Rutger Bregman laat zien dat je niet hóéft te werken voor je geld

Het nieuwe boek van Rutger Bregman is wetenschap met een hamer bedreven om maar meteen met Nietzsche te spreken maar als we zo rond de derde dinsdag in september toch aan het corvee van het economische beschouwen moeten, lijkt Bregman lezen een betere , in elk geval veel aangenamere, keuze dan het volgen van de Haagse haarkloverijen. Met verve beargumenteert hij niets minder dan de grootste economische hervorming aller tijden.

Achter de enigszins lachwekkende titel Gratis geld voor iedereen gaat een lach-opwekkend boek schuil. Een lach, in de eerste plaats, bij het bevrijdende gevoel dat je krijgt van het langzaam kantelende beeld: in weerwil van alle crises in de wereld is het glas toch niet half leeg, maar ruimschoots halfvol. En dan een lach om jezelf, want kijk daar ga je weer: het beeld van het glas, half leeg of half vol, is en blijft passief. Bregman (1988, historicus en journalist) wil juist duidelijk maken dat wij zelf de schenkers en de drinkers zijn. Zeg niet: het glas is half vol, maar zeg: wij hebben het glas tot de helft gevuld. Ideologisch is Bregman moeilijk te duiden, maar een fatalist is hij in elk geval niet, de toekomst vraagt volgens hem om door ons te worden vormgegeven.

Een lach vervolgens om de buitelingen van idealisme en pragmatisme, de wals van linkse en rechtse idealen ('armoede bestrijden is niet alleen goed voor het geweten, het is ook goed voor de portemonnee'), historische analyses en toekomstvisioenen van 'win-win-win-beleid' die het boek bevat. Leve de branie en branie heeft Bregman genoeg. 'Ik ben geen econoom dus pin me er niet op vast', zegt hij ergens halverwege, alsof hij duidelijk wil maken dat het gaat om het idee, niet om de getallen. In zijn dankwoord neemt hij 'alle onhaalbare illusies' zonder voorbehoud voor zijn rekening. Kom daar eens om op Prinsjesdag.

En een lach tenslotte om de stijl van dit in wezen zwaar theoretische boek, met zijn staccato imperatieven: 'Enter: de doos' (over de betekenis van containervervoer), 'Maak kennis met de Luddieten' (over de vergeefse strijd tegen automatisering) en vooral: 'Begrijp me niet verkeerd' (in elk hoofdstuk). Wie Thomas Piketty niet heeft gelezen en ook niet wist wat Pigouviaanse belastingen zijn, kan zich met dit boek een mening vormen over vraagstukken als ongelijkheid, maakbaarheid van de samenleving en vrijheid.

Vrijheid, status en tijdsbesteding van elk individu ter wereld worden bepaald door zijn of haar positie op de arbeidsmarkt. Het is Bregmans tour de force om a) te laten zien dat 'het dogma dat je moet werken voor je geld' geen natuurwet is maar een keuze, die we zouden kunnen inwisselen voor een andere en b) dat zo'n omwisseling dringend gewenst is, nu wij aan het begin staan van het 'Tweede Machine Tijdperk' (enter: de robot). Nieuw is het allemaal niet wat Bregman beweert en economisch zal het vast hier te kort en daar te breed zijn, maar het zou mooi zijn als hij daar niet op wordt vastgepind en zijn ideeën een plaats kunnen krijgen in de volgende Troonrede.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.