Interview

Sarah Hall observeert koel met haar stalen oog

Interview schrijfster Sarah Hall

Politieke roman, familie-epos én gothic novel - ziehier het fabuleus geschreven nieuwe boek van Sarah Hall. Op bezoek bij de bejubelde auteur in Norwich.

Beeld Nadav Kander

Het graafschap Cumbria, het Lake District, het ruige gebied waar Groot-Brittannië aan Schotland grenst, met bergen en meren, is de geboortegrond van schrijfster Sarah Hall (1974). Dat heeft ze gemeen met de zoöloge Rachel Caine, de hoofdpersoon uit haar jongste, spannende en virtuoze roman The Wolf Border. Ook is Hall, net als Caine, tegen haar 40ste moeder geworden. In haar huis - in een lommerrijke buitenwijk van Norwich, waar ze sinds een halfjaar woont met haar man, die arts is - zet Sarah Hall thee voor de visite, geeft de oppas instructies, zwaait in de keuken naar de kinderstoel waarin haar dochtertje van veertien maanden reageert door haar volle lepel leeg te zwaaien, neemt in de voorkamer opgewekt plaats op de nog nieuwe leren bank en showt haar geveterde laarsjes.

Beeld .

Kort haar, verwachtingsvolle blik. Op voorzichtige vragen valt ze aan met een spervuur van woorden, alsof ze in tijden niemand gesproken heeft. Eerst maar iets over die excentrieke graaf, lord Pennington, lid van het House of Lords.

De Britse zoöloge Rachel Caine wordt teruggeroepen naar Cumbria. De graaf stelt haar aan als leidster van een bijzonder project: hij wil de wolf, al vijfhonderd jaar uit Engeland verdwenen, herintroduceren. Om te beginnen met een wolvenpaar, dat in quarantaine op het grote landgoed eerst kan wennen. Zodra er pups komen, mogen ze worden vrijgelaten. Hij weet zich daardoor direct verzekerd van aandacht van de media én van protesterende milieuactivisten.

Sarah Hall
De komst van de wolven
Uit het Engels vertaald door Wim Scherpenisse.
Ambo Anthos; 404 pagina’s; €21,99.

Is dat een typisch aristocratische wens, om wolven terug te brengen in onze omgeving, om een plek te creëren waar, zoals Rachel zegt, 'de straatverlichting ophoudt en de wildernis begint'?

'Er zijn hier een paar landlords die zich bewust zijn van milieuproblematiek en biodiversiteit. Bovendien is het onderhoud van die huizen en lappen grond kostbaar. Dus het is niet heel vreemd dat een graaf zoiets bedenkt en daar een expert bij zoekt. In Schotland zit er een die beren terug wil brengen. Voor wolven heeft hij niet genoeg ruimte. Dat zou in Engeland trouwens ook niet kunnen - eerlijk gezegd. Daarom heb ik het landgoed Annerdale moeten verzinnen. Toen kon het wel. Dat is een van de voordelen van een roman.'

Voor Rachel is Cumbria een terugkeer naar het landschap van haar jeugd. Dat gold ook voor u: tussen de bergen en dalen hoorde u als kind de eerste sprookjes, waarin de wolf vaak optreedt.

'Exact. Er was een wildlife-park in de buurt waar ik vandaan kom - ik ben geboren in Carlisle, de hoofdstad van Cumbria - en daar heb ik die prachtige grey wolves voor het eerst gezien. Ze zagen er heel natuurlijk uit, ook al zaten ze opgesloten. Maar daarbuiten is het in West-Europa vooral een mythisch dier geworden. Vijfhonderd jaar geleden is de wolf uitgestorven, opgejaagd door de mens, die er een rivaal in zag, want een wolf is een uitstekend jager. Bij ontstentenis van de echte, schuchtere wolf die de mens zou kunnen helpen bij het herten jagen, kon het vertekende beeld in sprookjes, van de wolf als een eng en agressief schepsel, aldoor verder uitgroeien.

'Ik blijk alleen buiten Cumbria over Cumbria te kunnen schrijven. The Wolf Border heb ik in Norwich geschreven, waar we wonen omdat mijn man hier dokter is. Vanuit Norwich is alles een eind rijden, behalve het strand, dat is veertig minuten. De stad is in 2012 uitgeroepen tot Unesco City of Writers, een van de zeven in de wereld, en we hebben een prestigieuze schrijversopleiding aan de universiteit. Erg leuke plaats. Maar een heel ander landschap - vlak namelijk - dan wat ik gewend was.'

Bibliografie Sarah Hall

2002 Haweswater (roman), Commonwealth Writers Prize

2004 The Electric Michelangelo (roman), vertaling De Michelangelo van Coney Island (2005), shortlist Man Booker Prize

2007 The Carhullan Army (sciencefictionroman). vertaling De vrouwen van Carhullan (2009), John Llewellyn Rhys Prize and James Tiptree, Jr. Award,

2009 How to Paint a Dead Man (roman), vertaling Portret van een dode man (2010), longlist Man Booker Prize

2011 The Beautiful Indifference (korte verhalen), vertaling De prachtige onverschilligheid (2012)

2013 BBC National Short Story Award; op de Granta List van 20 beste jonge auteurs

2015 The Wolf Border (roman), vertaling De komst van de wolven

Daar gaat Rachel Caine naar terug, om mee te werken aan het project van de graaf. Ze is niet bang aangelegd: tegen de 40, net zwanger na een onenightstand, durft ze de grens wel over - naar het moederschap, naar haar vaderland waar ze geen ouders meer heeft, en met een broer die opbiecht dat zijn persoonlijk leven in een crisis is geraakt.

Als de wolven uit quarantaine worden vrijgelaten, komt via een keizersnede ook Rachels kind ter wereld, de jongen Charlie.

Twee gelijktijdige grensoverschrijdende experimenten.

'Dat van Rachel was ook voor mij een verrassing. Toen ik aan het boek begon, wist ik dat de wolven eens vrij moesten worden gelaten, om te kijken hoe het publiek zou reageren. En dan is er nog het what if-aspect van de roman: er vindt een referendum plaats, met als uitkomst dat Schotland zich afscheidt van Groot-Brittannië. Grensoverschrijdingen te over.

'Ook Rachel gaat een grens over. Ze is op zichzelf, gaat veel met wolven om maar laat tegen mensen niet veel los. Ik wilde haar menselijk maken, niet témmen, maar kijken wat er gebeurde als ze met anderen moest omgaan: haar broer Lawrence zit in een huwelijkscrisis en komt bij haar logeren, en zij besluit haar kind te laten komen.'

Rachel ontdekt dat haar moedergevoelens meteen na bevalling beginnen. Citaat: 'De chirurgen staan bij haar middel, ze doen er te lang over. Het doet er niet toe. Niets anders lijkt nog belangrijk te zijn. Er is geen wond. De enige wond is het leven, het onbezonnen scheppen van nieuw leven in het besef dat het nooit veilig zal zijn, nooit bestendig zal zijn, alleen maar zal bestáán.'

Toen u dat schreef, had u dat zelf nog niet meegemaakt. Nóg een experiment.

'Ik werd zelf pas zwanger toen ik de drukproeven van dit boek aan het corrigeren was: drie weken had ik om na te kijken of het juist was wat ik had geschreven, op basis van wat vriendinnen met kinderen me hadden verteld. Mijn intuïtie klopte aardig.


'In het verhaal, dat een echte plot heeft, lijkt alles even stil te vallen als Charlie wordt geboren. Ik denk dat ouders dat herkennen. Als je een baby krijgt, stopt al het andere even. Je zit thuis, voedt het kind, kleedt het kind, er bestaat niets anders meer. Rachel kan haar aandacht niet meer bij de wolven houden.'


Een kinderkreet uit de keuken.

'En ook die ervaring heb ik sindsdien leren kennen. Sorry. We gaan zo een wandelingetje maken.'

Na een paar romans en de intense novellenbundel De prachtige onverschilligheid (2011, vertaling 2012) behoort Hall tot de lievelingen van de critici en jury's, die haar onder loftuitingen en nominaties bedelven. Ook in The Wolf Border demonstreert ze een fabuleuze techniek. In een paar zinnen kan ze een scène schetsen: Rachel krijgt bezoek van Emily, haar schoonzus, die ongerust is over haar man Lawrence. 'Ze zeggen niet veel, maar er is een subtiele harmonie - genoeg om de avond door te komen. De regen begint, niet met hevig, verzengend geweld, maar traag en haperend, als een pijnlijke urinelozing. Dan komt de woeste plensbui alsnog.'

Zonder dialoog voelen we toch alles aan: het contact, het ongemak en het onheil dat op komst is, een hoosbui van tranen. Aan een paar zinnen heeft u genoeg. Heeft u die techniek moeten trainen?

'Dank u! Ik denk dat het komt door mijn ervaring met korte verhalen. In mijn vroegere romans had ik de neiging om veel uit te leggen. Ik kwam ermee weg, omdat het soms om interessante onderwerpen ging; in The Electric Michelangelo uit 2004 kon ik vele pagina's doorgaan over waarom mensen zich laten tatoeëren. De plot kwam nogal in het gedrang. Die boeken waren niet erg in evenwicht. Franse lezers vonden dat trouwens plezierig - die houden van conceptuele boeken. In Engeland willen ze altijd snel verder met het verhaal.

'Door die korte verhalen leerde ik wat suggestie is, dat je actie en gevoelens tegelijk kunt beschrijven of oproepen. Ik heb in The Wolf Border een balans willen bereiken. Het getuigt van een volwassener omgang met de lezer; door hem minder bij te praten, sta ik hem meer toe zelf uit te vinden waar het verhaal over gaat, en wat van belang is.'

Mij viel op dat het enerzijds een actuele en soms zelfs politieke roman is, een verhaal over familie en generaties, maar dat er óók een gothic novel in zit verweven; mysterieën, een graaf met een geestelijk gehavende zoon, een afgelegen huis, de wolven.

'O, dolgraag zou ik een keer een griezelboek schrijven. Er wordt wel gezegd dat ik als auteur een stalen oog bezit, om mensen en zaken koel mee te observeren. Dat zou me van nut kunnen zijn. Dat onderliggende verhaal over die graaf, die misschien aan de touwtjes trekt, heeft ook te maken met de Engelse situatie: er is meer democratie en transparantie dan ooit in de geschiedenis, maar je houdt altijd het vreemde gevoel dat het oude geld het voor het zeggen houdt.'

Het is onvermijdelijk dat we in uw roman de modderende mens met de slimme vos vergelijken. En aan het eind van het boek gaan de wolven ervandoor, we raken ze kwijt.

'Zodat ze niet langer door de mens in de gaten worden gehouden. Ja, ze zíjn ook intrigerend. Tijdens mijn research was ik echt vervelend als we ergens dineerden, want ik zat alleen maar te praten over verbazende feitjes over wolven. Oh, they can swim eight miles! Do you believe that! Wolves can swim eight miles! Om me heen zaten mensen vaak te gapen. Die periode dat ik onuitstaanbaar was heeft een jaar geduurd.'

Rachel deed me denken aan de schrijfster in het titelverhaal uit De prachtige onverschilligheid, die ook de tastbare wereld prefereert boven boeken, die ze met kerkers vergelijkt omdat ze van een lezer afzondering vragen.

'Die overeenkomst was mij nog niet opgevallen. Misschien omdat die twee vrouwen veel van mij hebben, in dat opzicht. Ik ben ook geen grote lezer. Als kind al voelde ik me erg alleen als ik, met tegenzin, zat te lezen. Nog steeds heb ik weinig geduld met middelmatige schrijvers, en daar zijn er veel van. Waar ik meer van hou, is wandelen. Naar buiten.

'Komt vast door mijn jeugd in het Lake District: daar heb je veel landschap en weinig mensen. Je hoeft niets te zeggen, dus zeg je niets. Maar je krijgt daardoor alle tijd en ruimte om iets te verzinnen, uit te denken. Door te schrijven, iets te maken, iets te dóén, kan ik mezelf het best uitdrukken.'


Drie vragen

Eerste zin: 'It's not often she dreams about them.' ('Ze droomt niet vaak over ze.')

Lang over nagedacht?

'Dat kan ik me niet precies herinneren, maar volgens mij heb ik die regel spontaan geschreven. Toen wist ik nog niet dat het de openingszin ging worden. Een groot deel van het boek wil ik de werkelijkheid van de wolf in het hoofd van de lezer krijgen, via Rachel, over wie die eerste zin gaat. Ik wil juist weg blijven van het sprookjesachtige, droomachtige beeld dat we doorgaans van hem hebben. In die zin zet de eerste zin de toon.'

Heeft u rituelen?

'Nee. Ik denk dat je daar voorzichtig mee moet zijn. Hoe meer aanroepingen er nodig zijn voor het schrijven, des te lastiger en beperkend het kan worden. Ik wil het gevoel blijven houden dat de creatieve daad geen magie van node heeft, noch een externe choreografie of criteria van buiten.'

Wie zijn uw schrijvershelden?

'Ik houd erg van James Salter en Hilary Mantel, die allebei onversaagd en scherp zijn, regel voor regel, ook in psychologische zin.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.