's Konings oppertaalkundige in Ghana heeft nooit rust

Bafuor Akoto is vorige maand 93 geworden, maar nog elke dag staat de 'oppertaalkundige' de koning van Ashanti bij met wijze raad....

Van onze verslaggever

Wim Bossema

KUMASI

Bafuor Akoto heeft zijn traditionele gewaad afgelegd en een T-shirt boven zijn korte broek aangetrokken. Hij zit op een hard krukje in zijn villa in Kumasi, de tweede stad van Ghana. Een oppertaalkundige (senior linguist) heeft nooit rust, zegt hij. 'Ik ben al 62 jaar een soort ambassadeur tussen de asantehene, de koning der koningen, en een groep lagere koningen van Ashanti, en elke dag zijn er wel klachten over en weer.' De asantehene, Otumfuo Opoku Ware II, is de laatste tijd wat zwakjes, hij is al 78 jaar oud.

Tot een eeuw geleden strekte het Ashanti-rijk zich uit over een groot deel van het huidige Ghana. Het leger van de asantehene vocht verbeten tegen het Britse leger en nadat de asantehene in ballingschap naar de Seychellen was gevoerd, leidde de oude koning-moeder een felle opstand die in januari 1901 werd neergeslagen. Daaraan ontlenen de Ashanti hun trots als volk. De 'ziel van de Ashanti' huist in de 'gouden stoel', de zetel van de asantehene, die voor iedereen verborgen wordt gehouden.

De lagere edelen ontlenen hun macht eveneens aan hun stoel. Bafuor kreeg de zijne in 1936. Van zijn grootvader erfde hij bovendien de functie van oppertaalkundige, die al zeven generaties aan zijn familie toebehoort.

'Het spijt me u te moeten zeggen, maar ik ben niet hoog opgeleid. Mijn vader was een handelaar in wapens, kruit en sterke drank. Als jongeman werkte ik als automonteur. Ik volgde correspondentie-onderwijs en huurde leraren in om mij bij te scholen.

'In de jaren vijftig was ik ook politicus. Ik was de oprichter van de Nationale Bevrijdingsbeweging. Wij voerden actie voor onafhankelijkheid van Ashanti. Ons volk had al zeven keer tegen de Britten gevochten. Wij waren een bezet land. De Britten respecteerden ons niet en tastten onze tradities aan. Wij wilden een federatie van Ashanti met de Goudkust. We waren bang dat onze tradities anders zouden verdwijnen en wilden onze eigen regering met onze eigen taal.

'Na de onafhankelijkheid van Ghana in 1957 onder Kwame Nkrumah zat ik vijf jaar in de gevangenis. Nkrumahs partij was tegen de chiefs. Velen van hen volgden mij. De asantehene kon zich als traditioneel heerser niet bij mijn partij aansluiten, maar hij steunde mij achter de schermen, want ik kwam op voor zijn zaak. Na mijn vrijlating in 1965 heeft hij mij onmiddellijk mijn stoel en functie teruggegeven. De regering liet mij gaan omdat ik doodziek was. Ze gooiden me voor lijk de gevangenis uit. Maar tegen alle verwachting in ben ik van mijn ziekte hersteld.

'Ik heb me sindsdien aan mijn taak aan het hof gewijd. Als je aan partijpolitiek wilt doen, moet je je stoel opgeven. Maar ik vind nog steeds dat ik gelijk had. We zouden het beter hebben met een eigen regering in een federaal bestel. Het land zou nu veel welvarender zijn geweest. U moet weten dat tribalisme tegen de Ashanti deze regering binnensluipt. Wij moeten de vrijheid hebben om onze tradities over te dragen op onze kinderen. Anders verdwijnen ze.

'Vroeger waren de asantehene en de andere chiefs oppermachtig. Wij beslisten over alles. Nu hebben we alleen nog maar zeggenschap over traditionele kwesties, over het vruchtgebruik van al het land in Ashanti en de benoeming van chiefs. De asantehene heeft nog steeds een groot gezag. Als je je tegen de traditie verzet, treft dat ook je voorouders en je kinderen.

'Vanochtend verscheen een edelman voor onze traditionele rechtbank om vergiffenis te vragen. Zijn broer had de asantehene beledigd en was inmiddels gestorven. Zonder vergeving kon de edelman geen opperhoofd worden en hij moest de goede naam van zijn hele familie zuiveren.

'Maar ook wij zijn onderworpen aan de wetten van Ghana. Er bestaat een slechte wet die het de asantehene onmogelijk maakt om een chief zomaar af te zetten. Vroeger toonden alle chiefs respect voor de asantehene omdat ze bang waren hun stoel te verliezen. Maar nu kunnen ze zelfs naar de rechter stappen.

'Zo dient er nu een zaak van een hoge chief, een koning eigenlijk, die zijn eed aan de asantehene heeft gebroken. Volgende week vertegenwoordig ik de asantehene in die rechtszaak. We hebben zelfs een advocaat moeten inhuren. Vroeger zou niemand zoiets hebben gedurfd.

'Iemand anders wilde een stuk land in bezit nemen, terwijl al het land volgens de traditie aan de asantehene toebehoort. Dit soort zaken zullen het systeem van chiefs in Ashanti kapotmaken.

' Nkrumah heeft in zijn tijd veel chiefs afgezet - niet alleen mij - en zijn aanhangers in hun plaats benoemd. Ook de regeringen na hem hebben dat gedaan. Soms herstelde de asantehene de gedupeerden in hun macht, soms ook niet. De huidige president, Jerry Rawlings, bemoeit zich niet in het openbaar met de chiefs. Maar achter de schermen probeert hij chiefs voor zijn politiek te winnen.

'Ik ben bang dat er een tijd nadert waarin de mensen niet meer hetzelfde respect hebben voor de traditionele leiders als vanouds. Dan verdwijnen alle normen en waarden die ons volk bijeenhouden. Laatst werd een jongeman geroepen om ergens chief te worden. Hij woont in de hoofdstad Accra en heeft een bedrijf. Hij liet weten dat hij niet zou komen, dat hij niet geïnteresseerd is! Dat was tot voor kort ondenkbaar geweest.'

Bafuor Akoto richt zich op met behulp van zijn stok. Hij schuifelt door de ontvangstkamer, over de veranda, strompelt de trap af en brengt mij tot aan het tuinhek. Hij legt zijn oude hand op mijn arm en zegt hoofdschuddend: 'Weet u, ik vertrouw jullie, jonge mensen, niet. Ik heb twee zoons van uw leeftijd, maar ik vertrouw ze niet'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden