Interview

'Schoonheid is een giftig geschenk'

Actrice Maruschka Detmers is groot in Frankrijk, in Ventoux speelt ze pas haar eerste Nederlandse rol. Jan Tromp zocht haar op in haar appartement in Parijs en bespreekt de betekenis van toeval en schoonheid.

Maruschka Detmers. 'Het vergt inspanning om in een wereldstad als Parijs een beetje normaal te worden behandeld.' Beeld An-Sofie Kesteleyn / de Volkskrant
Maruschka Detmers. 'Het vergt inspanning om in een wereldstad als Parijs een beetje normaal te worden behandeld.'Beeld An-Sofie Kesteleyn / de Volkskrant

Het is 32 jaar geleden dat Jean-Luc Godard haar schitterend mooi liet zijn in zijn Prénom Carmen. In één klap was ze de sensatie van de Franse cinema.

52 is Maruschka Detmers nu, de oogopslag is niet veranderd: hij is betoverend. Ze heeft een stem waarmee ze de hele wereld kan verleiden. Als ze tot je spreekt, denk je dat je een kans maakt - een kleine kans weliswaar, maar toch. De patroon van Chez Ginette komt de wijn van het terrastafeltje weghalen die de garçon heeft gebracht; madame Detmers verdient betere, verdient de beste wijn die hij in huis heeft. De dokter komt aangesneld op zijn motor. Helm af, ze streelt zijn grijze haar. Ter plekke, op het terras, dicteert zij de medicijnen die ze nodig heeft, als een boodschappenlijst. Met zwierige hand schrijft hij een doktersbrief vol.

U bent een fascinerende flirt.

'Ik zal het u uitleggen. Het vergt inspanning om in een wereldstad als Parijs normaal te worden behandeld. De anonimiteit is groot. Als je menselijkheid wilt, moet je mensen een beetje inpakken.

'Ik ben mij ervan bewust. Of had u daar twijfels over? Iedereen kan het, op zijn eigen manier. En laat in godsnaam principes niet in de weg staan.'

Niet iedereen durft het.

'Niet durven is een statement over jezelf. Als je niet durft, is de situatie waarin je verkeert kennelijk toch het meest comfortabel. Daar is niks mis mee. Je kunt zeggen: so be it. Mijn zusje zei: this is the world, this is the weather, let's walk in it.'

Bent u in psychoanalyse geweest?

'Dat heb ik twaalf jaar gedaan. Bij een van de beste analytici van Frankrijk. Ik heb er veel aan gehad. Hij is doodgegaan voordat het af was. Maar ik heb genoeg keertjes om mezelf heen gelopen om het bestaan aan te kunnen.'

Het verhaal over La Detmers, the movie star is eerder verteld, maar blijft ijzersterk. 1980, ze had in Coevorden het gymnasium gedaan; niet alpha, niet bèta, maar alpha én bèta. Ze werd uitgeloot voor de studie medicijnen en besloot een jaar naar Parijs te gaan, als au pair. Om verveling te verdrijven schreef ze zich in voor een concours voor jonge mensen die meenden een talent voor theater te hebben. Er waren nog 700 anderen. Zij won. Het maakte dat agenten zich over haar gingen ontfermen.

Godard kende ze van naam, verder wist ze niets van hem. Ze wist dat je zijn naam in hoofdletters behoorde te schrijven. Ze was van Schoonebeek, Drenthe. Daar had je geen bioscoop.

Godard had een nieuwe hoofdrolspeelster nodig in Prénom Carmen; Isabelle Adjani was weggelopen, kon de botte manieren van de regisseur niet langer verdragen. Maruschka Detmers maakte kennis met de grote man tijdens een casting. Ze legde haar foto op zijn bureau, hij keek naar zijn voeten, mompelde au revoir, mademoiselle en dat was dat.

Carmen, duivel en schandaal

Maruschka Detmers (16 december 1962) groeide op in het Drentse Schoonebeek en promoveerde in een klap van slimme scholiere tot wereldberoemde filmster, toen ze, als au pair in Parijs, in 1983 door Jean-Luc Godard werd gecast voor diens Prénom Carmen. Daarna volgden onder anderen Jacques Doillon en de Italiaanse regisseur Marco Bellocchio. Ze had geen ervaring, maar de camera hield van haar en haar lichaam. Het heeft zeker het begin van haar filmcarrière bepaald. In Diavolo in corpo (1986) bevredigde ze haar tegenspeler oraal dat vonden regisseur Bellocchio en diens psychiater van belang voor de film. Het werd een schandaal. Tegenwoordig is ze vooral actief in Franse en Duitse televisiefilms. Daarnaast staat ze in Frankrijk op het toneel.

Ze zegt: 'Later kreeg ik Godard aan de lijn. Hij zei: 'Ik ben het, Jean-Luc, wat denk je ervan om morgen te beginnen, als het je leventje niet al te zeer in de war stuurt. Ik heb jou zo'n beetje uitgekozen, omdat je de minst slechte bent. Wat vind je ervan?'

Godard gaf haar geen enkel houvast. Ze had geen ervaring. Ze was alleen bloedmooi. Prénom Carmen won in 1983 de Gouden Leeuw in Venetië.

Zo is het gekomen, ongeveer. Ze werd actrice in Frankrijk, in het theater en voor de film. Ze speelde met acteurs als Gérard Depardieu en Jane Birkin, onder regisseurs als Jacques Doillon en Marco Bellocchio. Naar Nederland is ze niet teruggekeerd.

En nu, voor het eerst in een loopbaan van meer dan dertig jaar, speelt ze in een Nederlandse film. Ventoux, in de regie van Nicole van Kilsdonk, het verhaal van de bestseller van Bert Wagendorp. Het is een weemoedig jongensverhaal over vriendschap, fietsen en verliefdheid van de jaloerse soort. Volgende week is de première.

Maruschka Detmers ten tijde van de film Prénom Carmen. Beeld Unifrance Films
Maruschka Detmers ten tijde van de film Prénom Carmen.Beeld Unifrance Films

Waarom heeft het dertig jaar geduurd?

'Het was toeval. Vooral in het begin van mijn loopbaan werden mij vanuit Nederland heel mooie rollen aangeboden, in Eline Vere, in Antonia. Ik moest steeds nee zeggen omdat ik al onder contract stond voor andere films.'

Ach, wat zou u ook in Nederland?

'Ja, dat dat dus duidelijk is: dat het niet eerder gebeurde, is toeval. Er ontstond een soort opinie over mij, van: die Maruschka Detmers, die zit daar hoog te paard in Frankrijk, Nederland is te klein voor haar.'

U had het dus niet hoog in de bol?

'Nee, absoluut niet, zoiets past niet bij me. Altijd heb ik waarachtigheid het allerbelangrijkste gevonden, ik heb een obsessie met waarachtigheid.'

Beviel het, in een Nederlandse speelfilm?

'Hoe zal ik het zeggen? Het was een interessante ervaring. Hou het daar maar op.' Ze zwijgt.

Andere vraag. Wat was uw motief om mee te doen?

'Ja, daar kunnen we het over hebben. Ik ben op een leeftijd waarop mijn kind op eigen benen staat. Ik vraag: wat rest mij nu? Wat wil ik nog en wat wil ik niet meer? Het aanbod kwam per toeval, op een moment waarop ik een bladzijde omsloeg.'

Interview regisseur Ventoux

Regisseur Nicole van Kilsdonk wilde een film maken over mannen en vriendschappen. Dat resulteerde in het boek en de film Ventoux.

De dood van uw vader?

'En dat je 50 wordt - dat is heel belangrijk, 50. En als het omslaan van die bladzijde dan ook nog samenvalt met de dood, in Nederland, van een van je ouders, dan word je ontvankelijk voor het toeval dat op datzelfde moment van ver uit Holland een castingbureau belt met de vraag: kunt u komen?'

Wat hebt u met het toeval?

'Mag ik Einstein aanhalen of is dat erg intellectueel?'

Probeer eens.

'Toen Einstein een oudere man was en ongeveer hetzelfde hoofd had als Salvador Dalí en dezelfde humor als de dalai lama, heeft hij eens gezegd in antwoord op een vraag naar het toeval: 'Het toeval is de naam die god aanneemt als hij even incognito wil zijn.'

Ze waaiert uit naar Fritjof Capra, natuurkundige en Nobelprijswinnaar, Stephen Hawkins komt voorbij - 'word ik nu te lang?' - en stopt ten slotte bij: 'De dingen die niet meer te beschrijven zijn omdat we de taal ervoor niet hebben, die interesseren mij.'

null Beeld x
Beeld x

Hebt u intuïtief besloten mee te doen aan de film, moeten we het zo begrijpen?

'Ik heb gezegd: nou... ik ga ernaar toe. Ik heb een goed gesprek gehad met mevrouw Van Kilsdonk. Ik vroeg haar: waarom hebt u mij voor deze rol laten komen? Toen zei ze: hoe bedoelt u dat? Ik zei: ik heb de castingscène gelezen en begrijp niet helemaal wat ik hier doe. Ze zei dat het haar ook was opgevallen, dat er iets niet helemaal klopte in de scène.

'Ik vond haar een gevoelig mens, we hebben een fijn gesprek gehad, ik kreeg vertrouwen, zo van: ze gaat iets maken van deze rol. En in het artikel voor de krant laten we het hierbij.' Ze zwijgt, vastbesloten.

Ze woont aan een prachtige straat in Montmartre. Klassieke herenhuizen aan een laan die omhoog voert en wordt omzoomd door hoge, stoere bomen. Ze bewoont een klein appartement op de begane grond. Direct achter de deur de woonkamer. De inrichting is niet overdadig, wel smaakvol. Hier en daar, op tafeltjes, liggen stenen; ze gelooft in de energie opwekkende straling ervan. Ze woont niet alleen, maar met Pomme, haar poes. Pomme vergezelt haar overal waar ze gaat. Naar haar huisje aan de Normandische kust, naar de set van een speelfilm, naar de omgeving van Aix-en-Provence waar ze zich wil vestigen. Ze heeft binnenkort 35 jaar Parijs achter de rug, is wel negen keer verhuisd. Niet te harden in de stad. Geen stilte, geen ruimte.

Hebt u het voor uw vader gedaan, die film?

'Ik dacht: ik wil weer een link met Nederland. Waar kom ik vandaan? Mag ik even de foto's laten zien? Dit is bij mij thuis in Normandië. Die trui heb ik zelf nog gebreid. En dit was een paar maanden voor zijn dood. Wat een kop, hè, wat een kop. Als hij een smoking droeg, dacht je: dit is de eerste en de laatste gentleman die ooit bestaan heeft. Als hij zijn jachtkostuum aan deed, dacht je: de enige jager. Zo was hij.'

Mooie kop.

'Nee, een prachtig gezicht.'

Misschien hebt u het van uw vader, wie zal het zeggen. Maar van u is ook altijd gezegd: prachtige vrouw. Is dat een zegen?

'Ik heb zin om nee te zeggen en dat is dan niet helemaal waar.'

Benoem het nee.

'Het nee is dat het een cadeau empoisonné is, een giftig geschenk. Waar vooral andere mensen baat bij hebben. Ik was er in de jaren tachtig al snel achter dat de meeste interessante regisseurs - zoals waarschijnlijk de meeste mannen van boven de 50 - worstelen met hun andropauze, de mannelijke variant van de menopauze. Een periode waarin de man zich afvraagt: ben ik überhaupt nog wel iets? In de zin van man.

'De eigen jeugd is dan voorbij. Maar mannen kunnen hem terugroepen, vooral als ze kunstenaar, regisseur zijn. Ze kunnen hem terugroepen door voornamelijk films te maken met jonge actrices.

'Nee, geen enkele regisseur heeft me ooit anders dan professioneel benaderd. Maar als regisseur kun je je hoofdpersoon, of het nu een man is of een vrouw, niet goed filmen als je niet een liefdesrelatie aangaat, intellectueel of geprojecteerd.'

Maar nu het giftige cadeau...

'Het jonge meisje heeft geen boodschap aan deze obsessie. Het feit dat ze oudere mannen intrigeert, in het leven of professioneel, dat er een bepaalde verafgoding komt, vertelt een hoop over de man en weinig over het meisje.'

Een aantal films in het begin van uw carrière bezorgden u een zeker stigma. Naaktscènes, fellatio... Maandblad Actuel zette u op de omslag: 'Cette femme, est elle UN DANGER MORAL?'

'Dat het ging om projecties was mij al vrij snel duidelijk. Ik heb me enige tijd beziggehouden met een soort schuldgevoel. Ik dacht dat mijn persoon moest overeenkomen met mijn image. Dat duurde een paar jaar. Later heb ik begrepen dat een image alles zegt over degenen die het jou verschaffen. En dat vragen hierover van journalisten meer zeggen over hen dan over de geïnterviewde.'

'Een image zegt alles over degenen die het jou verschaffen.' Beeld An-Sofie Kesteleyn / de Volkskrant
'Een image zegt alles over degenen die het jou verschaffen.'Beeld An-Sofie Kesteleyn / de Volkskrant

Zelden laat u de kans onbenut te vermelden dat u een hekel heeft aan journalisten...

'Niemand durft het te zeggen. Ik weet hoe het zit met vragen. Elke vraag zegt vooral veel over de persoon in kwestie. Het kan anders, maar dat kom je maar zelden tegen.'

Nu even terug...

'Mag dat erin?'

Allicht. Maar we zijn nog bij het cadeau empoisonné. Heeft uw imago uit de jaren tachtig uw latere filmcarrière vergiftigd?

'Dit is niet de insteek van het verhaal, hoop ik.'

Het is een onderdeel.

'Een klein onderdeel dan.'

Maar nu de vraag.

'Oké. Heeft het invloed gehad - dáár wil ik liever op antwoorden. Ja, het heeft invloed gehad. Ik heb de grootste filmrollen geweigerd. Ik dacht: ik ben nu klaar met dit image, ik doe er niet langer aan mee.'

Voor de volledigheid: benoem nog even het image.

'Een image ontkent de beweging van het leven. Ik ben een kapstok geweest, op nogal extreme wijze... hoe moet ik het zeggen? Oké, van mijn 20ste tot mijn 38ste ben ik verondersteld het antwoord te zijn... nee, ik moest het veelbelovende, wandelende, veelbelovende antwoord zijn op het probleem van mannen van boven de 50. Ik moet weer naar de wc. Ik heb drie liter groene thee gedronken. Wil jij thee?'

Menigeen zal jaloers zijn op een plek als deze in Parijs. U wilt weer weg. Laten we het over uw ontheemdheid hebben.

'Ik zou zeggen dat de geboorte de eerste catastrofe is in een mensenleven.'

Dat lot treft ons allen.

'In plaats van mij af te vragen wat ik wilde of niet wilde, heb ik mij aangepast. Vanaf het begin. Ik werd de beste in alles. In gym, in tennis, in hockey, in tekenen en rekenen. Ik heb er alles voor gedaan om perfect te zijn. Ik ben al heel vroeg de verbinding met mezelf verloren.

'Het is mijn keuze geweest, het was mijn overlevingsstrategie.'

Is er iets aan te doen?

'Ik wil niet zeggen dat het achter de rug is, maar ik heb er enige beweging in gekregen. Ik heb lang gedacht dat het gewoon een karaktertrek van mijzelf was: je hoort nergens bij.

'Ik begin een nieuwe conversatie met mijzelf aan te gaan. Ik hoor nieuwe dingen. Ik ben nog maar net op en nog voordat de eerste negatieve gedachte in mijn hoofd opkomt, hoor ik mijzelf zeggen: 'Bonjour Pomme, zal ik je eens wat vertellen, dit wordt een fantastische dag.' En dat is dan niet eens positive thinking. Het is goed wat er gebeurd is. De dingen zijn goed zoals ze zijn. Ook al maken ze je ongelukkig.'

Tsjezus.

'Zo zie ik het. Alles heeft zijn plaats. Merkwürdig, hè? Höchst merkwürdig.'

De film Ventoux draait vanaf volgende week in de bioscoop.

Waar blijft blockbuster over wielrennen?

Hoe populair wielrennen vandaag de dag ook is, in de speelfilm is de sport nagenoeg afwezig. Hoe komt dat? vraagt Volkskrant-redacteur Bart Koetsenruijter zich af.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden