Interview Sacha Polak

Sacha Polak maakt met Dirty God een dubbelslag: openingsfilm van IFFR en daarna door naar Sundance. ‘Ik wil niet de filmmaker zijn van die tieten’

Met haar nieuwe film trekt Sacha Polak, bekend van Nieuwe Tieten, internationaal de aandacht. Weer een film over littekens: ‘Ik weet hoe het is als je iets kwijtraakt waar je trots op bent.’

Sacha Polak: ‘Iedereen heeft recht op een beetje goeie God’ Beeld Pablo Delfos

Het was al laat op de draaidag in een grote nachtclub nabij Marrakech toen een van de rekwisiteurs van Dirty God een schaal cocaïne en pillen achter de bar posteerde. Nepcocaïne en neppillen, benodigd voor de opnamen van de nieuwe speelfilm van Sacha Polak (36). Vooraf, tijdens het locatiebezoek, had de clubmanager gewaarschuwd: filmen was toegestaan, mits Marokko en de Marokkaanse koning niet werden beledigd. Dat twee actrices elkaar voor de film op de dansvloer kort op de mond zoenden, viel al verkeerd. Nu hij die drugs zag, flipte de manager volledig. Zaallicht aan, beveiligers erbij, driehonderd opgedofte figuranten die elkaar verbaasd aankeken. Niemand mocht weg, de filmopnamen werden opgeëist, de politie zou erbij worden geroepen. En dat terwijl al besloten was die drugsscène toch maar thuis in Amsterdam te draaien. Alleen was die boodschap niet aangekomen bij de afdeling rekwisieten.

De ervaren maar nu danig verontruste lokale Marokkaanse line-producer liet de Nederlandse filmmakers weten dat een arrestatie wel degelijk tot de mogelijkheden behoorde. Producent Marleen Slot vroeg Polak een laatste verzoeningspoging te doen op het kantoortje van de nachtclub. Want als iemand de gemoederen kon bedaren, dan toch haar zo kalme regisseur.

Even later stond Polak weer buiten, zonder pact doch met stof voor een toekomstige maffiascène – geen fijne man, die clubeigenaar. Alle opnamen van de dag, inclusief een sleutelscène uit de film, werden geconfisqueerd; een verliespost van 40 duizend euro. Wat doe je dan, als filmmaker? Een half pakje sigaretten oproken terwijl je niet rookt. En doorfilmen. Diezelfde dag nog, ergens anders.

‘Ik blijf dan de hele tijd rustig, ja’, zegt Polak op het onlangs betrokken, nog wat kale Amsterdamse zolderkantoortje van haar producent Viking Film te Amsterdam. ‘Terwijl ik van binnen ook denk: dit wordt de ondergang van mijn film.’

Sacha Polak. Beeld Pablo Delfos

Ze beent even rond op haar zwarte laarzen, sleept twee gemakkelijke stoelen aan, plant kordaat een tafeltje neer, ploft er een zak mandarijntjes op. ‘Wil je er eentje?’

Graag. Waar komt dat stoïcijnse vandaan?

‘Ik denk dat het er altijd al was. Afgelopen september zat ik met Nouchka van Brakel (regisseur van onder meer Van de koele meren des doods, red.) in de jury voor de Gouden Kalveren. Ze vertelde me over die keer dat ze mijn coach was op de Filmacademie. Hoe ze bij me langs kwam op de set van een korte film en dacht: wat is hier aan de hand? Er moest wel iets grondig mis zijn, want iedereen van de crew fluisterde, terwijl de regisseur – ik dan – heel stilletjes met wat acteurs zat te praten. Maar er wás niks aan de hand.’

Cv Sacha Polak
29 juli 1982 geboren in Amsterdam
2006 afgestudeerd aan de Nederlandse Filmacademie
2011 korte film Broer wordt geselecteerd voor het filmfestival van Berlijn
2012 debuutspeelfilm Hemel wint de Fipresciprijs van de internationale filmkritiek op het filmfestival van Berlijn
2013 documentaire Nieuwe Tieten, geselecteerd voor diverse internationale festivals
2014 speelfilm Zurich, geselecteerd voor Berlijn, wint de CICAE Award, de juryprijs van Berlinale Forum
2019 speelfilm Dirty God, openingsfilm International Film Festival Rotterdam, en als eerste Nederlandse speelfilm ooit opgenomen in de internationale speelfilmcompetitie van het Amerikaanse Sundance Filmfestival

Sacha Polak heeft twee dochtertjes en woont samen in Amsterdam.

Toen Francis Ford Coppola eens meekeek op de set van zijn dochter Sofia, vroeg hij haar aan het einde van de draaidag: waarom schreeuw je niet af en toe?

‘Het is gewoon niet nodig. Ik heb een hekel aan schreeuwen op de set. Ik zeg vooraf altijd tegen alle mensen met wie ik ga werken: er wordt niet geschreeuwd.’

Dirty God gaat over de jonge, pas uit het ziekenhuis ontslagen moeder Jade, die door haar ex met zoutzuur is verminkt. Jade raapt zichzelf bij elkaar in Londen, waar ze woont, en zint op een dure gezichtsherstellende operatie bij een online-adverterende privékliniek in Marokko. Woensdag 23 januari opent de film het International Film Festival Rotterdam. De volgende ochtend reist Polak voor de Amerikaanse première met Dirty God naar Sundance, het hoog in de bergen van Utah gelegen filmfestival dat ooit werd opgericht door Robert Redford. Een dubbelslag en een unicum: nooit eerder nam Sundance – alom beschouwd als het belangrijkste Amerikaanse filmfestival – een Nederlandse speelfilm op in de competitie. De internationale aandacht voor Polak is niet nieuw: haar debuutspeelfilm Hemel, over een zich in grillige seks onderdompelende jonge vrouw (actrice Hannah Hoekstra) en de vader die haar alleen opvoedde, werd in 2012 bekroond op het festival van Berlijn. Ook haar roadmovie Zurich (2015), met zangeres Wende Snijders als gehavende truckersvrouw, ging op het Duitse festival in wereldpremière. Tussendoor filmde Polak Nieuwe Tieten, de intieme en nietsontziende documentaire uit 2013 over haar preventieve borstoperatie, noodzakelijk vanwege het borstkankergen. Genetisch geërfd van de moeder die ze nooit kende, overleden aan borstkanker toen Sacha 11 maanden oud was. Vader en documentairemaker Hans Polak (onder meer Achter het nieuws) was ook te zien in Nieuwe Tieten, hij stierf in 2016. Die documentaire had impact, verwierf een breed publiek. Plots zat Sacha Polak in allerlei talkshows, ingeklemd tussen gasten als Frans Bauer en Inge de Bruin.

Je producent haalde Nieuwe Tieten relatief snel van het on-demandplatform van de NPO. Ook nu is de film nergens meer te zien. Het was genoeg?

‘Via Facebook krijg ik nog steeds berichten van vrouwen die het gen dragen, ik stuur ze altijd meteen een link van de film. Maar ik wil niet de filmmaker zijn van die tieten. Voor mij is het nu een afgesloten hoofdstuk. Op een gegeven moment drukte een Belgische krant allerlei beelden af uit de documentaire, gewoon mijn open wonden enzo, echt een beetje sleazy. Toen was het wel genoeg, ja. Ik denk dat ik meer te vertellen heb. Of meer te máken.’

Dirty God ontstond toen je op Lowlands een jonge vrouw zag met littekens van brandwonden. Betrapte je jezelf erop dat je naar haar staarde?

‘Nou, ik zag vooral dat iederéén naar haar keek, vervolgens wegkeek en dan nog een keer keek. En ik dacht: dit maakt ze iedere dag van haar leven mee, iedere dag durven mensen haar niet aan te kijken, maar kijken ze toch. Daar wilde ik iets mee doen.’

In Polaks eerste synopsis ging Dirty God nog over een meisje dat zichzelf al vuurspuwend in brand stak. Dat was vóór ze allerlei meisjes interviewde via de Katie Piper Foundation voor brandslachtoffers. ‘Katie is een fotomodel dat zoutzuur in haar gezicht kreeg gegooid door een man die ze net had leren kennen via Facebook. Of eigenlijk betaalde hij een andere man dat te doen, voor 50 pond. Ik sprak ook meisjes die vrijwilligerswerk deden in Zanzibar waar jongens vanaf een voorbijrijdende scooter zoutzuur wierpen, vermoedelijk omdat ze te bloot gekleed waren. Die nieuwe vriend van Piper was een psychopaat. Een beetje zoals bij de doodgeschoten scholiere uit Rotterdam. In Nederland kennen we het niet, aanvallen met zoutzuur. In Engeland is het geëxplodeerd.’

465 zoutzuuraanvallen in 2017, enkel in Londen. Ik dacht eerst dat ik het verkeerd las.

‘Het is bizar veel. Je kunt er makkelijk aankomen, het bezit is niet strafbaar. En het is voor de dader net zo makkelijk als een glaasje water gooien – heel anders dan schieten met een pistool of steken met een mes. Straatbendes doen het nu ook. Maar toen ik research deed was het nog voornamelijk iets tussen man en vrouw: als je voor mij niet mooi bent, ben je voor niemand mooi.’

Aan het begin van je film zweeft de camera vlak boven de strak gespannen, gestolde huid van je verbrande hoofdpersonage, bijna alsof je een landschap ziet. Waarom wilde je dat zo tonen?

‘Ik dacht: hoe langer je er naar kijkt, hoe gewoner het wordt. Hoe meer je de mens ziet en niet de littekens. En hoe dat beeld ontstaat... Ik was niet blij met de eerdere openingscène – die trok je onvoldoende de film in. Toen zocht ik op YouTube onder ‘most epic opening scenes ever’, dat zijn inderdaad meestal landschappen. Zelfs de kont van Scarlett Johansson aan het begin van Lost in Translation is eigenlijk een soort landschap.’ (De camera glijdt over het lichaam van de actrice in de film van Sofia Coppola, red.)

Je hoofdrolspeelster Vicky Knight heeft echte littekens, opgelopen toen iemand de kroeg van haar familie in brand stak. Maakt een echt slachtoffer een betere film?

‘Ik zei van begin af aan: we kunnen deze film ook met een actrice als Emma Watson maken, die we dan littekens geven. En dan is het: o, wat speelt zij dat knap. Maar we kunnen ook een rauwere, echtere film maken. Dat is meer het soort film waar ik van hou. De kans dat we een geschikt meisje vonden was niet zo groot: ze moest de juiste leeftijd hebben, de juiste achtergrond en ze moest het willen.’

Het bovenlichaam van Knight is verbrand, maar anders dan haar filmpersonage Jade heeft ze zelf geen zichtbare littekens in haar gezicht. Tijdens draaidagen zat de actrice elk ochtend twee uur in de specialmake-up. Dirty God speelt zich deels af in Dagenham, Oost-Londen, vaak genoemd als de ellendigste plek in Engeland om te leven. Knight, 25 jaar oud, woont er zelf ook.

‘Alles oogt er vervallen, dat is fijn voor een film. Minder fijn als je er woont. We filmden voor het politiebureau, waar de trapleuning zo verroest is dat je het bijna niet gelooft. Maar zo ziet het er echt uit. Er zit schoonheid in. Als je in Nederland filmt, is alles zo netjes, zo schoon.’

‘Ik zei van begin af aan: we kunnen deze film ook met een actrice als Emma Watson maken, die we dan littekens geven. En dan is het: o, wat speelt zij dat knap. Maar we kunnen ook een rauwere, echtere film maken’. Beeld Pablo Delfos

Je beste vriendin is ook je producent. Is dat niet ongebruikelijk?

‘Het komt vaker voor, geloof ik. Hoe dan ook: ík vind het fijn. Ik ben ook een beetje verwend: ik wil niet anders. Marleen betrekt me overal bij. En ik kan haar ook ’s nachts nog appen, zoals gisteren: dat ik het eerste proefontwerp voor de poster echt lelijk vind. Meral, mijn stiefmoeder, maakt bijna al haar films samen met Maria. (Meral Uslu en Maria Mok, onder meer van de documentaires Longstay en De kinderrechter, red.). Zij zijn ook goed bevriend – dat vond ik altijd een heel mooie samenwerking. Ik vind het fijn als relaties en werk zo door elkaar lopen. Mijn vriend (filmcomponist Rutger Reinders, red.) heeft de muziek voor Dirty God gemaakt terwijl we met ons gezin op reis waren met een camper. Het fijne van mensen die me goed kennen, is dat ze me óók snappen als ik niet zo goed kan uitleggen waarom ik iets wil. Want dat vind ik moeilijk, soms ook in het dagelijks leven. Ik volg mijn intuïtie.’

Lijk je op je vader, als filmmaker?

‘Dat denk ik niet. Ik lijk ook niet op Meral als filmmaker. Ik denk dat ik in mijn filmen wat meer van mijn moeder heb, al weet ik dat niet echt. Het voelt zo. Mijn moeder was theatermaakster – in wording dan, ze heeft dat niet volbracht. Ik weet niet zoveel van haar. Ze was actrice, maar ze heeft niet zoveel gespeeld. Ze werkte bij P96, hoorde bij zo’n kunstgroepje.’

Is het onvermijdelijk dat je het onbekende in jezelf toeschrijft aan haar?

‘Als je twee ouders hebt, snap je misschien beter wat helemaal van jezelf is.’ Opgeruimd: ‘Dus ja.’

Je vader maakte vrijwel jaarlijks een film over de Tweede Wereldoorlog.

‘Hij is geboren in Zwitserland, tijdens de oorlog, op de vlucht. En terug in Amsterdam, na de oorlog, is hij zijn hele jeugd lang nog voor rotjood uitgescholden. Een ongelukkige jeugd, ingewikkelde relaties met zijn moeder en broer. Zijn gelukkigste momenten waren die in het kindertehuis, zei hij. Dat vond ik als kind vreselijk om te horen. Ik weet nog dat ik tegen mijn oma zei: hoe heb je dat kunnen doen, hoe kon je hem naar een tehuis sturen? Onmenselijk vond ik dat. Maar oma stond er ook alleen voor, met twee jongens die elkaar afmaakten. Het jodendom speelde geen rol in ons huishouden. Maar elke hint richting antisemitisme kwam aan, mijn vader was op zijn hoede. Verder hadden we het samen niet over de oorlog. Die was er gewoon, als iets vanzelfsprekends. We hebben familie in Israël, die is daarheen gevlucht. En heel veel mensen uit onze familie hebben de oorlog niet overleefd. The usual, eigenlijk.’

Toen je vader op zijn 70ste plots overleed, werd in de necrologie in de Volkskrant een uitspraak van je stiefmoeder aangehaald: ‘Ik dacht dat hij onsterfelijk was’.

‘Heeft ze dat gezegd? Goh. Gek.’

Hoe bedoel je?

‘Nou, dat zei ik op zijn begrafenis. Maar ik heb dat artikel nooit gelezen. Of eigenlijk zei ik dat ik zo had gehoopt dat hij onsterfelijk was. Want ik ben mijn hele leven bang geweest voor mijn vaders overlijden, dat ik dan niemand meer had. Soms doe ik alsof hij er nog is: dan stel ik me voor dat hij een stukje met me opfietst, dat we een gesprek hebben.’

Je groeide op in een filmgezin. Nu heb je zelf ook een filmgezin.

‘En soms is dat moeilijk. Je bent er gewoon perioden niet. En als vrouw word je daar toch meer op aangekeken vanuit de maatschappij. Dat het vreemd is als een moeder er niet is, zo lang. Maar ja, had ik dan geen kinderen moeten nemen? Ik heb daar echt wel over nagedacht. Maar zonder zou mijn leven voor mij onvolmaakt zijn. We wonen nu in Amsterdam-Noord (Polak heeft twee dochters, eentje 4 en de ander 2 jaar oud), en daar zijn ze extreem gelukkig, met hun vriendjes en vriendinnetjes in tuinen die aan de onze grenzen. Maar je gaat steeds meer wortelen, terwijl ik dat niet wil. Ik vind dat saai worden, en het mág niet saai worden. Dus nu wil ik mijn gezin daar weghalen en ons in een of ander avontuur storten, in Amerika gaan wonen. Ik moet mijn vriend daar nog wel een beetje voor kneden.’

Meral, die toen jij 12 was een relatie kreeg met je vader, nam je als kind mee als ze ging filmen. De Wallen op, voor haar documentaires over hoeren, pornografie.

‘O, hier kun je óók films over maken, dacht ik toen. Meral had duidelijk heel andere onderwerpen dan mijn vader. Ik ben heel dankbaar dat ze in mijn leven kwam. Een bijzondere vrouw, niet heel makkelijk. Zo recht voor z’n raap. Ze kan maken dat mensen door haar gefilmd willen worden, ook in ingewikkelde situaties. Zij regelt dat gewoon.’

Over de rol van seks in jouw films is al vaker geschreven. In Hemel en Zurich stond die seks voor iets leegs, een substituut voor intimiteit. Wat betekent seks voor Jade in Dirty God?

‘Ze zoekt het online op, ook vanwege de veiligheid. Via de computer is het veiliger, want dan zien ze haar niet echt en kan niemand haar iets aandoen – wat niet waar blijkt te zijn. Verder is ze ook gewoon een jonge moeder die niet altijd wegkan, die het dan op zo’n manier oplost. Het is niet zo dat ik vooraf bedenk: er moet per se seks in. Ik denk nu juist: in mijn volgende film doe ik maar eens helemaal niks met seks. Krijgt je film ook niet meteen zo’n hogere leeftijdsclassificatie.’

Ik moest na het zien van Dirty God toch ook denken aan Nieuwe Tieten: dat moment waarop jij voor de spiegel staat en je nog niet herstelde lichaam vergelijkt met de bijeengenaaide mensenhuidenjas van de seriemoordenaar uit Silence of the Lambs. Ook littekens.

‘Ja, ik weet hoe het is als je iets kwijtraakt waar je trots op bent, of waar je je goed over voelt, of vrouwelijk. Waarschijnlijk speelt dat wel een rol ergens in mijn interesse voor het thema van Dirty God. Maar ik weet niet zeker of dat echt zo is of dat het flauwekul is. Ik heb Vicky die beelden wel laten zien, vooraf.’

Sacha Polak. Beeld Pablo Delfos

Hoe belangrijk is een goeie titel?

‘Ik vind Dirty God eigenlijk de eerste goeie titel in mijn hele filmcarrière. Supermoeilijk, titels. Deze film heette heel lang Jade - wat ik echt uiterst zwak vind. Films over vrouwen hebben zo vaak als titel de naam van die vrouw. Toen kwam ik op Dirty God. Iedereen heeft recht op een beetje goeie God, toch? Waarom heeft deze het niet goed met haar voor?’

Nieuwe Tieten vond ik geen verkeerde titel. Die kwam van je vader, toch?

‘Mijn vader kopte ’m in. Hij dacht: ik ga Sacha een beetje helpen met haar documentaire, ik zeg dat gewoon als ze me filmt. Ik wilde geen zware of zijige titel – want dat ben ik niet. Maar dit had iets plats, dat ben ik ook niet. Hemel vond ik wel mooi. En Zurich... dat is eigenlijk een heel slechte titel.’

In Dirty God duikt die God op in een waanzinnig droombeeld: een man in vogelpak, die met zijn tong Jades littekens likt. Je salesagent wilde dat moment liever niet in de trailer.

‘In de trailer willen ze sowieso van een heleboel dingen wegblijven. Je maakt een film over iets, en vervolgens is het: we gaan het in de trailer niet hebben over zoutzuur, of onlineseks, of überhaupt seks. Maar ja, de trailer van Broken Circle Breakdown gaat óók niet over een kind dat doodgaat, je ziet alleen maar twee muzikanten heel verliefd zijn. (Het Belgische drama uit 2012 werd gefilmd door Ruben Impens, tevens cameraman van Dirty God, red.) Dus onze trailer gaat over empowerment, dat is een manier om de film te verkopen. En het is ook een belangrijk thema in Dirty God.’

Sacha gaat voor de Oscar, zei je vader wel eens.

‘Heeft hij ook wel tegen mij gezegd. Het is meer dat ik voor het hoogst haalbare ga dan per se voor die Oscar. Ik wil niet gewoon een of andere film maken om maar geld te verdienen. Dan heb ik liever geen geld. Filmen is duur, voor alle betrokkenen. Mijn gezin betaalt er een prijs voor, ik werk er keihard voor, dus dan moet het wel heel goed worden – anders is het zinloos.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.