Schaamteloosheid is grootste kracht in 'dagboek' over lijdensweg van Willem Melchior

**** Willem Melchior: Alles wat wasAtlas Contact; 198 pagina’s; € 19,90

In zijn vorige autobiografische boek, De tijd is op (2014), ging het al niet best met de hoofdpersoon. Na een half leven lang ‘bevlogen’ kettingroken bleek hij keelkanker te hebben. Hij werd behandeld; de tijd bleek nog niet op. Maar de kanker kwam in het jaar dat dat boek verscheen terug, lezen we nu in Alles wat was. Een tumor op het strottenhoofd. Dat orgaan moet worden verwijderd, een ‘gruwelingreep’, laryngectomie geheten. Daarna zal hij alleen kunnen ademen door een gat in zijn luchtpijp. Een gat met een dop erop.

De grootste kracht van Melchiors proza is zijn schaamteloosheid. Dat was al zo in zijn eerdere boeken, waarin het ging over de schoonheid en het verval van het lichaam, over seks, narcisme en pijn. Altijd in een lichtvoetige stijl, nooit met humorloze ernst.

Met enig cynisme kun je zeggen dat dit nieuwe, ongewild toegeworpen thema hem past als een handschoen. Bijna met wellust beschrijft hij de details van de ingreep en het resultaat ervan. Wat hem overkomt, is verschrikkelijk, maar biedt nieuwe inzichten over angst, lijden en vergankelijkheid en doet hem, altijd al een buitenstaander, anders kijken naar de wereld van de gezonde mensen.

Zijn ‘dagboek’ is een oefening in doodgaan. Een van de mooiste passages beschrijft een rit door Amsterdam met lijn 2. Hij moet denken aan twintig jaar geleden, ‘toen ik nog met scheuren in mijn spijkerbroek en geblondeerd piekhaar rondliep’, en beseft met spijt dat hij alles moet achterlaten. Maar juist de hevigheid van dat plotselinge verdriet verzoent hem met het afscheid: ‘Het is geweldig allemaal en goddank mag ik weg.’

Serieus overweegt hij zelfmoord . Op internet vindt hij instructies voor ‘hangman’s fracture’. Het ingewikkelde bij deze methode is dat de schade wordt toegebracht waar die toch al zit, in het strottenhoofd. Wat als het misgaat? Bovendien is touw voor hem verbonden met seksspelletjes. Het touw uit de watersportwinkel doet ‘eerder denken aan de Westeinderplassen dan aan seks’. Hij doet het niet. Hij meldt zich bij de operatietafel.

Door de dwangmatige humor en associatiedrang heeft deze lijdensgeschiedenis niets larmoyants. Daardoor komt het des te harder aan als Melchior, die op een wandeling door het ziekenhuis in een ‘stiltecentrum’ is beland, daar ineens breekt. In een boek dat daar ligt, bedoeld om gedachten te noteren, ziet hij een bijdrage van zijn moeder: ‘Dankbaar voor alles wat was.’ Zij heeft ondertekend door ‘Moeder van W’, waarbij zij later ‘illem’ heeft gekrabbeld. Hij moet zo hard huilen dat het begint te sputteren in de canule. ‘Moeder van’, denkt de zoon, ‘erger bestaat niet’. Hij zal verder leven. Alleen de liefde telt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden