Ruiter ijskoningin en duivelin naast poedernicht Olree

Gevaarlijke Liefdes (Les Liaisons Dangereuses) van Christopher Hampton door Noord Nederlands Toneel, regie Arda Brokmann. Gezien 7 februari Stadsschouwburg Groningen....

Wie moet Graaf Valmont spelen? Wie vragen we voor die moeilijke rol van de zinnelijke, gevaarlijke verleider die het einde van zijn leven als gewild minnaar voelt naderen? Die vraag zullen ze zich bij het Noord Nederlands Toneel terdege hebben gesteld bij de voorbereidingen van de voorstelling Gevaarlijke Liefdes (Les Liaisons Dangereuses) van Christopher Hampton. Het antwoord op de vraag werd: Adriaan Olree.

Vooropgesteld dat Adriaan Olree een alleszins verdienstelijk acteur is, is hij geen Graaf Valmont. Daarmee is meteen het probleem van Gevaarlijke Liefdes benoemd. Het enige probleem overigens in een verder vlekkeloze en erg mooie voorstelling. Maar wel een tamelijk groot probleem, omdat Graaf Valmont en dus Adriaan Olree bijna voortdurend op toneel staat en het publiek als het ware moet meezuigen in zijn vileine vleierij.

Die kracht en uitstraling heeft Olree niet, hoe hij ook zijn best doet in Groningen de rol van zijn leven neer te zetten. Zijn Valmont is eerder een koddige poedernicht. De opzienbarend ravissante kostuums van Elena Mannini passen hem ook niet. Hij lijkt meer op Baron Van Urinoir tot Gevulde Broekhoest, een onsterfelijke creatie van Arjan Ederveen uit het Theo & Thea-tijdperk, dan op deze achttiende-eeuwse geile edelman.

Deze opvatting werd nog het best geïllustreerd in een scène tussen Olree en Josée Ruiter die Markiezin de Merteuil speelt. Tijdens een spannende dialoog trapte de graaf per ongeluk op de jurk van de markiezin, die daardoor bijna klem kwam te zitten. De langzaam opgebouwde spanning en geveinsde elegantie werden hier onbedoeld bijna onderdeel van een klucht.

Na Oscar Wilde's Het Belang van Ernst is Gevaarlijke Liefdes de tweede grote reisvoorstelling van het NNT dit seizoen. Opvallend aan beide producties is de hoge professionaliteit in aankleding, decor en techniek. De uit Florence overgekomen ontwerpster Elena Mannini maakte adembenemend mooie kostuums. Schoenen, pruiken en een deel van de jurken zijn gemaakt in Turijn en Florence. Ze zijn nog mooier haast dan de kostuums uit Zinsbegoocheling van Toneelgroep Amsterdam en dienen hier niet alleen als basis voor een modeshow maar worden echt gedragen. Tom Schenk ontwierp een indrukwekkend toneelbeeld waarin weelde en leegheid samenvallen, met veel spiegels die door het weer zijn aangetast.

Die bezoedelde spiegels staan symbool voor alles wat in dit stuk gebeurt. Christopher Hamptons bewerking van Choderlos de Laclos' brievenroman uit 1782 is vooral bekend als de film Dangerous Liaisons van Stephen Frears. John Malkovich en Glenn Glose spelen daarin de graaf en de markiezin die elkaar eerst hebben vermorzeld op het slagveld van de liefde en er vervolgens een decadent genoegen in scheppen de eigen frustraties om te zetten in de morele verwoesting van anderen. Uit wraak en verveling gaan ze morbide weddenschappen aan waarin vooral jonge, romige lichamen besprongen worden en geknakte zieltjes achterblijven.

In de regie van Arda Brokmann wordt daarover gretig en geil verslag gedaan, waarbij van genot glanzende tongen regelmatig uit de monden rollen. Brokmann heeft vooral het verval benadrukt - de hoofdpersonen beginnen opgedoft en afgestoft en eindigen dood dan wel onttakeld. De vele scènewisselingen verlopen soepel, ondersteund door tegendraadse composities voor klavecimbel van Fons Merkies.

Gevaarlijke Liefdes is behalve voor Brokmann ook een triomf voor Josée Ruiter. Haar Markiezin de Merteuil is in elk woord en gebaar, in iedere vermoeid-wanhopige blik een toonbeeld van uitgebluste levenslust. Ze is ijskoningin en duivelin tegelijk. Als Valmont tegen haar snoeft en snuift kijk je alleen maar naar haar, naar hoe zij stukje bij beetje de nachtzijde van haar personage blootlegt. 'Het leven is angstwekkend onvoorspelbaar', zegt de markiezin en Ruiter laat zien waarom.

Wie zou Valmont moeten spelen? Pierre Bokma? Bart Slegers? Een jonge Willem Nijholt? Het antwoord wordt gegeven op de trap van de Stadsschouwburg Groningen waar een affiche hangt van Design for living met een foto van Gijs Scholten van Aschat. Donkere ogen die staren, vensters van uitgedoofd verlangen, lust en last in één wazige blik. Zo blijft er in het theater altijd wat te dromen over.

Hein Janssen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.