Schootgebed

Komt een vrouw bij de therapeut

Sterre Lindhout

Volgens Sterre Lindhout doet Schootgebed van Charlotte Roche in vele opzichten denken aan Komt een vrouw bij de dokter van Kluun. Een curieuze mengeling van exhibitionisme en innemendheid.

Drie etmalen, twee echtelijke vrijages, waarvan een in een luxe bordeel, een aarswormenepidemie, drie bezoeken aan een psycholoog en tientallen flashbacks naar een familietrauma gevolgd door zelfmoordgedachten. Schootgebed, de tweede roman van de Duitse Charlotte Roche, is een rit door de achtbaan van het dagelijks leven van Elisabeth Kiehl, een even neurotische als seksbeluste dertiger.

Tegen het voor goed verdienende stedelingen vertrouwde decor van designinterieurs, dvd's, biologische groenten en cappuccino's, weeft Roche een verhaal waarin pornofilms, jaloezie en ongeremde geilheid innig verstrengeld zijn met klassieke familiewaarden als rust, reinheid, en geborgenheid.

Charlotte Roche? Dat is toch die vieze vrouw die over vieze seks schrijft? Ja, zij is het. Tenminste, zo staat ze bekend sinds haar in 2008 verschenen debuut Vochtige Streken over de puber Helen die vanwege al te bloederige toetakeling van haar schaamstreek in het ziekenhuis belandt en vanaf haar ziekbed vrijpostig haar onalledaagse en onhygiënische ideeën over seks verkondigt.

De eerste 25 pagina's van Schootgebed beschrijven één vrijpartij. Van voorspel, dat begint met het opwarmen van de libidoverhogende elektrische deken, tot het naslaapje van Elisabeths twintig jaar oudere, harige partner Georg.

In tegenstelling tot Vochtige Streken zou het predicaat seksboek Schootgebed tekort doen. Schootgebed is een verhaal over ontworteling en schaamte. Op weg naar haar bruiloft, met de bruidsjurk in een skikoffer op het dak, komt een groot deel van Elisabeths familie om bij een auto-ongeluk. Daarna verlaat ze haar aanstaande en zoekt ze krampachtig naar nieuwe wortels. Die hoopt ze te vinden in het leven met haar man en Liza, het kind van haar en haar ex-vriend. Tegelijkertijd veracht ze dat verantwoordelijke, burgerlijke leven en verlangt ze obsessief naar vrijheid, drugs en wilde seks met andere mannen en vrouwen.

Haar immense schaamte over haar lusten en driften, haar trauma en haar zelfmoordwens, drijven Elisabeth dagelijks naar haar therapeut. Ze projecteert haar schaamte grotendeels op haar feministische moeder die haar dochter waarschuwde nooit ten prooi te vallen aan het mannelijke libido.

'Tijdens de seks verlies ik mijn persoonlijkheid totaal. Mijn therapeute, mevrouw Drescher, zegt dat ik me onbewust afsplits, omdat mijn feministische moeder me tot een aseksueel wezen wilde opvoeden. En alleen om haar niet te verraden moet ik iemand anders worden. Dat werkt goed. Dan ben ik helemaal vrij. Ik schaam me nergens voor, de vrijheid op twee benen.' Op minder ontspannen momenten zit haar moeder op de ene schouder en Alice Schwarzer op de andere. Schwarzer is de Kim Jung Il van het Duitse feminisme, hoofdredacteur van Emma, die al decennia lang het debat over vrouwenemancipatie beheerst.

Voor feministen is Roche een lastig geval. Schwarzer bestempelde Schootgebed in een open brief naar het internetmagazine Das Buch als gruwelijke Duitse smartlap. Jongere feministen hesen Roche juist in het zadel als aanvoerder van hun generatie.

Maar Schootgebed is in de eerste plaats bedoeld als roman, niet als emancipatoir leerstuk. Het psychologische raamwerk waarop de roman is gebouwd, is nogal mager: Elisabeth is psychisch behoorlijk in de war. De oorzaken daarvan liggen in haar jeugd, in de relatie met haar ouders, en bij het ongeluk. Met behulp van haar psycholoog, wier rol bijna goddelijke proporties aanneemt, en een goede vrijpartij op z'n tijd lukt het om te volharden op de ingeslagen weg van een gedisciplineerd gezinsleven. Behalve Elisabeth zelf blijven alle karakters vlak en voorspelbaar. Georg, de alfaman en de begripvolle oudere echtgenoot, Liza, het onschuldige k

ind, en de humorloze feministische moeder.

Het verhaal over het ongeluk is overigens autobiografisch, net als de verstoorde verhouding met haar ouders. Roche speelt met die rekbare grens tussen auteur een protagonist, op een zelfde manier als Kluun dat deed bij Komt een vrouw bij de dokter. Afgezien van het verschil in geslacht zijn de twee sowieso vergelijkbaar. Beide presenteren ze zich met een curieuze mengeling van exhibitionisme en innemendheid en roepen ze vergelijkbare reacties op: van bewondering tot diepe afkeer.

Eveneens net als Kluun, heet het taalgebruik van Roche 'direct en vol humor' te zijn, zonder literaire pretenties. Dat schrijven Duitse recensenten tenminste. De Nederlandse vertaling is ronduit slecht: slordig en vol germanismen.

Nee, een mooi boek is Schootgebed niet. Stilistisch niet en inhoudelijk niet. Als het iets is, is het intrigerend. Een momentopname uit een seks- en mensenleven, bekeken door een verwrongen lachspiegel. Want Roche is goed in situationele humor en laat Elisabeth zo nu en dan kurkdroge gedachten hebben, zoals bij de ontmoeting van een andere patiënt voor de praktijkruimte van de psycholoog. 'Die patiënt durft me niet eens recht aan te kijken, wat uncool. Hé, we zijn toch allemaal gestoord, trek het je niet aan.'

Maar het boek intrigeert omdat het, in al zijn bizarheid, een herkenbare hedendaagse problematiek aansnijdt: die van seksuele vrijheid, alles kan, alles mag, tegenover het verlangen naar verankering. Roche schetst de problemen nauwkeurig, zonder ook maar het begin van een oplossing te bieden.

De enige mogelijkheid tot - tijdelijke - verlichting is vluchten uit de werkelijkheid, trippen. Zo bezien is Schootgebed het wanhopige prevelement van een verslaafde - of een gelovige? Het verschil daartussen lijkt bij Roche verwaarloosbaar. 'De trip begint', met die woorden eindigt het boek. Seks is trippen en bidden tegelijk. 'Als we er middenin zitten, vergeet ik tijd en plaats. Dat is het enige moment van de dag dat ik mezelf kan laten gaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden