Sacrale galm van een ijselijk heldere sax

Noordelijke jazzmusici klinken als het Scandinavische landschap. Beschouwend, soms een tikje zwaarmoedig. Mede dankzij hen werd Europese jazz creatiever dan de Amerikaanse....

Van onze medewerker Koen Schouten

Helder rimpelloos water wordt doorkliefd door robuuste fjorden. Er isrust. Er is ruimte. De winter is donker en ijzig, de overweldigend frisselente biedt hoop. De jazz van Scandinavië is als zijn landschap.

Het is een clichébeeld, de noordelijke jazz als Bob Ross-schilderij.Toch klopt het. Zoals de Amerikaanse East Coast jazz uit New Yorkagressiever klonk dan de luchtige muziek van de strandrijke West Coast,zo heeft de Nordic jazz zijn geheel eigen klank. Beschouwend en ruimtelijk.Helder en soms een tikje zwaarmoedig of esoterisch.

De zes jazzgroepen die de komende dagen op het Rotterdamsemultidisciplinaire festival Scandinavië+ spelen, zijn schoolvoorbeeldenvan de noordelijke sound die al drie decennia een stevig tegenwicht biedtaan de overheersende Amerikaanse jazz. Mede dankzij de Scandinaviërs isde Europese jazz nu veel creatiever dan die uit de VS. Sinds de jarentachtig kijken de Amerikanen vooral terug. In Europa kijkt men vooruit.

De basis werd gelegd in de jaren vijftig en zestig door onder anderende Zweden Lars Gullin en Nils Lindberg. Zij vonden het suf om alleenAmerikaanse blues- en rhythmschema's te spelen en begonnen die teverhaspelen met hun eigen volksmuziek - te vergelijken met wat WillemBreuker deed met Nederlandse fanfaremuziek.

In Noorwegen was saxofonist Jan Garbarek de belangrijkste man. Zijnsamenwerking met het platenlabel ECM betekende de definitieve doorbraak vande Scandinavische sound. De sacrale galm van Garbareks sax, ijselijk helderen ruimtelijk opgenomen door de inmiddels befaamde gitarist-technicus JanErik Kongshaug, zette een standaard die na dertig jaar nog steeds wordtgevolgd. Niet toevallig staan vier van de groepen die op het Scandinavië+Festival spelen bij ECM onder contract.

ECM staat voor Editions of Contemporary Music en is 35 jaar geleden inMünchen opgericht door Manfred Eicher. Het is een van de weinigeplatenlabels die al jarenlang aan hetzelfde concept vasthouden. De hoezenbestaan steevast uit vage, abstract ogende foto's in grijze of donkerblauwetinten. Afbeeldingen van de musici zijn vaak niet in de boekjes te vinden.Volgens sommigen om gek van te worden: elke cd begint met vijf secondenstilte. ECM geldt nog steeds als de belangrijkste uitbrenger vanScandinavische muziek.

Maar de nieuwste ontwikkelingen gaan aan het verstilde, soms nogalzweverig klinkende label voorbij. Toetsenist Bugge Wesseltoft brengt zijnuit Europese dance voortvloeiende jazz uit op zijn eigen label Jazzland.Ook andere interessante aan elektronica en rock gelinkte bands als JagaJazzist, Jimi Tenor, E.S.T., Eivind Aarset en Nils Petter Molvaer hebbengeen band met ECM, hoewel sommige schatplichtig zijn aan de muzikalegeschiedenis van het label.

Net zoals de afgelopen dertig jaar weigert platenbaas Manfred Eicher mettrends mee te lopen. Dat is ook zijn kracht. In tegenstelling totbijvoorbeeld het label Blue Note, dat zijn roemruchte imago tegenwoordignogal eens verkwanselt aan slappe muziekjes, weet je bij ECM waar je aantoe bent: kwaliteit. Op het Scandinavië+ Festival spelen oude helden alsde bassisten Anders Jormin en Arild Andersen en de jongere ECM'ers pianistTord Gustavsen en Jacob Young.

De nieuwste voorhoede is in Rotterdam niet te horen: die speeltbijvoorbeeld vanavond op The Night of the Unexpected in Paradiso in de vormvan de bandjes Pan Sonic en Supersilent. In Rotterdam hoor je nog de stiltevan besneeuwde naaldbomen, je voelt de lange nachten. Met de oprukkendeverstedelijking van de Scandinavische muziek zal dat alleen maar zeldzamerworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden