' Ruzie maakt de kunstenaar menselijk'

Francis Bacon, Georgia O’Keeffe en Auguste Rodin gaven veel meer sturing aan hun kunstenaarsimago dan je in eerste instantie zou vermoeden....

Bacon, Rodin, ze manipuleerden de pers!

‘Nou, ze bemoeiden zich wel met wat het publiek van hen zag. Bacon proclameerde dat zijn kunstenaarscarrière pas in 1944 begon. Wat onjuist is, maar tot op de dag van vandaag volgt bijna iedereen die lijn. Rodin koesterde het beeld van de eenzaam in zijn atelier scheppende, geniale kunstenaar. Terwijl hij later in zijn loopbaan zo’n veertig man voor zich had werken.’

Waarom fascineert de persoonlijkheid van de kunstenaar ons zo?

‘Dat begon eind 18de, begin 19de eeuw. In de romantiek wordt originaliteit aan individualiteit gekoppeld en daarom wordt de persoon achter de schepping belangrijk. Dat is eigenlijk niet veranderd. En nog steeds hangt de waarde van kunst sterk aan een naam. Werk van Rembrandt is veel meer waard dan dat van zijn leerlingen.’

Voor ons is het persoonlijk leven van de kunstenaar belangrijk om zijn werk te begrijpen?

‘Een tentoonstelling van de brieven van Vincent van Gogh trekt enorm veel publiek. Het brengt je ogenschijnlijk dichter bij de persoon. Maar het kan ook ver gaan. Van de lege sterfkamer van Van Gogh in Auvers is een museumpje gemaakt. Wat zegt dat over zijn werk?’

Het publiek ziet kunstenaars liefst als geniale en onbegrepen Van Goghs?

‘Mensen willen graag bewonderen, maar er is ook, zoals Freud zei een: suppressed desire to devalue greatness. We lezen graag dat ons object van bewondering zijn portie aan tegenslag niet ontloopt. Een echtelijke ruzie maakt de kunstenaar menselijk.’

Wat heeft uw onderzoek opgeleverd?

‘Ik had niet verwacht dat kunstenaars zo veel invloed zouden uitoefenen op het beeld dat over hen ontstaat. Georgia O’ Keeffe is eerst door haar man, de fotograaf Alfred Stieglitz, later door de feministen neergezet als prototypische feminiene kunstenares. Ze heeft daar bewust en met succes een ander imago naast gezet. Dat van een Amerikaanse pionierskunstenares. Nadat ze in het ruige Nieuw Mexico was gaan wonen, liet ze zich alleen nog daar portretteren. Ze greep zelfs in in teksten van journalisten.’

Is dat erg?

‘Vergeet niet dat de kunstenaar vaak reageert op een beeld dat hem wordt opgedrongen door het publiek. Ik denk dat publiek en ook critici, zich vaak niet bewust zijn wat ze een kunstenaar aandoen. Tot in het clichématige. Ik zag een retrospectief van Mark Rothko, die zelfmoord heeft gepleegd. Abstracte donkere schilderijen. Zegt een bezoeker: die zelfmoord schemert al door in het vroege werk. Dat is natuurlijk bizar. Zo simpel is het niet.’

Hoe gaat een moderne kunstenaar om met zijn imago?

‘Je ziet dat kunstenaars tegenwoordig veel meer spelen met identiteit. De Britse kunstenares Tracy Emin, dat is geen autobiografisch werk, dat is het creëren van een fictieve autobiografie.’

Kijkt u nu anders naar Rodin?

‘Het is nog steeds boeiend. Al hapte ik als 18-jarige student kunstgeschiedenis wel naar adem in Rodins atelier bij de gedachte dat hij hier al die beelden uit marmer hakte. Nu weet ik dat anderen het voor hem uitvoerden, maar dat doet niet af aan zijn kunstenaarschap.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden