InterviewNiels van Koevorden

Scheiden op latere leeftijd raakt je hele verleden, laat documentaire zien

De Volkskrant sprak Niels van Koevorden, regisseur van Tot de dood ons scheidt, over stellen die op hoge leeftijd scheiden

Marga en Mat (links) en Bennie en Gerda (rechts) in ‘Tot de dood ons scheidt’.

Er gebeurt maar weinig en tegelijkertijd gebeurt er ontzettend veel – dat is de grote kracht van de documentaire Tot de dood ons scheidt, die vanavond op tv is te zien. Beurtelings twee echtparen op leeftijd zie je, die recht de camera inkijken, naar de plek tegenover hen waar hun mediator zit. Mat en Marga zijn 42 jaar getrouwd; Gerda en Bennie 37 jaar. ‘Ik herinner me nog goed dat ik bij het Maria-altaar zat en Gerda eeuwige trouw beloofde’, zegt de laatste. ‘Nu wordt die belofte verbroken. Dat voelt alsof je hebt gefaald.’

Scheiden op latere leeftijd, dat is het onderwerp dat documentairemaker Niels van Koevorden (36) geserreerd in beeld brengt door twee stellen te filmen tijdens drie gesprekken bij hun scheidingsmediator, slechts afgewisseld door oude foto’s. Bennie als bruidegom met snor en wijde pijpen. Marga op het bouwterrein van de eigen nieuwbouwwoning. Dansavondjes, vakanties, uitstapjes met de kleinkinderen – flarden van een huwelijksleven dat zowel voor Bennie als voor Marga onvrijwillig wordt beëindigd. ‘Je sluit het op papier af’, zegt Marga. ‘Maar in werkelijkheid doe je dat, voor mij tenminste, niet. De herinneringen houd je samen.’ Als ze volschiet, kijkt aanstichter en bijna-ex Mat ongemakkelijk naar zijn handen. Hij vraagt maar niet te vaak hoe Marga zich voelt; ‘80 procent kans’ dat het niet goed gaat. ‘En daar kan ik dan niets mee.’

Niels van Koevorden – ‘mijn eigen ouders zijn al 36 jaar bij elkaar’ – kreeg het idee voor zijn film toen hij las dat steeds meer mensen op latere leeftijd gaan scheiden; het aantal 50-plussers is in de afgelopen twintig jaar bijna verdubbeld. Een mooi onderwerp, leek de filmmaker, die eerder met Sabine Lubbe Bakker een Gouden Kalf won voor de documentaire Ne me quitte pas. ‘Als je jong bent en je wordt verlaten, ziet je toekomst er opeens anders uit. Maar als je oud bent, raakt het ook je hele verleden.’ De vorm voor zo’n documentaire zag hij al snel voor zich: gesprekken bij de mediator, waar woorden, stiltes, blikken en lichaamstaal alles zeggen over het pijnlijke proces dat zich voltrekt. ‘Ik wilde geen interviews achteraf doen, maar erbij zijn op bepalende momenten, zoals ik eerder een documentaire had gemaakt over jonge vaders tijdens de bevalling van hun vrouw. Alleen: hen kon ik overtuigen om mee te doen omdat ze later een mooi document zouden hebben voor hun kind dat werd geboren. Maar waarom zou je je laten filmen tijdens zoiets vreselijks en intiems als je scheiding? Ik vind dat ik als filmmaker een goed antwoord moet hebben op die vraag.’

De zoektocht naar zijn hoofdpersonen bleek nog moeizamer dan Van Koevorden vermoedde: ruim vijf jaar. ‘We hebben in eerste instantie vijf mediators benaderd of ze geschikte echtparen in hun praktijk hadden die we mochten filmen. Dat werden vijftig mediators, daarna tweehonderd. Pas na een oproep in een lokale krant meldden zich Mat en Marga. Twee jaar later vonden we Bennie en Gerda, die nogal wat commentaar kregen van hun omgeving op hun scheiding en, denk ik, wilden laten zien dat ze netjes uit elkaar gaan. Dat vind ik het mooie van de setting bij de mediator: je zit toch naar een soort beschaafdheid te kijken, ondanks de pijn die mensen elkaar doen.’

Nog een voordeel van deze setting, zegt Van Koevorden: de echtelieden luisteren weer naar elkaar, ‘terwijl ze dat al dertig jaar niet meer doen’. Des te indringender het verhaal van Gerda, die zich alleen voelt na het auto-ongeluk van hun zoon, terwijl Bennie, geeft hij toe, is gevlucht in zijn werk. Ergens snapt hij wel dat Gerda er de brui aan geeft. ‘Als je vrouw een echtscheiding aanvraagt, is dat géén teken aan de wand dat je het zo goed gedaan hebt.’ Maar, zegt hij al iets monterder: ‘Het is ook een nieuwe kans.’

Als je bij de aftiteling vervolgens ziet dat Gerda tobt met financiën en gezondheid, terwijl Bennie vrolijk lachend omringd door nieuwe collega’s op de foto staat, kun je je afvragen wie er beter af is na de scheiding. Van Koevorden geeft niet het antwoord, zijn doel was juist kijkers zelf hun conclusies te laten trekken. Antwoord op zijn eigen vraag wat het belang was van Mat, Marga, Bennie en Gerda om zich zo voor hem open te stellen, heeft hij inmiddels wel. ‘Ze willen allemaal dat hun verhaal wordt recht gedaan, denk ik, en dat is ook gebeurd. Maar het blijft ontzettend dapper en daarom ben ik nog dankbaarder dan ik altijd al ben voor de mensen in mijn films.’ 

Tot de dood ons scheidt  is maandagavond te zien om 20.25 uur op NPO 2.

Nederlands Film Festival

Van Koevordens documentaire ging tijdens het Nederlands Film Festival in première, vrijwel tegelijkertijd met zijn speelfilm Kom hier dat ik u kus. Dat is toeval, zegt de filmmaker. ‘Ik was heel lang op zoek naar een derde echtpaar voor Tot de dood ons scheidt, omdat ik dacht met twee stellen niet genoeg materiaal te hebben. Maar toen er in maart en april door corona veel werk wegviel, ben ik alvast wat gaan monteren. Toen zag ik dat de hele film er al wás.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden