REPORTAGERUSLAND

Russen imiteren schilderijen om de lockdown draaglijk te maken

De spelregels zijn simpel. Kies een meesterwerk uit de schilderkunst en beeld het thuis uit. Het idee komt van een Nederlander in thuisisolatie, maar nergens wordt het met zo veel hartstocht gedaan als in Rusland.

Dmitri Baklasjov (55) en Svetlana Romanova (54) imiteren een schilderij van Pavel Fedotov uit 1846.

Het is alsof de Russen massaal de lijsten van de grote meesters ingevlucht zijn tot ze weer naar buiten kunnen – de piek van het aantal nieuwe coronabesmettingen per dag is volgens de regering nog niet bereikt. In een Russische Facebookgroep met een half miljoen leden stromen dagelijks duizenden imitaties binnen van beroemde schilderijen. Veelal gemaakt in datsja’s en krappe appartementen.

Waarom het uitbeelden van schilderijen juist in Rusland zo aanslaat? In het Westen denkt men weleens dat Russen druk bezig zijn met politiek. Maar cultuur speelt een grotere rol in hun leven. Namen van schrijvers, musici en balletdansers vallen aan de keukentafel vaker dan de naam van de president.

De bewondering van de Russen voor de vaderlandse en Europese schilderkunst is grenzeloos. Russische scholieren weten meer van Rembrandt en Vermeer dan Nederlandse scholieren. Ze reizen duizenden kilometers met nachttreinen om de Tretjakovgalerij  in Moskou te bezoeken en de Hermitage  in Sint-Petersburg. In de klas introduceren leerkrachten de werken van de grote schilders. Niet alleen in kunstlessen, maar ook bij andere vakken: een standaardoefening in de Russische taalles bestaat uit het beschrijven van een beroemd schilderij. Een overgebleven vrucht van het Sovjet-onderwijs.

Aan het begin van deze eeuw legde fotograaf Jekaterina Rozjdestvenskaja al eens tweehonderd bekende Russen  vast als personages in schilderijen. Nu gooit de hele Russische bevolking haar zelfspot en creativiteit in de strijd.

Laatste Oordeel door Jheronimus Bosch (middenpaneel)

Schilderij: fragment uit Laatste Oordeel, Jheronimus Bosch (1482 of later)

Wie: Aleksandr Tsjernich (58), Viktoria Boegajeva (49) en hun dochter Darja Melnikova (26) in Moskou

Het hoofd met de voeten is linksonder in het origineel te vinden.

‘Wat er nu in de wereld gebeurt, doet me denken aan de schilderijen van Bosch: alles is vreemd, onbegrijpelijk, angstaanjagend’, zegt Darja Melnikova (het hoofd op de achtergrond). ‘We hebben twee dagen geoefend en uiteindelijk in een halfuur de shoot gedaan. Ik moest bijna op mijn hoofd staan om het hoofd uit het schilderij te imiteren. Je ziet het niet, maar met mijn enkels sta ik op de servieskast.’ 

Haar vader Aleksandr Tsjernich: ‘Ik lag in de cobrahouding onder een tafel zodat er net genoeg ruimte was voor de benen van mijn vrouw. Aan het eind was haar onderrug bijna gebroken. De kunsten hebben ons aardig voorbereid op deze pandemie.’

Schilderij: Fresh Cavalier, Pavel Fedotov (1846)

Wie: Dmitri Baklasjov (55) en Svetlana Romanova (54) in provinciestad Voronezj

Fresh Cavalier, Pavel Fedotov (1846)

Baklasjov: ‘We zijn tango-docenten en zochten een manier om onze creativiteit te gebruiken nu we thuis zonder werk zitten. Het schilderij van Fedotov is een van de eerste voorbeelden uit ons favoriete genre, het kritisch realisme. De ironische stemming van het schilderij komt overeen met onze gemoedstoestand. We wonen in een oud huis vol snuisterijen, dus we hadden genoeg voorwerpen voorhanden. Het grootste probleem was de beperkte ruimte die we hebben. En ik moest na 24 jaar mijn baard afscheren.’

Schilderij: Het baden van een rood paard, Koezma Petrov-Vodkin (1912)

Wie: Anna Kabanova (40) en Daniil Karpov (37) in provinciestad Obninsk

Het baden van een rood paard, Koezma Petrov-Vodkin (1912)

Anna Kabanova (de fotograaf): ‘De humor en creativiteit in de Facebookgroep sprak ons enorm aan. Daniil stelde meteen voor om Het baden van een rood paard na te maken. Het schilderij heeft een diepe indruk op hem gemaakt toen hij als kind de Tretjakovgalerij in Moskou bezocht. Zijn moeder heeft het paard laatst nog getekend voor een cadeau aan Daniil. Er zitten best wat kunstenaars in onze families. Ik ben zelf ook naar de kunstschool gegaan. Kunst is nooit ver weg in ons leven.’

Prinses Tarakanova, Konstantin Flavitski (1864)

Schilderij: Prinses Tarakanova, Konstantin Flavitski (1864)

Wie: Tatjana Brynkina (32) in Moskou

‘Een vriendin vroeg me: welk schilderij zou jij kiezen? Ik dacht aan Prinses Tarakanova en ging direct aan de slag. Ik ken het schilderij al sinds mijn kindertijd. Mijn grootmoeder had een album met afbeeldingen uit de Tretjakovgalerij. Wat een prachtige vrouw, dacht ik. Die fluwelen jurk versierd met brokaat – schitterend! En dan het licht en het achterliggende verhaal natuurlijk (prinses Tarakanova zou opgesloten zijn door Catharina de Grote, omdat de bloedmooie prinses aanspraak gemaakt zou hebben op de troon, red). Het was bloedheet in de jurk, want er zitten allerlei laagjes onder. Er komt veel creativiteit vrij zonder de zorgen over dagelijkse routine. Maar ik mis de ontelbare kunsttentoonstellingen van Moskou.’

Oogsten, Kazimir Malevitsj (1929)Beeld WikiArt

Schilderij: Oogsten, Kazimir Malevitsj (1929)

Wie: Nadezjda Orlova (40) op de datsja in de provincie Rjazan

‘Mijn gezin en ik blijven tijdens de lockdown op onze datsja buiten Moskou. Ik werk als kostuummaker in de filmindustrie, maar in de stad denk ik eigenlijk vooral aan geld en werk. Hier op het platteland is het stil, hier beginnen de kunsten. Ik was vastbesloten dat ik nooit mee zou doen aan zo’n trend, maar bij het champagneontbijt op mijn verjaardag moet er een vonkje overgeslagen zijn. De lockdown heeft iets losgemaakt in ons. We rennen met z’n allen in de rondte om kostuums te maken van rondslingerende spullen. Mijn moeder is het snelst, ze is zo blij dat ze kan deelnemen aan kunstwerken. Onze buren in het dorp denken dat we doorgedraaid zijn, maar we hebben ontzettende lol.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden