Rusland gaat in navolging van de VS buitenlandse nieuwsorganisaties als 'agenten' registreren

Wat de Amerikanen kunnen, dat kunnen de Russen ook. Dwingen de VS Russische nieuwsorganisaties om zich te registreren als 'buitenlandse agenten', zoals maandag met tv-zender RT America gebeurde, dan kunnen Amerikaanse media hun borst nat maken. Woensdag stemden Russische parlementariërs voor een wetswijziging die het mogelijk maakt om internationale media in Rusland als 'buitenlandse agenten' te bestempelen.

Een schotelwagen van Russia Today. Foto epa

Media die zich moeten registreren worden verplicht om al hun uitingen te voorzien van het plakkaat 'buitenlandse agent'. Ook moeten ze regelmatig rapporten verstrekken over hun werkzaamheden, doelstellingen en bronnen van inkomsten. En de autoriteiten kunnen ieder moment op de stoep staan voor onaangekondigde controles.

Zo begint de discussie over nepnieuws reëel bestaande redacties te raken. Maandag werd RT America als eerste aangepakt. De Engelstalige tv-zender, betaald door het Kremlin, heeft de publieke opinie in de VS beïnvloed tijdens de laatste presidentscampagne, zo stelden Amerikaanse inlichtingendiensten eerder dit jaar in een rapport. RT zou met 'Kremlinpropaganda' kiezers hebben aangemoedigd om op Donald Trump te stemmen.

Ongeloof

Het Amerikaanse ministerie van Justitie vindt dat Amerikanen het recht hebben te weten wie hen probeert te beïnvloeden. Het ministerie beroept zich op een wet uit 1938, opgesteld om propaganda van nazi-Duitsland tegen te gaan. RT kan blijven uitzenden in de VS, maar moet zich voortaan uitgeven als buitenlandse agent.

Het is de tweede maatregel tegen RT in een maand tijd. In oktober maakte Twitter bekend geen advertenties van RT meer te accepteren. Twitter wees in een verklaring naar eigen onderzoek en 'de conclusie van de Amerikaanse inlichtingengemeenschap' dat RT zich namens het Kremlin met de verkiezingen bemoeide.

In Rusland zijn de Amerikaanse maatregelen met ongeloof ontvangen, onder meer omdat Washington al decennia de Russische publieke opinie probeert te sturen met Russischtalige media die dagelijks kritiek uiten op het Kremlin. De Russische regering spreekt van een aanval op de persvrijheid. RT publiceerde documenten die Twitter gebruikte om de leiding van RT juist over te halen om te investeren in een grootschalige reclamecampagne tijdens de Amerikaanse verkiezingen.

Rusland past zijn wetgeving nu aan om terug te kunnen slaan. 'Dit is een gedwongen beslissing, niemand van ons wilde die nemen', was woensdag de verklaring van parlementariër Pjotr Tolstoj, opsteller van de wetswijziging die buitenlandse media kan verplichten om zich te registreren als buitenlandse agent. De senaat stemt naar verwachting op 22 november in met de wet. Daarna is alleen de handtekening van president Poetin nog nodig.

'Gebalanceerde informatie'

Twee nieuwsorganisaties die te maken krijgen met de wet, zijn volgens Russische persbureaus al ingelicht door het ministerie van Justitie. Het zou gaan om Radio Free Europe en Voice of America, twee media die door de Amerikaanse regering opgericht zijn om onder meer Russen van 'gebalanceerde informatie' te voorzien. Parlementariërs lieten doorschemeren dat Deutsche Welle, een zender die betaald wordt door de Duitse regering en in het Russisch bericht, ook in aanmerking komt.

Russische media die geld ontvangen van buitenlandse regeringen en partijen hoeven zich niet te registeren, benadrukken de initiatiefnemers van de wetswijziging. Dat betekent dat er geen zorgen bestaan voor media als Novaja Gazeta, een Russische onderzoekskrant die onder meer financiële steun ontving van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken.

Tegenstanders van de wetswijziging gebruiken hetzelfde argument als de tegenstanders van de maatregelen tegen RT: er zou sprake zijn van een aanval op de persvrijheid.


Hoe kun je nepnieuws tegengaan?

Regeringspartijen CDA en D66 willen met drie maatregelen de verspreiding van desinformatie via sociale media tegengaan.

De regering gaat praten met Facebook en Google over nepnieuws. Maar heeft zo'n gesprek wel zin?

De belofte van Facebook en Twitter was dat ze ons blikveld zouden verruimen, dat kennis zou toenemen, dat feiten zouden winnen. Maar het tegendeel is gebeurd. De techbedrijven vormen een bedreiging voor de democratie.

Ook perswoordvoerders worstelen met nepnieuws, blijkt uit een enquête onder collega's. Voorlichters zien hun werk zwaarder worden, maar ook belangrijker.

Haatpropaganda waar je nauwelijks iets over hoort, maar die elke dag over het internet klotst. Maarten Keulemans wordt er onpasselijk van en bespreekt drie voorbeelden. Bekijk de video hieronder

Meer over