architectuur

Scheveningen wil af van het imago van patatboulevard en zit midden in een grote opknapbeurt. Hoe gaat dat?

De pier bij Scheveningen. Beeld Tom Philip Janssen
De pier bij Scheveningen.Beeld Tom Philip Janssen

De architectonische sprong voorwaarts die Scheveningen heeft gemaakt, zou je zo kunnen omschrijven: van schnitzel naar carpaccio. De gebouwen ogen chiquer, maar architectuurtoeristen ga je er niet mee binnenhalen.

‘Blote mensen in glazen hotel trekken bekijks’, kopte AD begin juni. Wat was daar aan de hand? Sommige gasten van het nieuwe hotel Inntel in Scheveningen lieten de gordijnen open terwijl ze in hun, pal aan de verdiepingshoge vensters gelegen, privébubbelbad en –sauna zaten. Gesloten gordijnen zouden zonde van het uitzicht zijn.

Dit uitzicht bestond nog niet in Scheveningen, zegt architect Irma van Oort van het Rotterdamse bureau KCAP, dat het gebouw ontwierp. ‘Je ziet de zee, het strand, hoe de vissersboten ’s ochtends binnen varen met hun vangst. Aan de ene kant kijk je uit op het surfstrand met de boulevard en het toerisme, aan de andere kant op de bedrijvigheid in de haven.’ Van Oort gaf het gebouw de vorm van een schip, met gevels als bolle zeilen: het vlaggeschip van de vernieuwde boulevard waaraan de afgelopen twintig jaar is gewerkt.

Die boulevard kreeg vorig jaar nog een eervolle vermelding in het boek Treurtips van journalist Mark van Wonderen, over (de schoonheid van) verloederde plekken. ‘Het Blackpool van Nederland’ noemt hij Scheveningen, naar de Britse badplaats annex pretpark. Op de foto’s toont hij sjofele koffiehuizen en rijdt een eenzame scootmobiel over de lege boulevard richting de pier met het reuzenrad.

Inntel Beeld Tom Philip Janssen
InntelBeeld Tom Philip Janssen

Dat treurige beeld, ‘van strandtenten met plastic stoeltjes en friet met schnitzel op het menu’, is achterhaald, zegt Marco Esser, de directeur van marketingbureau The Hague&Partners, dat eind mei een perstoer organiseerde langs de ‘nieuwe highlights’ aan de wandelpromenade. Naast het Inntel hotel zijn dat het Lego Discovery Centre, strandpaviljoen Soul Sistah dat op de kop van de Noordboulevard is gebouwd en het naastgelegen Boulevardgebouw met de Foodhall, bars en restaurants. Het gezamenlijke doel van deze projecten: jaarrond ‘kwaliteitstoeristen’ trekken – die meer geld besteden en zo de Haagse economie een impuls geven.

Hoe pakt dat in de praktijk uit?

Het Inntel hotel draait prima sinds de opening in maart; vooral de kamers met bubbelbad zijn populair. Bij restaurant Chouchou, gevestigd in het Boulevardgebouw, dat al in 2020 werd opgeleverd, zijn ze vooral blij dat ze na een jaar corona eindelijk gasten kunnen ontvangen. Bij grandcafé Moeke zijn carpaccio en broodje tonijn ‘hardlopers’, vertelt de eigenaar. De architectonische sprong voorwaarts die Scheveningen heeft gemaakt, zou je ook zo kunnen omschrijven: van schnitzel naar carpaccio. De gebouwen ogen chiquer, maar architectuurtoeristen ga je er niet mee binnenhalen.

Marianne Loof is voorzitter van de Haagse welstandscommissie, die de bouwplannen op kwaliteit beoordeelt. Hij heeft de projecten de afgelopen jaren voorbij zien komen. Regelmatig stuurde de commissie plannen terug naar de tekentafel; met de nodige aanpassingen werden ze goedgekeurd. Maar nog steeds betwijfelt hij of de nieuwe vrijetijdsvoorzieningen kwaliteit aan de boulevard toevoegen. ‘Er verdwijnt ook iets. De plaats waar nu het Inntel staat, was een vrijplaats voor surfers; die is de nek omgedraaid. En waarom aan het eind van de Noordboulevard, half op het strand, een paviljoen moest komen, is me nog steeds niet duidelijk.’ Zelf gaat Schulze, die in Scheveningen woont en werkt, het liefst naar een strandtent achter de duinen waar je alleen te voet of met de fiets kunt komen, en op een stoel in het zand zit. ‘Voor mij is dat het strandgevoel.’

Strandpaviljoen Soul Sistah (rechts).  Beeld Tom Philip Janssen
Strandpaviljoen Soul Sistah (rechts).Beeld Tom Philip Janssen

De Rotterdamse architect Wim de Bruijn, die het Boulevardgebouw en strandpaviljoen Soul Sistah ontwierp, ziet dat anders. ‘Naar Scheveningen Bad ga je niet om in de natuur te liggen, maar voor het loungen, om mensen te kijken.’ De Bruijn heeft een breed portfolio – winkels, kantoren, bouwmarkten – en omschrijft zichzelf als ‘niet in een stijltje te vangen’. Hij is de vaste architect van het Scheveningse familiebedrijf Hommerson, bekend van de gelijknamige casino’s. Hommerson is ook de grootste vastgoedeigenaar van Scheveningen. Twintig jaar geleden kocht het bedrijf de sleetse panden aan de Noordboulevard en het naastgelegen winkelcentrum Palace Promenade. ‘Het was een platte patatboulevard’, zegt De Bruijn over wat hij aantrof op de plek die ooit de uitloop was van het statige Grand Hotel Kurhaus uit 1885. Samen met de gemeente tekende hij aan de sloop-nieuwbouwplannen en de vernieuwde openbare ruimte, met als motto: grandeur terug op de boulevard.

Sculpturen bij MBaZ Beeld Tom Philip Janssen
Sculpturen bij MBaZBeeld Tom Philip Janssen

Van Oort denkt dat een succesvolle gebiedsontwikkeling valt of staat met een goede mix van functies. Het masterplan waarmee KCAP in 2012 de ontwerpprijsvraag voor het gebied rond het havenhoofd won, voorzag naast het hotel in een onder het duin verstopte parkeergarage, overdekte sportfaciliteiten en bedrijfsruimten. Daarnaast wilde de visserij een ‘fish experience’ bouwen, waar toeristen leren over het bedrijf en de lokale visserscultuur. Toen sloeg de economische crisis toe. Het havenbedrijf besloot zelf koelcellen te bouwen, de ontwikkelaar wilde wachten met bouwen. Vooralsnog is alleen het hotel gerealiseerd. Het toont dat de gemeente van alles kan willen vernieuwen, maar afhankelijk is van de ondernemers.

De lobby van het Inntel. Beeld Tom Philip Janssen
De lobby van het Inntel.Beeld Tom Philip Janssen

In de eclectische hotellobby – schelpenbehang, surfplanken aan het plafond – begint de perstoer met bubbelwijn en tonijncarpaccio. De meeste journalisten zijn culinaire bloggers of schrijven over reizen, de vertegenwoordigers van de ‘stijlzoeker’ op wie Scheveningen mikt. Met hun smartphones maken ze foto’s van de infinty pool op het dak, vanwaar je tot Kijkduin kijkt; ook die badplaats ging de afgelopen jaren op de schop. Noordwaarts zien we achter de oude vuurtoren het reuzenrad draaien.

De zuidelijke boulevard van de Spaanse architect Manuel De Solà-Morales. Beeld Tom Philip Janssen
De zuidelijke boulevard van de Spaanse architect Manuel De Solà-Morales.Beeld Tom Philip Janssen

Een toeristentreintje brengt ons die kant op. Links zien we de zee, rechts hoe Scheveningen ‘qua bebouwing in de jaren tachtig en negentig enorm verziekt is’, zoals Schulze het verwoordt. ‘Dat komt nooit meer goed, we moeten het hebben van de boulevard; die vind ik erg geslaagd.’ Hij doelt op de zuidelijke boulevard, die in 2003 is ontworpen door de Spaanse architect Manuel De Solà-Morales (1939-2012). Directe aanleiding daarvoor was de noodzakelijke versterking van de zeewering; die is als kans aangegrepen om de hele omgeving aan te pakken. Morales zag dat de kust in Scheveningen niet recht is en ontwierp daarop voortbouwend een boulevard met een golvende vorm. Met verschillende hoogteniveaus scheidde hij de verkeersstromen, en creëerde zo een aantrekkelijk wandel- en verblijfsgebied, met kiosken en straatmeubilair en verlichting in zeeblauw en turquoise.

De kwaliteit van de door Scheveningen omarmde Moralesboulevard werd het uitgangspunt van het programma Kust Gezond, dat de gemeente in 2015 lanceerde om de buitenruimte van de badplaats verder te verbeteren. In totaal werd 25 miljoen euro geïnvesteerd in openbaar groen, bestrating en bouwprojecten, zoals het Lego Discovery Centre (met natuurlijk ook horeca), dat gezinnen naar Scheveningen moet lokken.

 Het Lego Discovery Centre. Beeld Tom Philip Janssen
Het Lego Discovery Centre.Beeld Tom Philip Janssen

Nu de Noordboulevard klaar is, is de Middenboulevard rond het Kurhaus aan de beurt. In 2022 beginnen de werkzaamheden. Het iconische gebouw, waarin tegenwoordig het Amrâth Hotel is gevestigd, is in de loop der jaren ingekapseld door allerhande uitbouwen en pianobars. De gemeente wil ‘de uitstraling van het vastgoed verbeteren’.

Architect De Bruijn liet zich voor het ontwerp van het Boulevardgebouw inspireren door het Kurhaus. ‘We hebben iets gemaakt met de neo-renaissancestijl van dat gebouw in gedachten, met versieringen’, legt hij uit. ‘Maar wel supermodern, met hoge ruimten en mooie restaurants erin.’ Stefan Heger van The Hague & Partners vindt dat het langgerekte pand met zijn gele gevelsteen, bogen en torentjes ‘iets zuidelijks’ uitstraalt.

Het Kurhaus. Beeld Tom Philip Janssen
Het Kurhaus.Beeld Tom Philip Janssen

Het strandpaviljoen had de architect aanvankelijk in dezelfde historiserende stijl getekend. De Bruijn: ‘De gemeente vond het goed, maar de welstandscommissie zei: zou je niet iets bijzonders doen?’ Schulze: ‘We zeiden: als je op zo’n prominente plek iets bouwt, dan moet het van niveau Calatrava zijn.’ De Bruijn nam die opmerking ter harte en ontwierp een Scheveningse variatie op de Stad van de Kunsten en Wetenschap die de beroemde Spaanse architect Santiago Calatrava in 1998 in Valencia realiseerde. De Bruijn: ‘Ik liep al langer met het idee in mijn hoofd; in vijf minuten stond het op papier.’

Strandpaviljoen Soul Sistah.  Beeld Tom Philip Janssen
Strandpaviljoen Soul Sistah.Beeld Tom Philip Janssen

De uitvoering van het futuristische ontwerp was ingewikkelder; er moest een scheepsbouwer aan te pas komen om de gekromde gevels te maken. Ondertussen haakte het Hard Rock café af als exploitant. Nu komt er een luxe club met een interieur ‘in Ibiza-stijl.’ ‘Als onze voetballers het EK winnen, kunnen ze hier hun geld uitgeven’, fantaseert De Bruijn.

De perstoer eindigt in de Foodhall, een enorme ruimte met een grote bar in het midden en een keur aan eetstalletjes waar je zelf je menu samenstelt. Een Amsterdamse influencer loopt besluiteloos rond. Sushi, pizza, taco – ze kent het allemaal al, net als het concept markthal. Nuffig: ‘Ik ben verwend, meestal eet ik voor mijn werk in sterrenrestaurants.’

Foodhallen Beeld Tom Philip Janssen
FoodhallenBeeld Tom Philip Janssen

Het voorval ondersteunt Schulzes stelling dat er geen ‘nieuwe toerist’ op de horeca af gaat komen. ‘Natuurlijk niet; Scheveningen is de populairste badplaats van Duitsland, dat gaat niet ineens veranderen. De gemiddelde toerist gaat graag naar de boulevard en dat is prima.’ Wel ziet hij dat het sportieve strand bij het havenhoofd een ander soort bezoeker trekt, en dat geldt ook voor de strandclubs aan het Zwarte Pad. De haven vlak bij zijn kantoor ligt tegenwoordig vol met jachtjes. Die verscheidenheid aan plekken is de charme van Scheveningen – een kwaliteit om te koesteren.

Zoals een badgast die er al jaren komt het zegt: ‘Noordwijk is voor patsers, Katwijk voor gezinnen, Bloemendaal voor hipsters. Maar Scheveningen is van iedereen.’

De pier, waarvan nog niet duidelijk is wat ermee gaat gebeuren.  Beeld Tom Philip Janssen
De pier, waarvan nog niet duidelijk is wat ermee gaat gebeuren.Beeld Tom Philip Janssen

Een nieuwe pier?

De Pier in Scheveningen was tot 2013 eigendom van het Van der Valk-concern; in dat jaar ging de attractie failliet. Projectontwikkelaar Kondor Wessels nam de pier over. In overleg met de gemeente werd een invulling bedacht voor vijf jaar, met een hotel, ‘foodcourt’ en een reuzenrad. Die worden goed bezocht, maar het geheel blijkt niet winstgevend. Ook moet het bouwwerk, dat in slechte bouwkundige staat verkeert, gerenoveerd worden. Eind 2020 stuurde Kondor Wessels een brief naar de gemeente met het plan de pier te slopen en een nieuwe te bouwen. De gemeente gaf opdracht eerst uit te zoeken wat nog met het bestaande bouwwerk mogelijk is.

Aanvullingen & verbeteringen

In een eerste versie van dit artikel stond dat Rens Schulze voorzitter van de Haagse welstandscommissie is. Dat klopt niet. Hij was dat van 2014 tot 2020, sinds 2020 is Marianne Loof voorzitter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden