boekrecensie

Sasja Janssen doet een indrukwekkende poging om de komma te bezingen ★★★★★

Dichter Sasja Janssen bezingt, vereert en vervloekt de komma, en alles waarvoor het leesteken kan staan. Haar intelligente, hoopvolle bundel Virgula is een groot plezier om te lezen.

Geertjan de Vugt

Je ziet haar wel, maar hoort haar niet: de komma. Wanneer ze in een geschreven zin opduikt, doet ze dat als een teken dat een pauze markeert. Ze is een overgangsobject dat voert van het ene naar het andere zinsdeel. Maar wanneer je spreekt, klinkt ze louter als afwezigheid, als stilte. Die dubbelheid geeft het toch al vreemd gevormde teken een enigszins mysterieus karakter.

Genoeg, moet Sasja Janssen hebben gedacht, om er een hele bundel aan te wijden. Want met Virgula – Latijn voor komma – doet zij een indrukwekkende poging om in een soort dichtbrieven dat leesteken te bezingen, aan te roepen, lief te hebben, maar ook om het te verguizen, te vervloeken. Een beetje als een partner van wie je maar niet af kunt komen, al noemt de dichter ze hier liever haar ‘duivelinnen’. Met al die verschillende eigenschappen vormt Virgula een ware ode aan de komma.

Waarom zou je over zo’n ogenschijnlijk onbeduidend leesteken willen schrijven? Janssen doet al een poging het antwoord te formuleren – er is natuurlijk nooit maar één reden: ‘ik schrijf je omdat je in mijn ooghoek bungelt/ ik schrijf je omdat je nooit antwoordt /ik schrijf je omdat je niet van stilstand houdt, net als ik’. Lees de komma in die laatste van deze opmerkelijk eenvoudige regels hardop voor en zie, nee, hoor wat er gebeurt. Zo ingenieus is deze poëzie opgebouwd. De komma, protagonist en naamgever van deze bundel, is overal en kan elk moment tot klank worden gebracht.

Tal van gedaanten

Virgula vraagt om morfologisch denken, om een lezer die gevoelig is voor vormencorrespondenties. De gebogen vorm met het bolletje duikt in tal van gedaanten op, van z’n letterlijke weergave tot aan een baby (eveneens een soort overgangsobject, als eindpunt van de zwangerschap en beginpunt van een zelfstandig leven); van grijpende handjes, of die van de vroedvrouw die ‘haar handspade in me steekt’ tot aan de penis van de minnaar, een komma die ze in de mond neemt: ‘alsof ik dat niet weet, ik houd mijn mond om zijn zoute pik’. En van de omgekeerde komma in het getal 6 tot aan de komeet van Halley op het tapijt van Bayeux, toch een beetje een bol met een staartje.

Wie dat vormenprincipe eenmaal heeft ontdekt, ziet steeds meer van die duivelinnen opduiken in Janssens gedichten. Het geeft een waanzinnig plezier om de komma telkens weer in een nieuwe gedaante te zien opduiken. En steeds meer zie je hoe intelligent deze poëzie in elkaar steekt. Je zou er bijna door vergeten dat de gedichten óók nog over andere dingen gaan. Over de eenzaamheid van een vrouw, over bevallingspijn, over vergeten partners, over de mysterieuze oorsprong van de schrijfdrift, over dat poëzie geen thuis biedt (‘dat ik in mijn gedichten niet kan wonen’) en over eenzaamheid: ‘dat taal eenzaam maakt, Virgula!’

Al kunnen we ons afvragen of de dichter dit laatste wel meent. Virgula biedt namelijk ook hoop, want als alles wegvalt of -waait, zo moeten we tot slot concluderen, is er altijd de komma nog. En daarin, toont Janssen ons, schuilen werelden. Een bundel van jewelste.

null Beeld Querido
Beeld Querido

Sasja Janssen: Virgula. Querido; 64 pagina’s; € 15,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden