Schokkend verhaal over getroubleerde relatie tussen broer en zus

 

In Een meisje is maar half af verdrinken alle personages, ieder op hun eigen manier. In computerspelletjes, in religie, in seks, en sommigen ook werkelijk in het water. Vlak bij het ouderlijk huis van de ik-figuur is een groot, zwart meer, zo diep dat de inwoners geloven dat het bodemloos is. Het slokt regelmatig iemand op.

Tijdens een pijnlijke, agressieve seksscène (met haar oom) schrijft de ik-figuur: 'Woorden verdrinken als water.' Het lijkt een slechte zin - kan water verdrinken? - maar het is precies de kern van de roman: ook de taal verdrinkt.

Het is die weerbarstige, ongrijpbare taal die Een meisje is maar half af, de debuutroman van de Ierse Eimear McBride (1976), een literaire sensatie maakt. McBride schrijft eigenzinnig en negeert regels van de grammatica, interpunctie en soms ook spelling. Zinnen zijn meestal kort, haperend, elliptisch. 'En al je. Ineens je lijf. Waar is de. Het.' Niet per se mooi, niet muzikaal of poëtisch, eerder opzettelijk lelijk. Dat is gewaagd, en alleen al daarom is het een goed boek.

Onverkoopbaar

Het kostte de auteur negen jaar om een uitgever te vinden. Overal werd ze afgewezen: te experimenteel, onverkoopbaar. Sinds een kleine uitgeverij het toch aandurfde, wint Een meisje is maar half af (in het Engels A Girl is a Half-formed Thing) de ene na de andere literaire prijs. In Nederland is het de eerste uitgave van de nieuwe uitgeverij Hollands Diep, opgericht door éminence grise Robbert Ammerlaan, die hiermee ongetwijfeld iets wil zeggen over zijn goede, subversieve smaak (jammer alleen dat het omslag zo fantasieloos is).

Experimenteel, ja, maar niet ondoordringbaar. 'Onder' de stijl, als je dat kunt zeggen, ligt een chronologisch verteld, coherent verhaal over de even liefdevolle als getroebleerde relatie tussen een (naamloze) broer en zus. De 'ik' is de jongere zus, 'jij' de broer. Op jonge leeftijd krijgt hij een hersentumor. Hij overleeft het, maar zal zijn verdere leven de gevolgen dragen: hij is een tikje spastisch, vermoedelijk zwakbegaafd, en staat onder hoogspanning, want is niet blijvend genezen.

Het gezin lijdt er zwaar onder. Vader vertrekt al gauw, moeder verliest zichzelf in ontkenning en in een charismatische stroming binnen de rooms-katholieke kerk. De ik-figuur zoekt verlichting in 'onreinheid', in zo ruw mogelijke seks met zo veel mogelijk mannen, een duister verlangen dat loskomt wanneer ze op 13-jarige leeftijd wordt ontmaagd door haar oom. Opmerkelijk trouwens dat de Nederlandse uitgeverij dit op de flaptekst omschrijft als verkrachting, want ze wil het duidelijk zelf: 'Tevreden dat ik iets slechts heb gedaan en nu en nu. Wat nu? Kalm in mijn bootje glijden en uitvaren de zonde in.'

Zinsverduisteringen

Door buitenlandse critici is McBride onthaald als de nieuwe James Joyce, ook een Ier, en haar proza doet inderdaad modernistisch aan, maar het is toch anders dan de stream of consciousness van Joyce. McBride houdt haar blik strak op haar vertelling gericht en associeert niet, waaiert niet uit. De vertelling krijgt zo geen lucht, waardoor het een intens pijnlijke, schokkende leeservaring is.

In de inventieve vertaling van Gerda Baardman (die eerder onder anderen Zadie Smith en Don DeLillo vertaalde) blijft dat grotendeels overeind, al neigt Baardman soms te veel naar helderheid. Hier en daar vult ze lidwoorden en persoonsvormen aan die er in het Engels niet staan, maar het zijn juist die zinsverduisteringen die je geïntrigeerd aan de pagina gekluisterd houden, op het ondraaglijke af. Je kunt zodoende niet wegkijken van de zelfdestructie, van de bloedneuzen die de verteller zich laat slaan. Het is alsof ze hortend en stotend haar verhaal in je gezicht stort, radeloos, al half onder water.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden