Profiel Alma Mathijsen

Schrijver Alma Mathijsen maakte iets van haar liefdesverdriet

12 november komt de nieuwe novelle van Alma Mathijsen uit, die ze nadat haar relatie uitging afgezonderd in een kasteel in Duitsland schreef. 

Beeld Nienke Wind

‘Ik ging half dood tijdens het schrijven. Iedereen zegt dat je bij liefdesverdriet een beetje afstand moet nemen, maar eigenlijk heb ik precies het tegenovergestelde gedaan; ik ben er helemaal ingedoken.’ Alma Mathijsen (35) serveert kokosmakroontjes aan haar eettafel in een Amsterdams pakhuis. Zwarte coltrui, geen make-up, gouden sieraden. Ze ziet er kalm en opgeruimd uit, maar een jaar geleden, toen haar relatie van vijf jaar net uit was gegaan, was dat anders. ‘Vlak na de breuk vroeg De Bezige Bij of ik een novelle wilde schrijven voor hun 75-jarig bestaan. Ik vond het een goed idee, maar ik zei er meteen bij: dan gaat het wel over liefdesverdriet. Want daar zat ik op dat moment nog middenin.’

Behalve niet eten en erachter komen dat álles huilend kan, van opstaan en douchen tot afwassen en werken, bleek een van de bijwerkingen een verhoogde productiviteit. Ze schreef een stuk of 150 gedichten, ‘hele slechte, denk ik’. Soms midden in de nacht: Pink Floyd op en gaan. Langzaam vormde zich een idee voor de beloofde novelle, maar er kwam nog niets op papier. ‘Ik wist gewoon: dit gaat zo zwaar worden dat ik het er in één keer uit moet schrijven, in een aaneengesloten periode.’ Die kans kwam toen een vriend, tevens beheerder van Schloss Kalkhorst in Duitsland, haar uitnodigde om te komen schrijven. In vier weken tijd knalde ze het surrealistische verhaal Ik wil geen hond zijn eruit, elke dag tweeduizend woorden, van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat. ‘Eén keer ben ik mee uit eten geweest met anderen die daar aan het werk waren, maar ik kon amper praten. Het lukte me gewoon niet om iets leuks te zeggen. Ik geloof eigenlijk helemaal niet in het idee dat je moet lijden om iets moois te maken, maar bij dit boek voelde ik me vaak alsof ik langs de rand van de gekte scheerde door zo diep in het verdriet te duiken. In plaats van ervoor weg te lopen, heb ik er een microfoon bijgehouden om te horen wat het wilde zeggen.’ En? ‘Het wilde terug. Ten koste van alles.’

Teruggaan is dan ook precies wat de hoofdpersoon uit Ik wil geen hond zijn doet: dankzij een mysterieus transformatieproces verandert ze in, jawel, een hond, zodat ze weer eeuwig geaaid, gevoederd en gekoesterd kan worden door de man die haar als mens verliet. ‘Ken je dat lied van The Stooges: I wanna be your dog? Het gaat over een relatie waarin iemand zo veel van de ander houdt dat hij zich helemaal uitlevert. Totaal niet wat je zou moeten willen, natuurlijk, maar wel een heel aanlokkelijk idee, zeker op het moment dat je dat liefdesverdriet zo sterk voelt.’

Verhalen die waarheid zouden kúnnen zijn, Alma Mathijsen is er goed in. Haar eerste bundel bestaat uit fictieve verslagen waarin ze het bed deelt met bekende Nederlanders, van Balkenende tot Karin Bloemen. Haar debuutroman Alles is Carmen gaat over een verlaten vrouw die haar ex uiteindelijk vermoordt, óók gebaseerd op een verbroken relatie. ‘Het verbaasde me toen vooral dat je samen kunt bedenken: wij zijn verliefd op elkaar, maar dat een van die twee vervolgens kan besluiten dat het over is, waarna de ander er maar mee te dealen heeft.’ Vergeet de meisjes ging juist over vriendschap, die net zo bijzonder kan zijn als liefde maar volgens Mathijsen toch zelden als gelijkwaardig beschouwd wordt. En afgelopen oktober verscheen Niet schrikken mama: essays waarin Alma en haar moeder Marita, emeritus hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam, op papier met elkaar discussiëren over de positie van de vrouw, vroeger en nu. Wanneer zijn mannen en vrouwen bijvoorbeeld écht gelijk? Waarom vergoelijken we onaangename mannelijke opdringerigheid al zo lang? Alma kan het weten. Hoe huiveringwekkend makkelijk grenzen overschreden worden, beschreef ze in 2015 al in een artikel in de NRC, waarin ze vertelt hoe ze tien jaar eerder op vakantie in Italië ongewild seks had met een jongen. Nooit praatte ze erover, zelfs niet met haar moeder, die als eerste al haar werk leest en haar grotendeels alleen opvoedde. Pas jaren later durfde ze voor zichzelf te erkennen: dit was verkrachting – vandaar de titel van de essaybundel.

Een auteur die over alle aspecten van het leven schrijft, dus. En toch. ‘Hier is Alma Mathijsen’, kondigde de presentator haar afgelopen zomer op een festival aan: ‘koningin van het liefdesverdriet!’ Aan haar eettafel kan ze er nu wel om lachen: ‘Ik heb het maar omarmd, op dat moment, maar ik hoop niet dat liefdesverdriet het enige is wat mij definieert.’

Beeld Nienke Wind

Ze kan namelijk ook schrijven als ze blij is. ‘Alles is Carmen heb ik twee jaar na de breuk geschreven, toen het weer goed ging. En De grote goede dingen uit 2014 gaat wel over mijn vader, Hub Mathijsen, die overleed toen ik negen was, maar toen ik dat schreef was ik juist heel gelukkig. Ook omdat ik hem door dat project weer even tot leven kon wekken. Ik wil geen hond zijn is het enige boek dat ik tíjdens mijn verdriet heb geschreven. In tegenstelling tot de dood heeft liefdesverdriet geen rituelen, niets waar je je aan vast kunt houden, dus het voelde fijn om wat om handen te hebben. Ik was er iets van aan het maken, hoe pijnlijk ook. Ken je The Never Ending Story? Dat is een film die ik als kind zó mooi vond. Er komt een magisch moeras in voor dat je op probeert te slokken zodat je voor altijd verdrietig blijft. Om erdoorheen te komen, moet je juist niet aan dat verdriet toegeven, maar gewoon doorgaan. Zo voelde ik me toen het boek af was: ik ben door de swamp of sadness gekomen zonder erin weg te zinken! Het is gelukt! Ik stond echt te springen op dat kasteelbed van opluchting.

Door het op te schrijven, ben ik erachter gekomen dat het leven gewoon doorgaat, zelfs als dat waar je het meest bang voor bent, gebeurt. Had je het me in die maand daarvoor gevraagd, dan had ik waarschijnlijk gezegd: dit is het domste wat je kunt doen bij liefdesverdriet, ik wou dat ik er nooit aan was begonnen. Maar nu denk ik dus toch dat het schrijven geholpen heeft.’

Ik wil geen hond zijn, De Bezige Bij, verschijnt op 12 november 2019.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden