Schilderij Lourens Alma Tadema ontdekt in Britse Tussen Kunst en Kitsch

Keep it in the family luidt een gevleugelde Britse uitspraak. Het gaat ook op voor het portret dat de schilder Lourens Alma Tadema (1836-1912) maakte van en vóór zijn graveur, de Nederlander    Leopold Löwenstam. Het was namelijk de achter-achterkleinzoon van deze Löwenstam die het werk afgelopen juni in Cheshire inbracht voor het BBC kunstprogramma Antiques Roadshow (de Britse Tussen Kunst en Kitsch). Dit viel gisteravond te zien in het Engelse programma.

Sir Lawrence Alma-Tadema, Portret van Leopold Löwenstam, de etser, 1883, olieverf op doek, 52.1 x 64.7 cm, particuliere collectie, Engeland.

Rupert Maas, directeur van de in Victoriaanse kunst gespecialiseerde Maas Gallery in, en als expert verbonden aan het Britse programma, noemt het verloren gewaande portret 'een van de beste schilderijen' uit de 37-jarige geschiedenis van de show. Het schilderij, waarvan de waarde wordt geschat tussen de 200.000 en 300.000 pond, is op de valreep opgenomen in de Alma Tadema-tentoonstelling die op 1 oktober opent in het Fries Museum in Leeuwarden.

Edwin Becker, hoofd-tentoonstellingen bij het Van Gogh Museum in Amsterdam, en betrokken bij de grote Nederlandse Alma Tadema-tentoonstelling die daar in 1996 te zien was, spreekt van 'een unieke vondst'. Het schilderij, waarvan de geschatte waarde vanavond in het programma bekendgemaakt wordt, zal vanaf 1 oktober te zien zijn in de grote Alma Tadema-tentoonstelling in het Fries Museum in Leeuwarden, dat samenwerkt met het Leighton House Museum in Londen en het Belvedere Museum in Wenen.

Een van de duurste schilders

Lourens (Lawrence voor Britten, een met streepje tussen de achternamen) Alma Tadema was een genaturaliseerde Brit die uitgroeide tot een van de duurste schilders van de negentiende eeuw. Geboren in het Friese dorp Dronrijp en opgeleid in Antwerpen verwierf hij wereldfaam met zijn gedetailleerde, grondig voorbereide verbeeldingen van de antieke wereld.

Portretten van zijn hand zijn zeldzaam, zegt Frank van der Velden, projectmanager bij het Fries Museum: 'Binnen Tadema's streng academische praktijk golden die als weinig prestigieus, en werden dus weinig gemaakt. De uitzonderingen tonen vaak mensen met wie hij een persoonlijke band had.'

Tot deze groep behoorde Leopold Löwenstam, naast een van Tadema's vaste graveurs ook de geliefde van Alice Search, de nanny van de twee dochters van de schilder. Het portret was in 1883 een huwelijkscadeau van Tadema aan Search, en werd onder meer getoond op zijn herdenking-tentoonstelling in de Royal Academy in 1913. Daarna verdween het van de radar. Van der Velden: 'Had je je best gedaan, dan had je het waarschijnlijk kunnen opspeuren.'

Kunstexpert Rupert Maas van het BBC-programma Antiques Roadshow bekijkt het schiderij van Lourens Alma Tadema . Beeld Twitter / BBC

Schwung

Op het portret zien we hoe Löwenstam bezig is met het kopiëren van Tadema's aquarel A Declaration (1883), een werk dat in 1886 te zien was op de Levende Meesters-tentoonstelling in het Rijksmuseum. Links staat ets-was, rechts schoonmaakmiddel voor de etsnaald, het velum links zorgt voor gelijkmatig licht.

Een 'technisch briljant' portret dat getuigt van 'schwung', aldus Van der Velden; Edwin Becker noemt het een schilderij van hoog kaliber': 'Tadema wordt wel verweten dat hij een gladjakker was, maar dit werk weerspreekt dat; het is heel sprankelend. De twinkeling in de ogen van Löwenstam geeft je echt het gevoel dat je één op één contact hebt.'

Dat het werk zo lang onopgemerkt is gebleven had waarschijnlijk te maken met Tadema's lage status de afgelopen honderd jaar. Van der Velden: 'Het modernisme met haar nadruk op vernieuwing en abstractie domineerde en daar paste Tadema niet in. In de jaren tachtig, bijvoorbeeld, had je haast de plicht om zijn werk uit te lachen.'

Dat valt te merken aan de plekken waar de schilderijen de afgelopen decennia opdoken, locaties gekarakteriseerd door een gebrek aan prestige: Van der Velden: 'Het schilderij Entrance of the theatre uit 1866 (dat het Fries Museum in 2015 op de TEFAF kocht voor 1,6 miljoen dollar) heeft lang in een spaghettirestaurant in de Amerikaanse regio Midwest gehangen.' Edwin Becker: 'Zelfs in 1996 kregen wij te horen: "Wat haal je in huis!?'

'Kunst die aandacht vraagt, maar rijk beloont'

Die tijd, zegt Becker, is voorbij. Leighton, Rosetti, en ook Tadema: ze kunnen weer. En terecht: 'Het is kunst waarvoor je de tijd moet nemen, die aandacht vraagt, maar dan rijk beloont. Al die doorkijkjes en figuren in Entrance of the theatre - het is zo goed gedaan.'

Het pas ontdekte portret hangt inmiddels in het Tadema-retrospectief, te midden van 'een wolk' van Tadema's grafische werk. Zulke gravures, zegt Van der Velden, waren bij Tadema's leven een grote impuls voor zijn naamsbekendheid, en vormden na zijn dood een belangrijke inspiratiebron voor Hollywood-blockbusters als Cecil B. DeMille's The Ten Commandments (1956) en Ridley Scott's Gladiator (2000) - belangrijker waarschijnlijk nog dan de vaak in privécollecties opgenomen originele schilderijen.

Dat de beeltenis van de man wiens prenten voor een deel verantwoordelijk waren voor Tadema's postume invloed nu tussen de werken zelf hangt noemt Becker 'een zeer gelukkige samenloop van omstandigheden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.