Schitterende verschrikking

De zwarte bioloog had gelijk: ‘Jullie zouden het liefst heel Afrika beneden de Sahara ontvolken, om er één groot wildpark van te maken.’ Hij zei dat (heel vriendelijk) enkele jaren geleden op de televisie tegen enkele Europeanen....

Een foto van Nick Brandt kan die schitterende verschrikking definitief verbeelden: de giraffen onder een zware, dreigende lucht over een eindeloos lijkende savanne verspreid. De eerste dieren zijn op aarde verschenen! En het wezen van elk van hen is eenzaamheid. De laatste dieren op aarde, zo kunnen we de foto ook zien. Overlevenden in een hun vreemde wereld. Nog even en het is allemaal voorbij.

Daar loopt in eenzaamheid de laatste mannetjesolifant. Wat een verlatenheid en vervreemding in die foto. Hij wordt onvermijdelijk een symbool. Toen hij 16 was, werd hij uit de kudde gezet, die trok verder in wat misschien de mooiste pelgrimage uit de wereld is: voorop de matriarch, dan alle vrouwen, jonge mannen en jongen.

Jaar in jaar uit gaan ze dezelfde route, deze grootste contemplatieven uit de schepping. Als ze oud worden hangt hun huid als een losse pij om hun lijf: ze krijgen een haast religieuze status. Ik heb één keer zo’n kudde gezien: een voortijd trok voorbij.

Enkele jaren geleden zag ik op de televisie een documentaire over de jachtluipaard Cat. Zij kreeg vier jongen, drie jongens en een meisje. We zagen hun hele groeiproces, dat ook een leertijd is.

Cat was een der geduldigste en voorbeeldigste moeders uit de geschiedenis. Toen de vier volgroeid waren en zelfstandig konden jagen, trok Cat weg. De vier bleven nog bij elkaar. Ineens trok ook het vrouwtje, dat Kit werd genoemd, weg. De drie zouden de rest van hun leven samen blijven.

Kit kreeg jongen en werd bij een onhandige overmeestering van een antilope op de horens genomen. Ze stierf. En haar jongen daarna ook. Ik ben zelden zo door een dierenfilm gefascineerd en getroffen geweest* Misschien ook omdat het om het leven ging van het allermooiste dier (met de Siberische tijger), het dier dat het mooist kan turen, het hardst en het elegantst kan lopen. En uit losse onderdelen lijkt te bestaan.

De leeuw mag de koning zijn, de jachtluipaard is de eeuwige Arabische kroonprins. Het vrouwtje met haar drie jongen is door Brandt onvergelijkelijk goed gefotografeerd. Wat een waakzaamheid, wat een uitkijken naar prooi, maar welke eenzaamheid ook. Altijd staan ze op een hoogte, dit enige dier dat de hele savanne lijkt te kunnen overzien. Als hij geen verte meer ziet, is Afrika voor de dieren verloren. Zijn zeldzaamheid voorspelt weinig goeds.

Ach, de leeuwen. Ze zijn in tien jaar tijd in Afrika van 200.000 tot 20.000 in aantal gezakt. Hoe lang nog zullen de leeuwinnen hun vaak meesterlijke strategieën van de jacht kunnen ontwikkelen? Zij zijn de grootsten, al gaat de luie leeuw er met de ijdelheid van de majesteit vandoor.

Ik heb hem gezien in zijn volle grootheid van heer van de harem. Hij ligt er tussen al zijn vrouwen en zijn hele nageslacht. Tot dat een jonge indringer komt, hem wegvecht en de kudde overneemt. Ook in zijn ballingschap heb ik hem gezien: vergane glorie en dat zo vroeg.

Op de foto hier is hij nog koning en zo zeer indrukwekkend. Hij heerst en verspreidt vrees onder bijna alle dieren. Hij hoort Afrika te regeren, vinden wij, zoals de gedachte mooi is dat bij het verdwijnen van de mens het aantal Afrikaanse olifanten in veertig jaar het tienvoudige van het huidige aantal zal tellen. Wij zien de jachtluipaard op alle rotsen staan, uitziend over de vlakte.

Wij weten het wel. De zwarte bioloog had geen gelijk, hij had groot gelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden