Schlingensief is begiftigd met beeldfantasie

Wat sommigen vreesden en menigeen hoopte, kwam uit: er was weer bonje in Wagners Bayreuth, dus uiteindelijk kon iedereen tevreden zijn....

Roland de Beer

Want het gaf blijdschap, de grote bariton John Wegner (Klingsor, tovenaar) tegen te komen als voodoopriester. Bedreven in combinaties van stentorzang en kabelbaanvliegen, schoot hij zichzelf in een brandende raket de lucht in, na het mislukken van zijn onderwerping van Parsifal.

Dat is een primeur voor het immer naar Erlösung hakende Bayreuth, zij het minder confronterend dan de vulva die Schlingensief een heer op de kop liet naaien in een van zijn films, of de worst die hij in een ander werk liet bereiden uit geëmigreerde DDRburgers.

Minder dadaïstisch, en in wezen ultra-Wagneriaans, is de meerduidige manier waarop Schlingensief de beurtelings doortrapte en gedienstige Kundry opvoert. De centrale antiheldin incarneert anno 2004 als Namibische steppenboerin (Michelle De Young, sopraan), als oer-Venus in de grootst denkbare damesmaat (figurante), als copulerende sprinkhaan (video), RK-Mariabeeld, en animeermeisje (De Young). Op haar moment suprème - de voetwassing van haar verlosser Parsifal - blijkt ze een kroesharige Afrikaanse, wier achterbalkon zo moeilijk valt mee te torsen dat alleen een snelle dood uitkomst biedt.

Intussen blijft het gewoon opera, en ligt de grootste sensatie in de Parsifalklanken die Pierre Boulez laat horen. De Fransman, die ooit met dezelfde partituur in Bayreuth debuteerde, stelt zich verantwoordelijk voor een lichte en gezwinde, maar in z'n Sehnsucht en sensualiteit sterk naar Duitse idealen neigende verklanking. Met vocalisten als de vaderlijk orgelende, blootbeens in schaapsvellen waggelende Robert Holl (Gurnemanz), en de Germaans bepruikte, met een Heilig Hart beplakte Endrik Wottrich (een betere Parsifaltenor is er in jaren niet geweest) heeft deze Parsifal de Duitse bries in de zeilen die Schlingensief nodig heeft.

Wat deze specialist in Duitse trauma's ook mag zijn - je kunt hem zien als een over het paard getild nest dat zijn operadebuut beschouwt als onderdeel van een Schlingensief-cyclus in wording. Je kunt hem ook zien als een pessimistisch-ambitieuze versie van Theo van Gogh en Kamagurka. Zeker is dat Schlingensief is begiftigd met beeldfantasie.

En met kennis van Wagnerzaken - die hij vervolgens luchtig naar zijn hand zet. Heeft Wagners Parsifal als verlossingsritueel zijn glans verloren, maar als 'zoektocht van de mens naar zichzelf' aan kracht gewonnen (Boulez vond dat anno 1970)? Schlingensief mikt op de verlossingsidee. Hebben Duitse Wagnervereerders de Graalridderschap van Amfortas gegermaniseerd? Schlingensief knoopt aan bij Wagners bronnen en zet er Arabieren in - tegelijk met Namibiërs, Nepalese boeddhisten, joods-orthodoxen en een verdwaalde kardinaal.

Heeft Wagners Amfortas zichzelf en zijn graalhoeders naar het verderf gevoerd door zich in te laten met een Vrouw? Schlingensief laat hem niet aan zijn 'zijde' gewond zijn, zoals Wagner kuis suggereerde, maar grijpt op z'n middeleeuws naar Amfortas' kruis. De koning vindt zijn fallus terug in de lijkkist van zijn grootvader Titurel. Hij mag hem na de aanraking door Parsifals speer (hier een RK-heiligenstaf) in de Graal ofwel Jezus' drinkbeker deponeren. Waarna de verlossing intreedt door een onmiddellijke dood - en gang naar het eeuwige licht - van alle betrokkenen.

Waar Wagners kleinzoons Wieland en Wolfgang historie schreven met lege Parsifal-toneelbeelden, stouwt Schlingensief een draaitoneel vol met ruïnes en prikkeldraad, gecompleteerd met graffiti, een 'kerkhof der kunsten', bungalowtentjes voor Kundry en Gurnemanz, en videobeelden van een gepuntmutste oer-ridderschap waar Franz Liszt bevelen tot castratie uitdeelt.

De gelukkigste in de zaal was wellicht Wagners kleinzoon en Liszts achterkleinzoon Wolfgang (84). De festivalleider heeft zijn 43-jarige trouvaille na hooglopende twisten niet alleen tot festivalhit zien groeien, maar ook tot verdediger van de zittende Wolfgang Wagner-dynastie. Volgens Schlingensief zou het 'Klasse' zijn als Wolfgangs dochter Katharina, 'helpster in moeilijke ogenblikken', het straks in Bayreuth voor het zeggen heeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden