Interview Sanne Kanis

Sanne Kanis schreef een roman over de machocultuur bij techbedrijven: ‘Die gedragsregels zijn allemaal voor de bühne’

Sanne Kanis Beeld Rebecca Fertinel

Sanne Kanis (38) werkte bij Google, Spotify en Booking.com en schreef een roman over de machocultuur bij techbedrijven, waar alles draait om targets en weinig wordt nagedacht over ethiek. Het moet anders, vindt ze.

Ergens richting het einde van haar roman De bubbel voert Sanne Kanis een scène op waarin iemand tijdens een brainstorm op een whiteboard schrijft: ‘religie = hip = omzet’. Eerder zijn werknemers van het fictieve hippe techbedrijf ImageBuilders dan al naar Hawaii geweest om tijdens een door drank en pillen overgoten ‘ethiek-offsite’ een gedragscode op te zetten. Het is allemaal een wassen neus; zodra er geld op het spel staat, doen gedragscodes er niet toe.

Hoofdpersoon in de roman is de wat bleue Anna, die te maken krijgt met extravagante feestjes, onverholen seksisme en cynisme. Natuurlijk, het is een roman, maar Kanis heeft er naar eigen zeggen veel van haar eigen ervaringen in gestopt. Neem die gedragsregels waar alle techbedrijven tegenwoordig zo druk mee zijn, Google incluis. Kanis: ‘Ja, Google heeft het netjes opgeschreven, maar laten we eerlijk zijn: binnen de techwereld wordt erom gelachen. In mijn boek overdrijf ik, maar in essentie gaat het echt zo. Werknemers krijgen een quizje voorgeschoteld, zo van: mag je tegen een vrouwelijke collega zeggen dat ze er goed uitziet? Het is allemaal voor de bühne. Iedereen vraagt zich af: wie houden we hier nou mee voor de gek? Je schotelt mensen die voor de Nasa zouden kunnen werken stompzinnige quizjes voor.’

Bonussen

Dat zou nog niet eens zo erg zijn, als het management zich eraan zou houden. Maar dat is volgens Kanis lang niet altijd het geval. Ze wijst op de verhalen die naar buiten zijn gekomen over machtsmisbruik en seksisme in de machocultuur van Silicon Valley. Niet zelden wordt een hooggeplaatste manager pas weggestuurd nadat er door meerdere vrouwen meermaals is geklaagd. En dan nog met een flinke bonus toe. Want dat is nog eens een ander probleem, zegt Kanis: personeelszaken is een verlengstuk van het management. In haar boek zelfs letterlijk, nadat is uitgekomen dat het vrouwelijke hoofd van personeelszaken het bed deelt met een van de topmannen van het bedrijf.

Dat de beslissingen en producten van techbedrijven grote invloed hebben op ons leven, is geen geheim meer. Kanis: ‘Het is dus essentieel goed na te denken over de effecten op de langere termijn. Maar dat gebeurt niet: iedereen is alleen bezig met targets.’ En soms gaan die regelrecht ten koste van gebruikers of andere belanghebbenden. ‘Ik heb meegemaakt dat we doodleuk de spelregels veranderden om onze targets te halen. Dat dit anderen dupeerde, deed er niet toe.’

Irritatie

Vrouwen in de techwereld, of liever het gebrek daaraan: het is de laatste tijd een hot topic. Ligt daar misschien de oplossing? Voor een deel zeker, zegt Kanis: ‘Vrouwen hebben volgens sommige onderzoeken meer gevoel voor moraliteit.’ Maar hoe dan ook is het niet de hele oplossing. Kanis wijst naar zichzelf. Als twintiger bij Google was ze ook niet bezig met ethiek. Wel met haar targets: ‘Ik ging er helemaal in mee en werd onderdeel van het systeem. Je individuele targets, je teamtargets, het bedrijfstarget – dat is het enige wat telt en dat is je kompas. Niet: hoeveel informatie verzamelen we van onze gebruiker of wat zijn de gevolgen van de algoritmen die we gebruiken?’ Tijdens het schrijven van haar boek raakte ze naar eigen zeggen dan ook precies om deze reden geïrriteerd over haar alter ego Anna: ‘Ik ben mezelf verloren, maar dat besefte ik pas later.’

Vrouwen in de techindustrie

Eerder deze maand publiceerde Facebook zijn jaarlijkse diversiteitsrapport. In het bedrijf is 37 procent vrouw, maar bij de technische functies is dat slechts 23 procent en bij de leidinggevende 33. De komende jaren moeten die percentages flink omhoog, en ook wat betreft leeftijd en etniciteit wil het bedrijf veel meer diversiteit. Facebook doet het nu al een stuk beter dan het gemiddelde – in de VS is nog geen kwart van de mensen in de techindustrie vrouw. In Nederland is het nog droeviger gesteld, met een kleine 16 procent.

Misschien komt ethiek wel met de jaren, vermoedt Kanis. ‘Je kan niet van een 25-jarige programmeur verwachten dat hij het kompas is. En helemaal niet als het management het foute voorbeeld geeft.’ Ze pleit voor bedrijfsethici die kritisch meekijken en de langere termijn in het vizier houden. Maar interne regulering zal altijd moeten worden gecombineerd met regels die van buitenaf zijn opgelegd.

Speelplaats

Al gebeuren er de laatste tijd hoopgevende dingen – Kanis noemt de walkouts waarbij werknemers van Google massaal aandacht vroegen voor het seksisme en de ongelijkheid binnen het bedrijf – nu nog ergert ze zich te vaak aan de techwereld waarvan ze zelf deel uitmaakt. ‘Die wereld is ingericht als speelplaats. En in het begin was het ook goed hoor, vol idealisme. Maar het jeugdige enthousiasme is overgeslagen naar hyperkapitalisme, zonder dat er wordt nagedacht over maatschappelijke waarden. Het is bijna een feodaal stelsel geworden, met leenmannen die in ruil voor een miniem percentage van de omzet een bezorgingsgebiedje krijgen of een plekje op de site van een grootmacht. Daar moeten we van af.’

Meer over de door mannen gedomineerde techwereld:

Programmeurs geven de wereld vorm via de door hen ontworpen software. Dat het een nogal eenzijdig samengestelde groep mensen is, heeft grote gevolgen, betoogt Clive Thompson in zijn boek De coders.

Uber-oprichter Travis Kalanick kwam in 2017 onder vuur te liggen, onder meer vanwege het wijdverbreide seksisme binnen zijn bedrijf. Uber stond daar niet alleen in. Silicon Valley-journalist Sarah Lacy schrijft verschillende kritische stukken over de in haar ogen totaal door vrouwenhaat verziekte start-upcultuur in Silicon Valley

Een groep durfinvesteerders wil een opmars van vrouwen in het bedrijfsleven forceren door de ondernemingen waarin zij investeren een quotum op te leggen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden