KUNSTWERK VAN DE WEEKSanctum

Sanctum in Het Hem in Zaandam is een heiligdom voor de kleur blauw

Sanctum van Levi van Veluw in Het Hem.Beeld Natascha Libbert

Als een buitenaards wezen dat zich heeft vastgebeten in het gebouw, zo hangt het nieuwe kunstwerk van de Nederlander Levi van Veluw tussen de pilaren op de begane grond van kunstruimte Het Hem in Zaandam. Felblauw steekt de harmonicavormige structuur af tegen de wit- en grijstinten van het industriële pand. 

Dit is al een bijzonder gezicht, maar het is nog maar het begin. Neem de trap naar de eerste verdieping en je ontdekt dat dit kunstwerk niet alleen een buiten-, maar ook een binnenkant heeft. Eenmaal binnen waan je je in een mysterieuze crypte waarvan de wanden, de vloer en het plafond volledig bedekt zijn met een blauwe, rotsachtige massa. Alsof de ruimte uit een bergwand is gehouwen. Blauw licht schijnt je in het halfdonker tegemoet.

Die minimalistische glazen kubus contrasteert mooi met de grillige kleimassa en occulte patronen.Beeld Natascha Libbert

Over de kleur blauw in de kunst kun je boekwerken volschrijven – wat dan ook al is gedaan. Er is het melancholische Pruisisch blauw van Picasso’s blauwe periode, het koninklijke kobalt van Van Goghs sterrennacht, het heilige blauw van de maagd Maria in renaissanceschilderijen. Het is de kleur van lucht en water, een kleur die aantrekt en je wil opslokken, waarin je zou willen drijven.

De blauwgeverfde wereldbol van Yves Klein, uiteraard in International Klein Blue.Beeld Hollandse Hoogte / Polaris Images

De Franse kunstenaar Yves Klein was zo verliefd op blauw dat hij een eigen tint ontwikkelde en patenteerde: IKB, International Klein Blue. Het is werkelijk het meest intense blauw. Een kleur die, zoals oud-Volkskrant-recensent Sacha Bronwasser het in haar debuutroman zo mooi schrijft, ‘licht terugstrooit als blauw poeder’. Volgens Klein symboliseerde de kleur de oneindigheid van het heelal en immateriële krachten. Het liefst had Klein de hele wereld in zijn IKB gedoopt, wat hij in 1957 ook deed, door een wereldbol ermee te bedekken.

Het blauw van Levi van Veluw is donkerder, inktachtiger dan het blauw van Klein en bovendien niet egaal. Van Veluw gebruikte voor zijn grot doorzichtige klei waar blauw pigment doorheen is gemengd. Wel gloeit de kleur net zo intens: het gedimde licht in de installatie lijkt uit de rotsen zelf te komen. Het blauw roept dezelfde associatie op met ongrijpbare, spirituele krachten. Die associatie wordt versterkt door de geometrische patronen die uit de kleimassa tevoorschijn komen, als overblijfselen van een geheimzinnig ritueel. Het is een heiligdom, een sanctum.

Voor wie of wat? Dat blijft gissen. Als bezoeker ben je tegelijkertijd wel en niet een onderdeel van het mysterie. Je mag de kapel betreden – één bezoeker tegelijk – en kunt zo ervaren hoe het is om voor even samen te vallen met een kunstwerk, maar erin opgaan lukt niet. Je loopt namelijk niet over de rotsen maar over glazen platen, en ook de wanden en het plafond zijn afgeschermd door glas. Die minimalistische glazen kubus contrasteert mooi met de grillige kleimassa en occulte patronen. Je bent binnen in een blauwe wereld én blijft erbuiten.

Wie Levi van Veluw (35)

Wat Sanctum

Waar Het Hem, Zaandam t/m 2022, gratis toegang

Jaar 2020

Materiaal Polymeerklei, pigment, hout, metaal, glas

Tip Bij galerie Ron Mandos in Amsterdam zijn t/m 1/8 ook een handvol kleiwerken van Levi van Veluw te zien. Die verraden het intense handwerk; je kunt de vingerafdrukken zien zitten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden