SCHAAMTELOOS ZICHZELF

Ze zijn er inmiddels wel uit: mainstream Amerika en Jake Shears kunnen heel goed zonder elkaar. De muzikant die in eigen land vooral stuit op vooringenomenheid tegen gayness maakt zich met zijn kleurrijke Scissor Sisters in Europa steeds geliefder....

Hij geeft het een paar seconden bedenktijd, peinst, trekt dan zijn knieën op en laat uiteindelijk het oordeel in het scheef gehouden hoofd dalen.

‘Weet je... ik weet niet eens wat disco is. Ik vind het een beetje een luie benaming voor onze muziek. Volgens mij wordt het gebruikt als een soort codewoord voor homoseksueel. Het zegt heel weinig over de muziek zelf, maar maakt het voor mensen die ons niet kennen heel makkelijk om Scissor Sisters op voorhand af te doen als oninteressant of niet relevant – want gay. Onze muziek is veel breder dan dat.’

Jake Shears vouwt zijn benen uit en gaat weer ontspannen zitten. Als hij nadenkt over een vraag, focust niet alleen het hoofd maar het hele lichaam zich om het antwoord te vinden en keert daarna weer terug in loungemodus. Op de bank backstage van de Music Hall in Amsterdam hangt/zit de zanger/schrijver en voorman van de Amerikaanse band Scissor Sisters.

Het clubje vrolijk onaangepasten uit New York heeft sinds 2004, toen hun eerste, naar hun zelf genoemde album uitkwam, een abonnement op commercieel succes en een hoge waardering van de muziekjournalistiek.

Terwijl de band er niet bepaald de papieren voor heeft. Drie van de vier mannelijke leden laten hun campy homoseksualiteit glorieus meespelen op plaat en op het podium, en de muzikale erfenis van leiders Jake Shears (Jason Sellards) en Baby Daddy (Scott Hoffman) heeft zijn wortels in een genre dat door de smaakpolitie nog steeds als fout wordt bestempeld: disco dus.

Maar het is waar. Door Scissor Sisters te typeren als retro discoband met een voorliefde voor Bee Gees falsetto’s, overlaad je de band met de hardnekkige en/of foute connotaties die aan het genre kleven. Daarmee doe je de band tekort. Want de Sisters mogen dan wel overwegend gay zijn en onder andere dansmuziek maken, ze zijn muzikaal heel wat verrassender dan legio bands die een gitaar om hun hals dragen als keurmerk van bonafide rock. En hun muziek heeft tekstueel ook meer om het lijf dan een wezenloze oproep tot zelfexpressie op de dansvloer.

Ook gemakzuchtig: ‘Je hoort mensen nooit over onze teksten terwijl die soms behoorlijk donker zijn.’ Neem Intermission dat, in tegenstelling tot de plagerige strijkers, tekstueel niets minder is dan een cynisch memento mori eindigend met ‘Happy yesterday to all. We were born to die.’

Of een bepaald vooringenomenheid tegen de gayness ook een verklaring is voor het feit dat Scissor Sisters in hun thuisland Amerika niet hetzelfde megasucces heeft als in Europa? Shears weet het niet en vindt het ook niet relevant meer.

Bassist en multi-instrumentalist van de band, Baby Daddy, liet zich er wel eens over uit dat Amerika moeite zou hebben met de Sisters door het puriteinse karakter van het land. Het eerste album werd zelfs door Wal Mart, de grootste winkelketen in de Verenigde Staten, in de ban gedaan vanwege de teksten. En daarnaast zijn de sterk melodieuze liedjes op zijn zachtst gezegd buitenbeentjes in een hitparade waar de kale beat dominant en oppermachtig is.

Maar Shears vindt die tegenstelling Amerika-Europa, die al zo vaak in de media is uitgemeten, geen ‘big deal’ meer. Hij is al lang tot een andere conlusie gekomen: ‘Mainstream Amerika en Scissor Sisters kunnen heel goed zonder elkaar.’

Aan de fans in Europa heeft de kleurrijke band al meer dan genoeg. Scissor Sisters werd in eerste instantie in Engeland binnengehaald als next big thing en verkocht alleen daar al tweeënhalf miljoen exemplaren van het eerste album. De rest van Europa volgde. Ta-Dah betekende de genadeslag en deze kant van de Atlantische Oceaan ging overstag voor de pop die bewees zowel intelligent als luchtig te kunnen zijn.

Scissor Sisters, slang voor een lesbisch seksstandje, vieren op het podium naast hun muziek vooral ook schaamteloos zichzelf. Samen met Ana Matronic (Ana Lynch), de enige vrouw en matrone in de band, wedijvert Shears voor de wereldbeker camp. Centraal in een Scissor Sisters concert staat een hyperenergieke Shears die achtereenvolgens in leer, franje, een doorzichtige regenjas en uiteindelijk niets anders dan een glitterslip de aandacht naar zich toetrekt.

In het dagelijkse leven zou je de flamboyante frontman bijna niet herkennen. Net geen toerist – het net aangeschafte rode T-shirt met opdruk van wietblad heeft hij binnenstebuiten aangetrokken – en met zijn korte broek en gympen verschilt hij in niets van zijn fans die buiten bij de Amsterdamse Music Hall al om vier uur ‘s middags voor het concert van Scissor Sisters staan te wachten. Ze worden gekoesterd op de website van de Sisters met fanfoto’s en boeken- en filmtips. ‘We hebben een close relationship op afstand. Je moet wel een beetje op jezelf passen. Fans hebben een beeld van je zonder je te kennen.’

Maar het succes is ook mede gebaseerd op dat beeld van sympathieke freaks uit de cult/camp hoek, en fans die zich daarmee verbonden voelen. Ana Matronic dompelde zich na de dood van haar aan Aids overleden vader als vrouwelijke dragqueen onder in de gay scene van San Francisco en begon later in New York haar eigen cabaretshow.

Daar ontmoette ze Shears die zich destijds in het kader van een performance als niets minder dan een abortus voordeed, compleet met klerenhangers en nepbloed. Shears was net met Baby Daddy een band begonnen en lijfde meteen Ana Matronic in. Drummer Paddy Boom en gitarist Del Marquis sloten zich bij de band aans. Zo zegevierde een groepje kleurrijke eigenzinnig outsiders al na hun eerste album.

En toen? Toen werd het tijd voor de opvolger en de daarmee gepaard gaande ellende. Na de uitgebreide tournees volgde een kater, een artistiek vacuüm waarin de band genoeg had van het gevoel steeds maar op hetzelfde feest te zijn terwijl ze met iets nieuws op de proppen moest komen. De eerste single werd I don’t feel like dancing – ironisch genoeg weer een dansnummer.

Shears schoot tijdens de opnames in een depressie van jewelste. Terugkijkend vindt hij Ta-Dah een nogal reactieve plaat geworden. ‘Ons succes heeft ons min of meer in de hoek gedreven. Het is net zoals Neil Young ooit zei: als mensen van je verwachten dat je jezelf gaat herhalen, ben je op een vreselijke plek in je carrière beland.’

Resultaat: een plaat die maanden later dan gepland als een recalcitrante niersteen met pijn en moeite uit werd geperst. Er restte niets anders dan een knagend gevoel waar je niets anders mee kan dan ‘ermee leven’.

Shears: ‘Twee van mijn meest favoriete nummers hebben het album niet gehaald terwijl twee van onze minste er wel op kwamen. Ik durfde mijn instinct niet te vertrouwen.’

En dat terwijl Ta-Dah toch een logisch maar ook een gedurfd vervolg is. Nummers als I can’t decide en Intermission verwijzen eerder naar een tijdvak waarin het woord disco niet eens bestond. Intermission vooral is een flirt met oude Britse musicalmuziek. Volgens Shears is het een soort muziek waar hij een fascinatie voor had sinds zijn jeugd.

‘Ken je die musical Bugsy Malone?’ En Shears wijdt enthousiast uit over Paul Williams, de componist/arrangeur die voor de film over gangsters in de roaring twenties met een cast van louter kinderen de muziek verzorgde. Williams maakte ook de liedjes voor The Muppet Movie. En zonder een spoor van ironie belijdt Shears zijn liefde voor de muziek van het poppenprogramma en voegt met die bekentenis een nieuwe bijdrage toe aan een serie uitspraken die op zijn zachtst gezegd nogal onorthodox zijn voor de popcanon. (De liedjes van Paul McCartney’s Wings zijn beter dan die van The Beatles en The Bee Gees zijn misschien wel de belangrijkste band ter wereld).

Shears: ‘Ik wilde die muziek ook maken, maar we wisten toen we begonnen niet eens hoe we het moesten spelen. Baby Daddy heeft dagen op het akkoordenschema van I can’t decide zitten puzzelen.’

Goddank dat de petemoei van de popmuziek toen ten tonele verscheen. Elton John, de man die in de nadagen van zijn carrière zijn niche heeft gevonden als de beschermheilige van de popster in geestelijke nood (zie ook George Michael en Rufus Wainwright) ging achter de piano zitten en zie. ‘Waar wij drie dagen over deden doet hij in drie seconden.’

Intermission, een bedrieglijk luchtig maar briljant gearrangeerd deuntje voor opgeruimd gemoed en huiskamerorkest is mede geschreven door John die ook zijn bijdrag leverde aan I don’t feel like dancing.

Niets dan goeds over Elton. De man houdt van de Sisters en de Sisters houden van hem. Tijdens een optreden in Las Vegas wijdde de Godfather of Camp zijn hit Rocket Man aan zijn toegewijde pupil die ook in de zaal zat. Shears kreeg subiet een emotionele meltdown en barstte in snikken uit. Shears nu: ‘Ik moet er wel bij zeggen dat het net in die periode was van dat het helemaal niet goed met me ging.’

En dan is er ook nog Paul McCartney of eigenlijk: de geest van Paul McCartney. In een droom kwam die tot Shears om songwriter’s tips uit te wisselen. Het resultaat een opzwepend partyfunknummer dat de naam van de voormalige Beatle draagt, maar verder hoegenaamd niets met hem te maken heeft. Of het moet de impicliete ode aan inspiratie zijn.

En vooruit, om het rijtje redders vol te maken was er dan ook meesterarrangeur Van Dyke Parks die Sears opbelde op het moment dat hij dreigde te verkruimelen tot een hoopje existentiële twijfel.

Shears: ‘Hij zei: ‘Je moet weten dat ik ook niet echt weet wat ik doe, maar ik doe m’n best en werk heel hard.’ Dat was zo oprecht. Het hielp enorm. Kijk, ik denk dat we als band niet noodzakelijkerwijs ontzettend getalenteerd zijn, maar we schrijven wel heel goede songs. Als je maar genoeg geeft om iets en bereid bent hard er voor te werken dan komt het uiteindelijk wel goed. Weet je, het is net als met slechte seks. Het is misschien niet optimaal, maar ook daarvan kun je leren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden