'Scheepvaartmuseum en Nieuwe Instituut presteren ondermaats'

Het Nieuwe Instituut in Rotterdam en het Scheepvaartmuseum in Amsterdam krijgen een dermate dikke onvoldoende voor hun plannen dat ze hun aanvraag opnieuw moeten schrijven, willen ze in aanmerking komen voor subsidie.

Het SScheepvaartmuseum in Amsterdam. Beeld anp

De Raad voor Cultuur adviseert vandaag minister Jet Bussemaker
over welke culturele instellingen de komende vier jaar voor rijkssubsidie in aanmerking komen. Dat is, als het aan de raad ligt, voor het laatst in deze vorm. Het cultuurbestel moet op de schop.

Het Orkest van het Oosten en het Gelders Orkest moeten fuseren. Utrecht heeft straks geen groot theatergezelschap meer, en Het Nieuwe Instituut in Rotterdam en het Scheepvaartmuseum in Amsterdam krijgen een dermate dikke onvoldoende voor hun plannen dat ze hun aanvraag opnieuw moeten schrijven willen ze in aanmerking komen voor subsidie. Ook Theater Rotterdam, ontstaan uit een fusie van het Ro Theater, de Rotterdamse Schouwburg en Productiehuis Rotterdam krijgt een miljoen minder dan gevraagd. 'Het plan bestaat in de kern vooralsnog uit niet veel meer dan een constellatie van interessante makers,' schrijft de raad.

Het zijn een paar van de opvallendste adviezen die de Raad voor Cultuur onder leiding van voorzitter Joop Daalmeijer uitbrengt over de basisinfrastructuur (BIS) voor de periode 2017-2020. De BIS is de ruggengraat van het Nederlandse cultuurbestel, en wordt gevormd door die culturele instellingen - van filmfestival tot museum tot operagezelschap - die Nederland nodig heeft voor een hoogstaand cultureel klimaat.

Meer geld-aanvraag dan beschikbaar

118 instellingen werden door de raad beoordeeld, evenveel als in 2012. Samen vroegen ze meer geld aan dan beschikbaar is: 370 miljoen euro tegen 340 miljoen. De grootste overvragers zijn de musea (23 miljoen teveel) en de productiehuizen (ruim vier miljoen teveel).

Behalve naar kwaliteit en haalbaarheid van de plannen, kijkt de raad ook naar hoe instellingen scoren op publieksbereik, ondernemerschap, invulling van educatieve taken en culturele diversiteit. Die laatste laat over de gehele linie te wensen over, vooral in de podiumkunsten. 'Zowel voor als achter de schermen kleurt het podiumkunstenveld nog steeds wit,' schrijft de raad. Uitzondering zijn de jeugdtheatergezelschappen.

Subsidiebedragen filmsector

De Raad oordeelt positief over de aanvragen van het Idfa (International Documentary Festival Amsterdam), het IFFR (International Film Festival Rotterdam), het NFF (Nederlands Film Festival). Lees hier de rest van het bericht.

Joop Daalmeijer, voorzitter van de Raad voor Cultuur en minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Jet Bussemaker in 2013. Beeld anp

Goed ondernemerschap en hoog aantal vrijwilligers

Dit jaar had minister Bussemaker de raad bovendien gevraagd extra te letten op goed ondernemerschap. Met het onderzoek van de Sociaal Economische Raad naar de arbeidsmarkt in de culturele sector nog vers in het geheugen - conclusie: de inkomenspositie van kunstenaars en werknemers van culturele instellingen is belabberd, het aandeel zzp'ers en vrijwilligers veel hoger dan in elke andere sector - zou je verwachten dat hier flink op zou worden getamboereerd. Maar met een beroep op het feit dat 'de aandacht voor goed werkgeverschap niet zo groot was toen de aanvragen moesten worden geschreven', lijkt de raad niet anders te kunnen dan het bij de constatering te laten dat de instellingen daardoor 'wellicht minder aandacht voor dit onderwerp hadden dan de raad en de minister zouden wensen'.

In de afzonderlijke beoordelingen is er wel kritiek op het personeelsbeleid. Op de topzware managementlaag van Theater Rotterdam (drie directeuren en vier artistiek leiders), en op het salaris van de directie van het Koninklijk Concertgebouw Orkest (niet conform de Wet Normering Topinkomens). Ook het Metropole Orkest moet oppassen. 'Het orkest dient oog te hebben voor de verhouding tussen de kosten van de staf en die voor musici.'

De raad spreekt zich in een aantal specifieke aanvragen dan weer niet uit over hoge aantallen vrijwilligers in de organisatie. Zo meldt hij slechts dat het personeelsbestand van Rijksmuseum Twenthe door de bezuinigingen met elf personen is gekrompen, en het aantal vrijwilligers sinds 2013 verdrievoudigd. En dat presentatie-instelling Marres in Maastricht zijn team wil uitbreiden met medewerkers maar dat hun taken vanwege kostenbesparing voornamelijk zullen worden uitgevoerd door freelancers, studenten en stagiairs.

Worstelingen binnen sector klassieke muziek

Een fusie van symfonieorkesten in Oost-Nederland. Een bungelend operahuis in het zuiden. Geen nieuwe gezichten in de sector van de klassieke muziek. Het zijn de belangrijkste conclusies uit het advies voor een sector die volgens de Raad voor Cultuur nog altijd worstelt met de bezuinigingen van de vorige subsidieperiode. Lees hier de rest van het bericht.

Cultural Governance Code

Fel is de raad op de naleving van de Cultural Governance Code, een ander stokpaardje van de minister. Die code moet ervoor zorgen dat een bestuur of directie van een instelling goed wordt gecontroleerd door toezichthouders. 'De Code komt in veel aanvragen slechts zijdelings aan bod', schrijft de raad. En straft vervolgens die instellingen die de afgelopen jaar wegens wanbeleid, slecht toezicht of een ruziënd management in het nieuws kwamen. Presentatie-instelling de Appel in Amsterdam, waar het bestuur directeur Lorenzo Benedetti op straat zette, krijgt geen subsidie meer, en niet alleen omdat de kwaliteit van hun plannen ondermaats zijn. 'Het heeft de raad verbaasd dat de instelling niet reflecteert op het slepende conflict tussen bestuur en directie in 2015, en niks schrijft over organisatorische en bestuurlijke aanpassingen.'

Vernietigend is het advies aan Het Nieuwe Instituut: het moet zowat op elk onderdeel zijn aanvraag herschrijven, wil het geld krijgen. Ook de kop-in-het-zand strategie van het Scheepvaartmuseum - geen enkele verwijzing naar de ruzie tussen de inmiddels teruggetreden directeur en de raad van toezicht - moet in de beslissing 'geen subsidie, mits' hebben meegespeeld. Door de organisatorische onrust heeft het museum nagelaten een visie te ontwikkelen op het inhoudelijke programma.

Een advies van algemene aard betreft de aard en samenstelling van de Basis Infrastructuur. Door bezuinigingen en politieke ingrepen heeft die een willekeurig karakter gekregen, en biedt de optelsom van instellingen slechts in beperkte mate een afspiegeling van wat Nederland aan culturele voorzieningen nodig heeft. Zo komen circustheater en niet-symfonische muziek niet voor in de BIS, en worden belangrijke musea voor moderne kunst niet door het Rijk, maar door gemeenten en provincies gefinancierd.

Directeur van de Appel, Lorenzo Benedetti, die op straat werd gezet. 'Het heeft de raad verbaasd dat de instelling niet reflecteert op het slepende conflict tussen bestuur en directie in 2015' Beeld anp

Museumwereld krabbelt op na klappen uit 2012

Na de fikse klappen van 2012 lijkt de museumwereld weer positief gestemd. De begrotingen waren van de musea waren zelfs zo optimistisch dat de Raad voor Cultuur dit in de inleiding vermeldt. Een deel van dat optimisme is te verklaren. Lees hier de rest van het bericht.

Niet gericht op samenhang culturele voorzieningen

Eerder constateerde de raad al dat het cultuurbeleid sterk nationaal georiënteerd is, vooral gericht op individuele instellingen en niet op de samenhang van culturele voorzieningen. De raad pleit ervoor om stedelijke regio's meer leidend te maken in het cultuurbeleid; zij hebben beter inzicht in de samenstelling en vraag van de bevolking, en dus in de behoefte aan culturele voorzieningen. De raad vraagt de minister daarom werk te maken van overeenstemming tussen rijk, provincie en steden, en te komen tot een gezamenlijke visie op het cultuurbestel na 2021.

Strenge adviezen voor Theater Utrecht en Zuidelijk Toneel

Een streng en negatief advies voor twee van de negen stadsgezelschappen (Theater Utrecht en Zuidelijk Toneel) die beide nul euro subsidie krijgen en een kille ontvangst van de ambitieuze plannen van Theater Rotterdam. Lees hier de rest van het bericht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden