ReportageRundfunk

Rundfunk kon donderdag niet optreden, dus gingen de heren uit eten. Want eten en theater hebben veel gemeen

Tom van Kalmthout (links) en Yannick van de Velde (rechts) hebben net gehoord dat door het coronavirus hun theatertournee wordt opgeschort.Beeld Ivo van der Bent

De Volkskrant zat met de Rundfunk-mannen in de auto naar Tilburg toen ze hoorden dat hun voorstellingen van de komende weken waren afgelast. ‘Dit is onze ‘We mochten geen spinazie eten na Tsjernobyl’.’

In de Seat Ibiza van Tom van Kalmthout (29), op de A2 van Amsterdam richting Brabant, gaat het donderdagmiddag al een hele tijd over de betere restaurants. ‘Al ons geld gaat op aan uit eten gaan’, zegt Yannick van de Velde (30) vanaf de bijrijdersstoel. In de kofferbak ligt een Italiaans afhaalmaal van hun lievelingstraiteur – als beste vrienden door Nederland touren met een cabaretprogramma is zo friet-met-saté als je het zelf maakt.

Vanavond en morgen speelt Rundfunk in Theaters Tilburg hun voorstelling Todesangstschrei, twee keer een uitverkochte grote zaal. Als het aan Tom en Yannick had gelegen, waren beide shows geannuleerd. Het theater en hun producent besloten anders: gewoon spelen. Yannick: ‘Bijeenkomsten tot duizend man zijn volgens de richtlijnen nog toegestaan, maar in Corona City optreden voor 850 mensen die dicht op elkaar zitten lijkt mij toch niet héél verstandig.’ Ze houden er rekening mee dat ze alsnog rechtsomkeert kunnen maken, na de aangekondigde persconferentie van Mark Rutte.

‘De theaters gaan dicht. Wow.’

En inderdaad, ter hoogte van Utrecht onderbreken appjes van comedycollega’s Kasper van der Laan en Niels van der Laan een verhaal over een geweldige Italiaan in Groningen, waarvoor ze na hun voorstelling in die stad metéén in een taxi waren gestapt zodat ze om tien uur nog nét konden aanschuiven. ‘We kunnen naar huis’, roept Yannick. ‘Rutte heeft alle bijeenkomsten met meer dan honderd mensen tot eind maart verboden. De theaters gaan dicht. Wow.’

Thuis bij Yannick van de Velde, met het afgehaalde eten dat bedoeld was als avondmaal in Tilburg.Beeld Ivo van der Bent

Tilburg, Tiel, Hengelo, Rijswijk, Almelo, Delft: ze zullen er niet komen deze maand. In de opgewonden chaos nemen Yannick en Tom snel een video op om hun tachtigduizend Instagram-volgers op de hoogte te stellen. Meteen krijgen ze berichten van jonge fans die vragen of de Rundfunk-boys niet bij hun thuis willen optreden. En of ze hun geld terugkrijgen.

De theaterproducent belt. Yannick belt zijn vriendin Yentl Schieman, van cabaretduo Yentl en De Boer, met wie hij op Tweede Kerstdag een dochter kreeg. Na dat telefoontje: ‘Ik kan gewoon de rest van de maand elke dag met Yentl en Sjuultje chillen! Dat is wel fucking zalig man. En lekker veel gamen.’

Tom: ‘Dit ga je later aan Sjuul vertellen hoor.’

Yannick: ‘Zéker.’

Tom: ‘Dit is onze ‘We mochten geen spinazie eten na Tsjernobyl’.’

Yannick: ‘Sjuuls score tot nu toe: het verval van Ajax en corona. Maar jongens, nu moeten we wel even iets leuks gaan bedenken voor vanavond. Kunnen we niet lekker uit eten gaan? Ik bedoel: echt goed uit eten. Ik heb daar zin in! Of zijn wij nou te positief Tom?’

Tom: ‘Nou ja, ik ben heel blij dat ik geen ondernemer ben.’

Yannick: ‘Maar dat ben je wel, hè?’

Tom: ‘Ja, maar ik bedoel: dat wij ons op dit moment niet druk hoeven te maken over geld. Als deze situatie tenminste niet te lang gaat duren.’

Yannick: ‘Nee, inderdaad. Als het bij een paar weken blijft, valt voor ons de schade mee. Die afgezegde voorstellingen halen we later in. Maar het wordt een rare maand.’

Flauw, ongemakkelijk en politiek incorrect

Dat ze nu niet direct in de financiële stress schieten, komt door het succes van de afgelopen tijd. In 2015 begon het met Rundfunk, de absurdistische tv-serie over een middelbare school die mede dankzij een imitatiegenieke leraar Duits met nazisympathieën een New Kids-achtige culthit werd onder jongeren; van grof tot ronduit wreed, flauw, ongemakkelijk en politiek incorrect.

Na twee seizoenen volgde in 2017 het Rundfunk-cabaretdebuut, Wachstumsschmerzen (‘groeipijnen’), door de Volkskrant geprezen als een ‘pijlsnelle verzameling grove, hilarische scènes’, een sketchvoorstelling ‘vol hoogst verrassende situaties’ die ‘bijna uit elkaar barst van de sterke vondsten’. Ze wonnen er Neerlands Hoop mee, de talentenprijs die elk jaar wordt uitgereikt door de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties, en speelden een uitverkochte reprise. De jury: ‘Rundfunk is een verademing, met cabaret dat de grenzen oprekt én er prettig ver overheen gaat.’

Opvolger Todesangstschrei (‘doodsangstschreeuw’) ging eind februari in première. Opnieuw zijn de recensies unaniem lovend, het overgrote deel van de voorstellingen is uitverkocht of bijna uitverkocht.

In de auto schrikt Yannick van de Velde opeens van de gedachte aan de gevolgen die de nieuwe coronamaatregelen kunnen hebben voor de bioscooppremière van hun eerste speelfilm Rundfunk: Jachterwachter, op 23 april. Komt die in het geding? Wat als het land voor langere tijd ‘op slot’ gaat? Creatief producent Boudewijn Rosenmuller aan de lijn. Er valt nog niks over te zeggen. 

Dus zegt Yannick nu: ‘Jongens, van de nood een deugd maken is toch een heerlijk ding om te doen? In welke sterrentent gaan we eten vanavond? Zullen we naar De Lindenhof in Nuenen?’
Tom: ‘Ja! Bel De Lindenhof!’
Yannick: ‘O kut, Nuenen is Brabant. Bolenius op de Zuidas?’

Toen ze samen op de Amsterdamse Toneelschool en Kleinkunstacademie zaten, gingen ze al geregeld ‘boven onze stand’ eten. ‘Dan zaten we bij Van Vlaanderen in Amsterdam, kregen we de wijnkaart waar wijnen op stonden van 700 euro en bestelden we in paniek de huiswijn.’

Dineren in sterrenzaken begint als gezamenlijke hobby wel een beetje uit de hand te lopen. Vorige week aten ze twee keer in een restaurant met twee Michelinsterren. Zaterdag speelden ze in Deventer en gingen ze lunchen bij ’t Nonnetje in Harderwijk. Een paar dagen eerder trakteerden ze hun regisseur Peter van de Witte op Aan de Poel in Amstelveen, om de goede recensies te vieren.

Na de allerlaatste keer Wachstumsschmerzen namen ze hem, zijn vrouw en hun vriendinnen mee uit eten en logeren bij De Librije in Zwolle. 

Tom: ‘Alles in die hotelkamers schreeuwt: ga neuken, ga alsjeblieft neuken.’ 

Yannick: ‘We hadden gehoord dat je een kitscherige seksdoos kunt bestellen. Daar zitten kaartjes in met geile shit die je kunt doen.’ Leest voor vanaf zijn telefoon: ‘Terwijl hij aangekleed blijft, wast hij haar haren en geeft haar een lichaamsmassage van drie kwartier, eindigend met oraal genot voor haar.’ De kinderen van de regisseur heten Walter en Lola. Dus wij belden De Librije en zeiden dat we namens twee vrienden van ons die seksdoos cadeau wilden doen aan de regisseur en zijn vrouw. Op hun bed lag die doos met een briefje erbij: ‘Geniet ervan. Liefs, Walter en Lola.’’

Tourtradities

Over Bolenius, één ster, hebben ze goede dingen gehoord in de podcast Cheft van restaurantrecensent Hiske Versprille. Maar eerst rijden ze naar het huis van Yannick, om Toms auto te parkeren, de afhaal-Italiaan in de koelkast te zetten en te kijken naar de nieuwste video van Jelle’s Marble Runs op YouTube - een activiteit die eigenlijk gepland stond voor de kleedkamer in Theaters Tilburg.

Tom: ‘We hebben best wat tourtradities.’

Yannick: ‘Hoewel we er ook weer van eentje zijn afgestapt. Tijdens de vorige tournee zaten we te pokeren, tot vlak voor we op moesten. Als je won, dan won je de stad waar we op dat moment waren. Dat hielden we bij in een overzicht. Een stad waar we meer avonden achter elkaar stonden, telde zwaarder mee in de competitie.’

Tom: ‘Je kon ook een provincie winnen.’

Yannick: ‘Zeeland was makkelijk verdiend, daar speelden we maar één keer. Ik heb de competitie trouwens gewonnen. Maar Tom pakte Amsterdam, dat zat me wel dwars.’

Tom: ‘Nu zijn er een aantal YouTube-dingen waar we naar kijken. Jelle is een autistische man uit Nijmegen die op YouTube knikkerraces organiseert, op zelfgebouwde knikkerbanen, met Engels commentaar erbij.’

Yannick: ‘Alle knikkers hebben een naam en behoren tot een team. We hebben allebei twee knikkers uitgekozen voor wie we zijn. Als je je niet aan knikkers verbindt, is het niet spannend. Dan is het gewoon kijken naar racende knikkers.’

Rundfunk in restaurant Bolenius in Amsterdam.Beeld Ivo van der Bent

Aan tafel in Bolenius. De gastheer van het restaurant zegt dat het vanavond annuleringen regent; er zitten maar zes andere eters in de zaak. Champagne in de glazen. Waar proosten we op? Tom, grijnzend: ‘Op die arme, arme mensen in Tilburg die vanavond niet naar Rundfunk kunnen.’

Yannick: ‘We zouden nu eigenlijk aan het soundchecken zijn.’

Tom: ‘Dit voelt als spijbelen. If life gives you lemons, beter zoek je een goeie sterrenchef op die daar iets lekkers van maakt en er truffel overheen schaaft.’

Het afgelopen jaar was hectisch, zegt Yannick. ‘Het was te doen, maar op het randje van wat nog leuk is. Ik vond het soms jammer dat ik niet echt kon genieten van het feit dat er allemaal te gekke dingen lukten. De reprise van Wachstumsschmerzen eindigde in juni in Carré, maar daar zaten we ’s middags nog aan de huidige voorstelling te schrijven. Omdat we wisten: als we volgende maand de film gaan opnemen, hebben we geen tijd meer om daaraan te werken.’

Yannick van de VeldeBeeld Ivo van der Bent

Toen de filmopnamen erop zaten, in september, gingen ze allebei op vakantie met hun vriendinnen, dezelfde dag nog. Drie weken na thuiskomst begonnen de try-outs van Todesangstschrei. Die vakantie in Baskenland trapten ze af met een gezamenlijk etentje bij Azurmendi, drie sterren. Daarna gingen ze ieder hun eigen weg, al belandden ze los van elkaar ook nog bij Mugaritz, twee sterren.

Yannick: ‘Er zitten scènes in onze voorstelling die indirect zijn ontstaan uit gerechten die we in restaurants hebben gegeten. Een van de desserts in Mugaritz was een soort pudding, maar dan van vleesjus gemaakt. Ik ga nooit in mijn leven meer iets beters eten dan dat gerecht.’

Tom: ‘Nee, dat kan niet.’

Yannick: ‘Nog zoiets: midden in het diner halen ze je van tafel, met twee andere restaurantgasten die je niet kent. Je krijgt een vanillestok en staat bij een vat met zestig jaar oude rum. Ze zeggen: rasp wat van die vanille, doe het in je mond, drink een bodempje van die rum en praat even met deze mensen. 

‘Ik kon de hele nacht na dat etentje niet slapen. Holy fuck, dacht ik, deze gasten spelen niet volgens de regels, ze hebben gewoon schijt. Je kan dus gewoon een soort júsdessert maken, en dat mensen het nog fucking lekker vinden ook. Dat ging vanzelf over in mijmeren over onze voorstelling. 

‘Er is een scène die ik die nacht heb bedacht, die waarin ik een pedo speel die een jongetje met kinderpostzegels aan de deur krijgt, met een balkje voor mijn ogen en een stemvervormer op mijn stem – twee dingen waarvan ik altijd dacht dat ze niet zouden werken in het theater. Dit was 100 procent niet gebeurd als ik niet in dat restaurant had gegeten.’

Een rode biet, in de oven gebakken met klei eromheen, wordt ondertussen stuk geslagen aan tafel.

Tom: ‘Vorige week in ’t Nonnetje kwam de chef aan tafel met een soort chocoladebeslag dat je van een houten pollepel mocht aflikken. Ja, dit kan eten in een restaurant ook zijn, denk je dan. Verrast en door elkaar geschud ga je naar huis, eigenlijk precies zoals wij willen dat ons publiek het theater verlaat. We proberen een spel te spelen met hun verwachtingen, met wat zij al van ons weten en wat zij denken dat een avond cabaret gaat zijn.’

Yannick: ‘Het lag vanwege het succes voor de hand dat we nog een paar seizoenen van de tv-serie zouden maken, maar daar voelden wij niks voor. We hadden het gevoel dat we niks nieuws meer konden verzinnen, niks dat niet al helemaal uitgekauwd voelde. Ons criterium is dat we alleen maken wat we zelf leuk vinden en wat we zelf zouden willen zien. Dus als wij op een dag denken dat we anderhalf uur moeten dansen, dan gaan we dat doen.’

Tom van KalmthoutBeeld Ivo van der Bent

Geen idee wat dingen kosten

Het basisidee voor een film was er al heel lang, zeggen ze: een superpopulaire kindster die door zijn vader het podium op wordt geslagen terwijl-ie echt niet wil optreden, met schrijnende liedteksten waar niemand naar luistert. Een begin zoals het bij Rundfunk altijd begint: ‘We vonden dat gewoon een heel grappig beeld.’ In Jachterwachter is Yannick uitbater van de verpauperde camping HIVO (Harmonie In Vele Opzichten), waar de plaatsen bezet worden door schorriemorrie en de verloren gewaande kindster Ronnie Bosboom Jr. (Tom) komt optreden. 

Yannick: ‘We hebben de neiging om personages te verzinnen die niks willen. In de tv-serie wilden de twee hoofdrolspelers niks, zij wilden blijven zitten. Dat was een heel gedoe, om daar al schrijvende wat van te maken. Want als je personages niks willen, dan staat er voor hen ook niks op het spel.’

Tom: ‘We hebben ook de neiging om vrij dure scripts te schrijven, ook omdat we geen idee hebben wat dingen kosten. Het leek ons bijvoorbeeld leuk als het de hele tijd zou regenen op de camping, met uitzondering van één dag sneeuw, maar dat bleek productietechnisch niet te doen.’

Ook enigszins tot hun eigen verbazing kwamen ze steeds weer door een nieuwe financieringsronde van het Filmfonds heen.

Yannick: ‘Iemand bij het Filmfonds zei: ‘Ik snap jullie humor niet helemaal, en ik wantrouw het daardoor ook een beetje, maar ik vind het script goed, dus ga het gewoon maar maken.’’ Door de populariteit van de serie en hun cabaretprogramma's bevinden ze zich in ‘een soort ongrijpbare luxepositie’, denken ze zelf: ‘Die gasten hebben iets wat blijkbaar aanslaat, laat ze hun gang maar gaan.’

Tom: ‘Onze vorige voorstelling is door 125 duizend mensen bezocht. De drempel om naar het theater te gaan is voor veel mensen hoger dan de bioscoop, dus heel gek gedacht is het ook niet.’

Yannick: ‘Maar als de voorstelling nu overal maar 1 ster of 2 sterren had gekregen, of als deze film straks finaal flopt, dan kan het ook zo voorbij zijn met die uitgangspositie. En laten we ook niet vergeten dat er genoeg mensen zijn die onze humor totaal kut vinden.’

Rundfunk in restaurant BoleniusBeeld Ivo van der Bent

Op tafel staat intussen rodekoolijs. 

Tom: ‘Ik at ooit zee-egelijs bij Kaagman en Kortekaas. Crazy.’

Yannick: ‘Als je een heel menu hebt gehad en je krijgt tot slot zee-egelijs, dan denk je eerst: wat flik je me nou? Dit is helemáál niet wat ik verwachtte, en ook niet waar ik op hoopte. Maar dan blijkt het tien keer beter dan waar je zin in dacht te hebben. Kijk, in restaurant Mugaritz was niet eens alles lekker. Ik heb daar een paar dingen gegeten die ik vooral fucking weird vond.’

Tom: ‘Je weet niet precies wat je proeft, maar je vindt de smaak interessant. En je blijft erover nadenken.’

Yannick: ‘Een goede vergelijking is misschien het eerste cabaretprogramma van Stefano Keizers. Daar hebben wij het nog steeds over, maar toen ik in de zaal zat, vond ik die voorstelling niet altijd even prettig. Ander voorbeeld. In onze vorige voorstelling zit een dialoog in het Arabisch over een haperende koffieautomaat. Daar werd niet altijd om gelachen. Wij vonden het gewoon een tof idee dat mensen zich vier minuten lang in de zaal zouden afvragen: waarom zijn die gasten in het Arabisch aan het praten?’

Tom: ‘Die show begon met een grap die meteen de toon zette. Dus vonden we het nu juist leuk om met een niet-pleaser te beginnen, iets wat breekt met de verwachting dat het met ons lachen wordt.’

Yannick: ‘Een lange mop over een Turk, een Marokkaan, een Pool en een oud vrouwtje, zonder clou. Dat wordt ongemakkelijk. Mensen gaan toch een beetje zitten giechelen. De eerste rij zit me aan te kijken van: what the fuck is dit voor kutopening van een show, dit is helemaal geen grappige mop?

‘In de voorstelling zitten vijf momenten waarvan ik honderd procent zeker weet dat geen mens in de zaal zich kan voorstellen dat dát had kunnen gebeuren. Onverwachte wendingen die helemaal losstaan van de rest. Die komen allemaal voort uit ‘fuck it, we gaan dit gewoon doen, schijt’. Dat levert volgens mij altijd de beste dingen op.’

In ieder geval t/m 6/4 is de Todesangstschrei -tournee opgeschort. Er zijn voorstellingen gepland t/m 28/6. Volgend theaterseizoen volgt een reprise. De film Rundfunk: Jachterwachter is vanaf 23/4 te zien in de bioscoop.

Naschrift Rundfunk‘De ontwikkelingen volgen elkaar zo snel op dat het nu al bijna niet meer voor te stellen is dat we donderdagavond nog zo makkelijk uit eten gingen. Toen voelde het voor ons echt nog als een lekker dagje spijbelen, intussen zien wij ook de ernst van de situatie in: wat als dit maanden gaat duren? Dat mensen ziek worden en hun baan verliezen is veel erger dan het feit dat de première van onze film mogelijk wordt uitgesteld en de tournee is opgeschort. Er wordt gesproken en gemaild over data waarop we de geannuleerde voorstellingen kunnen inhalen. Tot en met 6 april gaat het om twaalf avonden, maar we houden er rekening mee dat het er meer gaan worden.’

IJzersterk en spannend cabaret

Uit de recensie van Todesangstschrei (★★★★) in de Volkskrant: ‘Sommige sketches duren letterlijk één of twee zinnen. Grap gemaakt? Hup, meteen door naar de volgende situatie. De show duurt ditmaal niet langer dan 80 minuten; dat is aan de korte kant, maar door het meedogenloze tempo komen er toch veel verschillende scènes, grappen en liedjes voorbij. Het maakt ook deze tweede show tot ijzersterk en spannend cabaret.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden