Schrijven over niet-perfect ouderschap: behoorlijk afgezaagd

Dus je hebt appelstroop in je haar, je kind ging zojuist in een zomerjasje de deur uit en daarover schrijf je nu een nonchalante nietperfectemoeder-column? Bitch, please.

Loedermoeder is volgens de directeur van Van Dale 'een integrerende hyperbool'. Beeld Foto: Imke Panhuijzen. Model: Nine Balk, Baby: Lorijn. Haar en make-up: Marsha Calori.

'Ontáárde ouders?' Stilte. 'Zo héét het boek?' De verkoopster van de boekhandel loopt naar de thrillerafdeling. Ze vermoedt kennelijk dat het gaat om een boek over twee ouders met wie het dramatisch afloopt. Ouders die vier weken na de geboorte van hun zoon gelukzalig en opgelucht de heroïnespuit in elkaars arm steken. De baby belandt bij zestien pleegfamilies. De vader sterft terwijl hij een bank probeert te beroven - een politiekogel doorboorde zijn aorta. De moeder eindigt verslaafd en verwaarloosd op straat.

Maar in het boek Ontaarde ouders vindt u (helaas) niet zo'n verhaal.

'Wat een vreemde titel', zegt ook de vrouw in de winkel. Ze tikt de titel in op haar computer. 'We hebben het wel, zie ik.' Dan, vertwijfeld: 'Is het een cadeautje?'

Het boek Ontaarde ouders is eind november uitgebracht en door de schrijvers ongetwijfeld bedoeld als cadeautje. Met hun gebundelde columns over het ouderschap sluiten de vader en moeder van baby Ezra, journalist en schrijver Sarah Sluimer (1985, Elle, De Correspondent) en regisseur en scenarioschrijver Willem Bosch (30, Van God Los, Penoza), zich aan in een lange rij journalisten en schrijvers die hun kinderen als onderwerp nemen. Of, eigenlijk, die schrijven over zichzelf als jonge ouders en hoezeer ze er opvoedtechnisch een potje van maken. Of 'ook maar wat doen'.

Columnist Roos Schlikker (41, Het Parool, Kek Mama, LINDA.) bouwde een groot deel van haar freelance-imperium rond dit gegeven. Ze bracht Van achter het behang tot over je oren uit, een boek dat de hashtag #ontploetermoeders meekreeg, en kwam dit najaar met een bundel (columnboekje, noemt ze het zelf) met de titel We rommelen maar wat aan. Me-to-we, het online magazine van journalisten Barbara van Erp (Volkskrant Magazine, Vrij Nederland) en Femke Sterken (Libelle) met veelal diezelfde aanrommelboodschap werd in korte tijd zo succesvol, dat het boek Dit is het boek voor ouders met een leven uitkwam en de site nu ook een Spaanse versie kent (Patasarriba.es).

Online concurreert me-to-we met famme.nl en loedermoeder.nl, twee sites die dezelfde boodschap prediken als Sluimer, Bosch, Schlikker en al die andere schrijvende ouders. Uit het boek Ontaarde ouders, over een cafébezoek zonder kind, vier weken na de geboorte: 'We waren net zoals alle anderen daar. Kinderloos, jong, tijdens een reguliere avond in de kroeg die we allemaal morgen weer vergeten zouden zijn. We hadden het niet de hele tijd over de baby. Dat hadden ze ons verteld, dat we de hele tijd over de baby zouden praten. Dat we snel naar huis zouden willen. Veel van dat soort clichés zijn niet waar. Of was ik nou een slechte moeder?'

Het antwoord op die laatste vraag (nee) weet de auteur van het boek heus. Maar zonder dit soort tentoongestelde twijfel kan een schrijver schijnbaar geen boek tikken vol voorbeelden waaruit blijkt hoe ontaard de ouders zijn.

Er valt wel wat af te dingen op dit soort boekjes. Everything is copy, over alles kun je schrijven, noteerde de Amerikaanse schrijver en regisseur Nora Ephron in haar bestseller I feel bad about my neck uit 2006 (Koop dat boek! Het gaat niet over overleven als moeder. Wel over het steeds groter groeiende kalkoenennekje van de inmiddels overleden auteur).

Maar is dit nu wel waar? Is alles kopij? In de bestseller 60 van de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse boek staat het hele kalenderjaar 2016 maar twee keer kort een boek over het ouderschap. Cesar van Matthijs Kleyn en Brief aan mijn dochter van Abdelkader Benali staan allebei één week in de lijst, daarna zijn ze meteen weer verdwenen.

Wel prominent in de bestseller-60: Te Lijf - twee stralende vrouwen onderzoeken de overgang. Ook: Killerbody Dieet. En: Nooit meer te druk. Praktische tips en strategieën voor drukke mensen met een overvol hoofd. In de top-100 best verkochte boeken van 2015 is de zelfreflecterende ouderproza helemaal niet te vinden. De vrouw in de boekwinkel bevestigt dat boeken van jonge ouders, in elk geval in haar winkel, niet goed verkopen.

Dat komt misschien omdat het niet-perfecte ouderschap inmiddels behoorlijk afgezaagd is. De teksten gaan gepaard met termen als aanmoederen en zuchtmoeder. Ontploetermoeder. Slummy mummy, loedermoeder, mutsmoeder. De uitdrukkingen zijn een duidelijke tegenreactie op de has-it-all-mom. Op de tigermom die er altijd perfect uitziet en haar kinderen met extracurriculaire activiteiten grenzen over duwt en altijd het beste van het nageslacht en zichzelf vraagt (You don't win silver, you lose gold, is wat zij haar kinderen meegeeft).

Loedermoeder was bijna woord van het jaar. Beeld Foto: Imke Panhuijzen. Model: Nine Balk, Baby: Lorijn. Haar en make-up: Marsha Calori.

Over een ontmoeting op het schoolplein met zo'n perfecte moeder schrijft columniste Roos Schlikker: 'Ik heb mijn slaapshirt - een verwassen ding van een concert van Bruce Springsteen uit de jaren negentig - aan, mijn geklitte haar snel bij elkaar gebonden en mijn stem klinkt donker van de nacht.' Verderop in We rommelen maar wat aan: 'Ik ben een zuchtmoeder geworden. Zo'n vrouw die moe is, puft, blaast.'

Deze ouders zetten zich af tegen supervaders- en moeders die alles aan de kinderen geweldig vinden. Maar hij/zij zet zich vooral af tegen ouders die alles thuis keurig op orde hebben. De 'andere' ouders, die met een volle ijskast en gymspullen die netjes op tijd zijn gewassen. De schoolpleinmoeders met make-up en een kapsel, in plaats van een frotknot waarin vastgekoekt babybraaksel/appelstroop hangt.

Op loedermoeder.nl: 'Al die blogs waarin ik lees dat jullie je kindje iedere dag organisch, glutenvrij, koolhydraad (sic) arm brood mee geven naar school. Tsss, ik schaam me ervoor toe te moeten geven dat ik soms een liga(!) in het broodtrommeltje stopte. Ik had mijn kids net zo goed een snoepzak mee kunnen geven.'

Hoeveel cooler ben je kennelijk tegenwoordig als je je (anoniem, in het geval van loedermoeder.nl) afzet tegen perfect ouderschap en roept dat je chaotisch en laks bent? Op famme.nl, over het negeren van een stinkende luier zodat de partner de luier moet verschonen: 'Als je niet goed bent in faken, ben je dus altijd de Sjaak met die vieze luier. Ben je mooi klaar mee. Zorg ervoor dat je een ander vies klusje voor je partner bewaart (het vuilnis buitenzetten, het konijnenhok verschonen, ik noem maar wat), zodat je deze tegen elkaar kunt wegstrepen. Iedereen blij! Of nou ja, jij in elk geval.'

Het feit dat deze vaders en moeders koketteren met hun kinderen die soms naar school gaan zonder tanden te hebben gepoetst, of in een zomerjas als het buiten vriest - Oehoe! Foei! - roept een verlangen op naar ouderverhalen die wél controversieel zijn. Of op z'n minst ruig. En daarmee interessant.

Columnist Aleid Truijens schreef eens in de Volkskrant over de loedermoeders: 'Nergens lees ik iets over geheime minnaars, een stiekeme verslaving, smijten met geld, woeste fantasieën of uitbraakgedachten. De grootste zonde van de loedermoeder is dat ze 'snakt naar een glas wijn'. Stouter wordt het niet. Moeilijker evenmin. Ik had gehoopt op wat solidariteit met al die ouders die het toch maar flikken: hun geld verdienen en hun talenten ontwikkelen tussen de broodtrommeltjes, de hoofdluizen, de zwemles en de puberruzies door, en daarbij ook hun relatie nog een beetje leuk houden.'

In de boeken en onlinemagazines werpt de moderne ouder het juk van perfect ouderschap, wat dat ook moge zijn, schrijvend van zich af. Dat doet de jonge ouder door zichzelf te presenteren als alles wat de tigermom niet is: namelijk zeer ontspannen en rock-'n-roll. Maar wie doorleest, ziet eigenlijk dat het leven van deze moderne ouders niet ontaard is. Allerminst.

Het leven van deze auteurs is eigenlijk zo doorsnee als maar kan. Ze schrijven over verlangen naar meer slaap. Zin in wijn en seks, poepen zonder peuterpubliek. Ook klagen ze over het nageslacht, diens woedeaanvallen, onredelijkheid en het feit dat de kinderen geen middagslaapje meer doen.

Op me-to-we ('Bij ons is alles echt en ongenuanceerd') ziet dat er zo uit: 'De beste bijkomstigheid van een hele dag wakker, is dat je je kind 's avonds gelijk na Sesamstraat in bed kunt donderen. Grote kans dat ze namelijk zo rond 17.00 uur al knikkebollend op de bank zitten, dus dan schuif je er nog net wat lepels Sponge Bob macaroni en een stronk broccoli in en daarna heb je opeens weer een hele avond voor jezelf. Zalig, zou je zeggen.'

Ook op Famme.nl ('Met alle ballen in de lucht, dondert er altijd wel eentje omlaag') stikt het van dit soort teksten.

Nederlandse kroost floreert

Rina Mae Acosta en Michele Hutchison , respectievelijk een Amerikaanse en een Engelse die in Nederland wonen, publiceren in april een boek over opvoeden in Nederland. In The happiest kids in the world - geschreven voor de Britse en Amerikaanse markt - wordt omschreven hoe Nederlandse ouders de zesjescultuur omarmen, dat Nederlandse kinderen op de basisschool geen huiswerk krijgen, en dat Nederlandse baby's veel meer slapen dan Britse en Amerikaanse baby's.

Het woord loedermoeder stond in 2016 op de shortlist als woord van het jaar (treitervlogger won). Want het woord is, volgens de directeur van Van Dale, 'een integrerende hyperbool'. 'Een loedermoeder is - kort gezegd - een imperfecte moeder, vaak ook nog eens van imperfecte kinderen. Ze berust in de imperfecties van haar nazaten. En ze is er nog trots op ook', zegt de directeur.

Wie de gedweeë stroom aan zelfbenoemde loedermoederkopij leest, ziet die trots overal terug. En de berg boeken blijft groeien. Journalisten Suus Ruis en Phaedra Werkhoven komen in februari met hun nieuwste project, met de titel Mama is ook maar een mens. Ondertitel: Belevenissen en tips van twee anti-mutsmoeders. Volkskrant-columnist Eva Hoeke en haar vriend Marcel van Roosmalen (NRC) brengen in dezelfde maand Als het maar niet op ons lijkt uit. 'In dit boek staan gegarandeerd geen succesverhalen', staat als blurb op de kaft van het columnboekje van Schlikker. Het citaat is van haarzelf.

Natuurlijk is het fenomeen zuchtmoeder niet nieuw, ze was er vroeger ook. Alleen manifesteerde zij zich niet zo prominent. Zeggen dat het moederschap niet meevalt, deed Annemarie Oster (1942) al in de vorige eeuw, in haar boek Een moeder van niks. Vervang in haar boek de woorden 'Donald Duck' voor 'iPad' en het kan gewoon weer een paar jaar mee. De bisschop Augustinus Hipponensis (354 - 430) zei over zijn moeder, de heilige Monica (333 - 387), dat zij een 'wijnzuipster' was. En we onthielden ook allemaal de ontplofte egel-vagina van Daphne Deckers (48), de moeder aller vlug geschreven moederboekjes.

Zo omschrijft Roos Schlikker in haar nieuwste columnbundel haar moederfiets: 'Zitje voorop, zitje achterop, enorme boodschappentas inclusief biologisch brood, appeltjes en een uitpuilende prei.' Wat een braafheid. Bovendien is er weinig imperfects aan, of ontaards zo je wilt. En dat is wat tegenstaat aan alle zelfbespiegelende kopij die in sneltreinvaart door de ach-zo-imperfecte ouders wordt uitgespuwd. Het is makkelijk, het gemaakte toontje staat op den duur tegen en het gaat nergens over.

De vader of moeder die apentrots schrijft over zijn/haar huishouden van Jan Steen en daarmee denkt aan te schoppen tegen een cliché, is daarmee zelf het grootste cliché geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden