte zich tot meer dan een film. 

Hoe maak je daar nu een vervolgfilm op? Dat is de kwestie die onder elke vraag ligt die gesteld wordt in Londen, waar Lee, Buck en Del Vecho interviews geven vanwege de release van Frozen 2. Want ja, Anna en Elsa zijn er weer. Een beetje ouder, met nieuwe jurken en een nieuw avontuur. In het tweede deel wordt koninkrijk Arendelle bedreigd door mysterieuze krachten die uit een betoverd, mistig bos komen; het is de taak van de koninklijke zussen om dit op te lossen, uiteraard met sneeuwman Olaf en Anna’s goeiige vriend Kristoff in hun kielzog. Wat volgt is een bij vlagen best duistere queeste, waarin alle personages op een of andere manier volwassen moeten worden of op eigen benen leren staan.

Elsa en Anna uit Frozen. Beeld Alamy Stock Photo

Hoe torenhoog de verwachtingen zijn realiseert Lee zich nu pas, tijdens de perstour. ‘Mensen vergeten weleens dat Frozen een trage start had. Het was gewoon een eerlijke musical, met een onbekend verhaal, over twee zusjes; het publiek kon het aanvankelijk niet zo goed plaatsen. Wij waren al vrij snel na de release begonnen aan een kort Frozen-filmpje, gewoon omdat we daar zin in hadden. Maar door deze Frozen Fever (2015) voelden we dat we nog niet waren uitverteld. Er waren nog zo veel vragen: hoe kwam Elsa aan haar ijskrachten? Wat zou er gebeuren met Anna en Kristoff? Bestaat er zoiets als ‘ze-leefden-nog-lang-en-gelukkig’? Daar wilden we induiken met een sequel. Toen we daaraan begonnen, wisten we al wel dat Frozen een succes was, maar we hadden geen idee dat het zo lang zou aanhouden.’

Terwijl Lee en co voor Frozen 2 reizen maakten naar Scandinavië om zich te verdiepen in volksverhalen en zich te laten inspireren door de landschappen, werd het Frozen-sneeuwballetje een lawine. In talloze artikelen probeerden psychologen en andere wetenschappers de afgelopen jaren te duiden waarom Frozen nu precies zo aansloeg. Waren het die aanstekelijke liedjes? De jurken? Vooral de boodschap over jezelf durven zijn sloeg op een of andere manier aan bij een kleuterpubliek én bij de lhbti-gemeenschap, die Let It Go omarmde als een soort uit-de-kast-komlied. In 2016 ontstond een onlinecampagne om Elsa de eerste lesbische Disneyprinses te maken: #GiveElsaAGirlfriend.

Al deze ontwikkelingen werden bij de Walt Disney Studios in het Californische Burbank zo veel mogelijk genegeerd. Het zou de creativiteit alleen maar in de weg zitten, aldus Lee. ‘We hadden een soort pact: we wilden ons er niet nerveus door laten maken. Je kúnt zo’n succes niet simpelweg herhalen. Dat is ons werk ook niet: we moeten een verhaal vertellen dat de eerste film recht doet, niet een verhaal dat mensen willen horen. We zijn dus bij de personages gebleven: ik schreef dagboeken vanuit het perspectief van Elsa, we bedachten wat voor ontwikkelingen de personages volgens ons moesten doormaken, en Kristen en Robert Lopez (het echtpaar dat de liedjes voor Frozen had gecomponeerd) schreven songs die daar iets over moesten zeggen.’

En dan is er nog iets wat Frozen had en wat niet te kopiëren valt: precies de juiste timing. De eerste film voelde revolutionair in de manier waarop het de genreconventies op zijn kop zette. In zekere zin was het de antiprinsessenfilm: Anna en Elsa waren sterke persoonlijkheden en hun relatie is in de film belangrijker dan die met welke man dan ook. Het hele idee van de ‘liefdeskus’ ging op de schop. Er was geen (vrouwelijke) heks om het tegen op te nemen, Elsa voerde in de eerste plaats een innerlijke strijd. Die sterkevrouwentrend was eerder al voorzichtig te zien in The Princess and the Frog (2009) en Tangled (2010), maar het overrompelende succes van Frozen liet zien dat de wereld daar blijkbaar op zat te wachten. De rechtse denker Jordan Peterson schrok er in ieder geval van, en betitelde Frozen in zijn boek als politieke propaganda.

Beeld Walt Disney Animation Studios

‘Dat is precies het probleem’, zegt Lee geërgerd. ‘Dat iemand een film met twee vrouwelijke hoofdpersonen meteen zo noemt. Wij hebben gewoon driedimensionale personages willen creëren.’

Het was te danken aan Jennifer Lee, de eerste vrouwelijke regisseur van een Disney-animatiefilm en inmiddels ook creatief leider bij Disney Animation, en de andere vrouwen in het team dat Anna en Elsa het cliché overstegen, zegt regisseur Buck. Toen het hem en een mannelijke scenarist niet lukte het eerste script in de vingers te krijgen, werd Lee erbij betrokken. ‘Onze ideeën bleek toch soms wat stereotiep.’

Lee: ‘Voor Elsa keken we naar de Britse koningin Elizabeth. Die is nu al decennialang een van de succesvolste monarchen ter wereld. Ze heeft diverse verantwoordelijkheden. Dat was ons voorbeeld: iemand die de taak heeft een koninkrijk te besturen en niet elke dag naar het bal gaat.’

Iets wat de afgelopen zes jaar ook is veranderd, is de eerste generatie fans. De kinderen die zich in 2013 verloren in een fantasiewereld van toverkracht, ijs en blauw tule, zijn de prepubers van nu. Is het toeval dat het thema van Frozen 2 – verandering – zo goed aansluit bij die nieuwe levensfase? Dat bijvoorbeeld ‘de nieuwe Let It Go’, Into the Unknown, de angst daarvoor en de onvermijdelijkheid ervan bezingt? En dat de moraal van de film is dat je er alleen maar sterker uitkomt? 

Lee: ‘Verandering was een thema waarmee we vooral bezig waren omdat we onze eigen kinderen zagen opgroeien. Volwassen worden kan best eng zijn. Mijn eigen dochter was zo bang voor verandering dat ze op een gegeven moment moest huilen toen we een nieuwe tv kregen. ‘Oei schatje, dacht ik, we hebben denk ik wat coping-vaardigheden nodig.’ En dat kunnen films als Frozen 2 bieden.’

Wordt Into the Unknown de nieuwe Let It Go?

Hoeveel kinderen zouden hun stembanden hebben getest op Let It Go, de afgelopen zes jaar? Waarschijnlijk wel een miljard, want een meezingversie van het Disneylied op YouTube is zó vaak bekeken.

Er zijn natuurlijk meer megahits ontsproten uit de Disney Studios, maar Let It Go werd legendarisch. Ook omdat de rol van karakter Elsa moest worden herschreven toen songwriterspaar Robert en Kristen Anderson-Lopez het lied had ingeleverd. Elsa was oorspronkelijk een slechterik, maar in de song over haar ontketende krachten kreeg de sneeuwkoningin menselijke trekjes. Het script werd aangepast.

Hoe kom je daar overheen, als een nieuwe Frozen vraagt om een nieuw anthem? Allereerst door dezelfde mensen aan het werk te zetten. De powerballad Into the Unknown is geschreven door hetzelfde echtpaar, met hulp van filmmuziekspecialist Christophe Beck. Zangeres (en stemacteur) van dienst is opnieuw Broadwayster Idina Menzel. Dus zijn er volop parallellen te trekken met de voorganger – al was dat volgens de schrijvers niet de bedoeling.

Ook Into the Unknown begint met een piekerende piano, om daarna tot een orkestrale ontlading te komen, inclusief vlammende uithalen van Menzel. De tekst gaat weer over de innerlijke strijd van Elsa en zou ook iedereen die niet in een ijspaleis woont kracht kunnen geven. Soms moet je nu eenmaal het onbekende tegemoet treden.

Wie wil meezingen krijgt het lastig. De uithalen in het refrein, en vooral het vibrato in het tergend lang aangehouden ‘unknóóóóówn’, zijn een uitdaging voor beginnend zangtalent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden