NieuwsCultuursubsidies

Scapino Ballet grootste slachtoffer van verjonging kunstsubsidies

Om het kunstbestel te moderniseren moeten meer dan vijftig, veelal jonge culturele instellingen rechtstreeks subsidie krijgen van het Rijk. Het in 1945 opgerichte Scapino Ballet zou deze subsidie juist niet langer moeten krijgen. Dat adviseert de Raad voor Cultuur. 

Uit de voorstelling All hands on deck van Scapino Ballet Rotterdam in 2019. Het dansgezelschap moet volgens de Raad van Cultuur worden uitgesloten van de rijkssubsidie. Beeld Rob Becker

Wordt dit advies door de regering overgenomen, dan zou het gezelschappen uit de urban arts, popmuziek, e-culture, musical en ensemblemuziek van een stevige financiële basis voorzien. Bij de selectie speelt voor de raad spreiding over het land een grote rol: voor het eerst moeten instellingen in Flevoland geld uit de Haagse cultuurpot ontvangen.

Dit jaar is in de kunstsector met extra spanning uitgekeken naar het donderdag gepresenteerde advies van de Raad voor Cultuur. Het wettelijke adviesorgaan van de regering beoordeelt welke culturele instellingen in aanmerking zouden moeten komen voor rijkssubsidie gedurende de komende vier jaar. Nu een groot deel van de cultuursector in problemen verkeert door de coronacrisis, kan dat advies het verschil maken tussen overleven of niet. Om vernieuwing mogelijk te maken was er ruim 30 miljoen euro extra uitgetrokken.

Het Hiphophuis in Rotterdam, het multimediafestival Gogbot in Enschede, rockgroep De Staat uit Nijmegen, jeugdtheatergezelschap BonteHond uit Almere en presentatie-instelling voor beeldende kunst Vleeshal in Middelburg zijn enkele van de nieuwe gezelschappen die door de ballotage van de raad zijn gekomen. Hetzelfde geldt voor oudgedienden in het Nederlandse kunstlandschap als het Concertgebouworkest, Het Nationale Theater en het Nederlands Film Festival.

Rugnummers

De vierjaarlijkse subsidieronde is voor minister Ingrid van Engelshoven van Cultuur (D66) het moment om haar kunstbeleid van vernieuwing en regionalisering in te vullen met namen en rugnummers. Om te voorkomen dat bewindslieden vooral kunstenaars van hun eigen voorkeur subsidie verstrekken, is na de oorlog de adviesraad in het leven geroepen. Op Prinsjesdag zal blijken of Van Engelshoven nog van de adviezen afwijkt.

Voor vijf instellingen ziet het er grimmig uit: zij kregen in de periode 2017-2020 financiële steun van de rijksoverheid, maar moeten daarvan volgens de raad in de komende vier jaar worden uitgesloten. Het gaat in de eerste plaats om het in 1945 opgerichte dansgezelschap Scapino Ballet Rotterdam, dat plaats moet maken voor het meer vernieuwende Club Guy & Roni uit Groningen. 

Hiernaast zouden jeugdtheatergroep Kwatta (Nijmegen), de presentatie-instelling voor beeldende kunst West (Den Haag), en de productiehuizen voor theater die deel uitmaken van Frascati (Amsterdam) en Theater Rotterdam hun rijkssubsidie verliezen.

Het was voor de raad niet mogelijk in de uitzonderlijk tijd van de coronacrisis alle huidige subsidie-ontvangers aan boord te houden, zegt de voorzitter van de Raad voor Cultuur, Marijke van Hees. ‘Dan hadden we andere spelregels van de minister moeten krijgen. Je kunt niet zomaar beoordelingscriteria veranderen, want dan krijg je juridische problemen.’

Wel is eind mei door minister Van Engelshoven besloten dat er meer festivals subsidie kunnen krijgen dan de zeven waartoe ze die categorie wilde beperken. De reden daarvoor was dat binnen de culturele sector de festivalbranche het hardst is getroffen door de coronacrisis. Zodoende heeft de raad het Oerol-festival binnen het subsidiebestel kunnen houden, terwijl dat theaterfestival op Terschelling eigenlijk over de rand was gevallen. Om dat mogelijk te maken, moet het Holland Festival wat subsidie inleveren.

Herkansing

Acht instellingen krijgen van de raad een herkansing; zij raken hun bijdrage uit Den Haag kwijt als zij niet met betere plannen komen. Tot deze groep behoort opvallend genoeg Nationale Opera & Ballet. Het prestigieuze gezelschap in Amsterdam, dat jaarlijks veruit de meeste rijkssubsidie ontvangt (25 miljoen voor opera en 7 miljoen euro voor ballet), diende zijn aanvraag in in de verkeerde categorie en bood ‘te weinig inzage in de artistieke plannen op het gebied van opera’. Ook Cinekid, het bekende jeugdfilmfestival, moet volgens de Raad voor Cultuur zijn huiswerk overdoen.

Voor de periode 2021-2024 stelt het Rijk jaarlijks 375,5 miljoen euro beschikbaar voor cultuur. Daarvan gaat 179 miljoen naar zes fondsen, die dit geld naar eigen inzicht verdelen onder sectoren als film of podiumkunsten. De Raad voor Cultuur adviseert welke instellingen de rest van het budget moeten krijgen, een kleine 200 miljoen euro. Hierbij wordt gekeken naar de artistieke kwaliteit en de ingediende plannen, maar ook zaken als goed bestuur, eerlijke honorering, diversiteit en inclusiviteit wegen mee.

Het bestuur is bij veruit de meeste kunstinstellingen inmiddels wel op orde – de tijden van ongeremde vriendjespolitiek zijn voorbij. Maar het gaat nog niet goed met de codes die de sector heeft opgesteld voor diversiteit en een eerlijke beloning. Vandaar dat de gesubsidieerde instellingen na twee jaar aan de raad moeten bewijzen dat ‘ze de codes niet alleen onderschrijven, maar ook waarmaken’, zegt Van Hees. Voor de eerlijke beloning bij met name bij de orkesten en muziekensembles wordt dat nog een hele rekensom.

‘Bij diversiteit komt het aan op sturen op samenstelling’, zegt Van Hees. ‘Als je alleen maar samen om tafel gaat zitten en wat namen van kandidaten voor een functie noemt, kom je er niet. Je moet er in investeren en hulp van buiten zoeken. Dat hebben wij van de raad ook gedaan toen we de sectorcommissies vormden.’

Volgens de raad bevindt 40 procent van alle gunstig beoordeelde instellingen zich buiten de Randstad. Vanuit de provincies zijn twaalf musea aangedragen die een landelijke uitstraling hebben en daarom ook in aanmerking zouden moeten komen voor een rijksbijdrage, een nieuwe subsidie van jaarlijks 250 duizend euro. 

Drie van deze musea moeten echter een betere aanvraag indienen: Bonnefanten (Maastricht), Centraal Museum (Utrecht) en Het Noordbrabants Museum (Den Bosch). Opvallend is de toekenning aan Kunstmuseum Flevoland, dat zich nog in de planfase bevindt.

Culturele basisinfrastructuur

Voor het eerst maken de 26 rijksmusea geen deel uit van de ‘culturele basisinfrastructuur’ (BIS), zoals de instellingen en fondsen worden genoemd die vier jaar lang geld van het Rijk krijgen. Met ingang van 2021 worden de rijksmusea, die namens het Rijk een collectie beheren, gefinancierd via de Erfgoedwet die vier jaar geleden van kracht is geworden.

In totaal krijgen 107 instellingen een positief advies, waaraan voor 43 van hen wel extra voorwaarden zijn verbonden. Acht instellingen met een voorlopig negatief advies krijgen de kans om voor 1 november hun plannen te verbeteren. Als zij voor de herkansing slagen, komt het totaal aantal instellingen in de basisinfrastructuur uit op 115. De Raad voor Cultuur schrijft dat het ondanks de coronacrisis toch advies uitbrengt om ‘instellingen houvast te bieden in onzekere tijden’.

Eind maart kondigde minister Van Engelshoven aan dat zij subsidies van het Rijk voor dit en volgend jaar niet zal korten als instellingen door de crisis niet kunnen voldoen aan afgesproken prestatievoorwaarden. Kort daarna maakte de D66-bewindsvrouw bekend dat er 300 miljoen euro extra aan noodhulp beschikbaar wordt gesteld voor de cultuursector om die door de eerste moeilijke maanden te helpen.

Het HipHopHuis uit Rotterdam maakt voor het eerst kans op een landelijke subsudie. De leden van achter naar voren: Leal van Herwaarden, Suze van Zijl, Wilson Almeida Duarte (met pet), Aruna Vermeulen, Javelyn van Zijl en Akef Ibrahimi.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

WINNAAR: HipHopHuis Rotterdam, geadviseerd subsidiebedrag: € 307.988

‘Oh My God! Echt?’ Aruna Vermeulen (44), algemeen directeur van het HipHopHuis in Rotterdam, was donderdagmiddag totaal niet bezig met het advies over de Basisinfrastructuur. ‘Ik ben meer bezig met wat in de wereld gebeurt. En met de demonstratie gisteren op de Erasmusbrug.’

Vermeulen huilt wanneer ze hoort dat de Raad voor Cultuur adviseert het HipHopHuis ruim drie ton toe te kennen voor een ontwikkelplek, mits nog een aanvullend plan komt met ‘concrete doelstellingen ten aanzien van de ontwikkeling van urban talent’.

‘Wij kennen die bureaucratie rompslomp nog niet. Weet je, wij zijn een nuchter clubje, bestaan bijna twintig jaar. Dit is de eerste keer dat we landelijk aanvragen. Het gaat meer om erkenning dan om geld. Eindelijk snapt de Nederlandse cultuur dat dit echte jongerencultuur is. Wij zijn in ons plan dicht bij onszelf gebleven. Urban gaat uit van het momentum. Ontwikkeling wordt in de praktijk concreet. Eindelijk zien ze wie we waarachtig zijn!’

Het HipHopHuis heeft zich de laatste jaren getransformeerd van vrijplaats voor jongeren om hiphop-skills te oefenen (rap, dj-ing, graffiti en dans) naar een ‘plek waar het gaat over waarden en zelflerend vermogen’, aldus Vermeulen. ‘Wanneer je via jarenlang training op straat leert breakdancen, zegt dat iets over zelfdiscipline. Wij zorgen voor oefenruimtes maar ook voor coaching en kennisoverdracht. Voor de een is dat een cursus met tien onbekenden, voor de ander zelfstudie achter onze dj-apparatuur.’ En nu gaat ze nu met haar hiphoppers aan de donuts en champagne. ‘Ik heb hen geappt: The Eagle Has Landed, de money komt door.’

Annette Embrechts

VERLIEZER: SCAPINO BALLET ROTTERDAM, geadviseerd subsidiebedrag: 0

Vanuit de auto naar Omroep Max reageert artistiek leider Ed Wubbe (63) verbijsterd en woest op het advies van de Raad om Scapino Ballet Rotterdam uit de Basisinfrastructuur te zetten. Het oudste gezelschap van Nederland zou zijn plek als vierde dansgezelschap van Nederland moeten afstaan aan BIS-nieuwkomer Club Guy & Roni uit Groningen. “Ik heb niks tegen Guy & Roni maar zij opereren in een niche terwijl wij overal staan, in grote en middelgrote theaters. Wij trekken 80.000 bezoekers per jaar. Dit publiek hebben we met schouwburgen van de grond af opgebouwd, ook op plekken waar geen dans meer was te zien. Publiek telt blijkbaar niet en publieksgericht is weer een vies woord geworden. Dit advies is een schoffering van danspubliek.”

In het positief verwoorde advies vindt de Raad Scapino onvoldoende vernieuwend. “Hoezo niet innovatief? Wij geven talent voortdurend kansen. Het succes van mijn werk is óók een middel om publiek voor nieuwe namen te winnen. Wij hebben als eerste Marco Goecke gepresenteerd, Nanine Linning, Marcos Moreau, Annabel Lopez Ochoa. Pas als ze bekend zijn, ‘kopen’ andere gezelschappen hen weg. We maken kruisbestuivingen met circus en muziek, van NITS tot barokensembles. Denk ook aan al die dansers van Codarts die bij ons beginnen.’

Hij kon het nauwelijks uitleggen aan zijn totaal overdonderde dansers. ‘Hoe kun je een kerngezonde groep in zo’n flow en met zo’n succes zo bij het grof vuil zetten. Je fnuikt carrières, slaat een enorm gat.’ Maar, heeft hij tegen hen gezegd: ‘Maak je niet klein. Wees trots! Scapino is het vierde gesubsidieerde cultuurmerk, na het Concertgebouworkest, Het Nationale Ballet en het Metropoolorkest. Ik reken erop dat de minister en de Tweede Kamer zien dat dit advies pervers is en schadelijk voor de dans.’

Annette Embrechts

Wat verandert er voor…

… de podiumkunsten?
Geen aardverschuiving in het theaterlandschap, wel een poging tot bodemherstel na de bezuinigen in 2012. Lees hier voor wie dat goed nieuws is.

... de beeldende kunst en ontwerp?
Opgebouwde reputaties van vroeger spelen geen doorslaggevende rol bij de keuzes van de Raad. Lees hier wie in staat is geweest te overtuigen met zijn of haar vernieuwingsdrift.

… de muziek?
Op muziekgebied kiest de Raad voor Cultuur voor van alles wat. Opvallend is dat veel van de ‘winnaars’ een sterk crossoverprofiel hebben. Zie hier wie dat zijn.

… de rest?
Het jeugdfilmfestival Cinekid moet met een nieuw plan komen. En Pakhuis de Zwijger en De Balie gingen met elkaar de strijd aan. Lees hier hoe de keuzes van de Raad uitpakken voor de overige cultuurinstellingen.

Arnhem had een rijk cultureel leven, tot de coronacrisis. Hoe gaat de stad wederopstaan?
Cultuur wordt in Arnhem gekoesterd, maar de middelen zijn beperkt. ‘Ik heb ook 10 miljoen tekort op de jeugdzorg.’

Minister Van Engelshoven heropent de deuren van de cultuurwereld
Minister van Cultuur Ingrid van Engelshoven (D66) en Ralph Keuning, directeur van De Fundatie, openden samen de deuren van het Zwolse museum De Fundatie. De aftrap in Zwolle is tevens een teken van de heropening van de culture sector

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden