Ruiken in dromen

Al sinds 1998 verschijnt er – vrijwel onopgemerkt – elk jaar een deel in de reeks Aristoteles in vertaling bij de Historische Uitgeverij Groningen....

Hans Driessen

Onlangs verscheen in de Aristotelesreeks hun maandelijkse periode in de spiegel kijken, ontstaat er op het oppervlak van de spiegel iets als een bloedachtig waas'). Daar staat tegenover dat tal van observaties ook nu nog verbazingwekkend fris werken, bijvoorbeeld die over déjà vu-ervaringen, slaapwandelen, hallucinaties, het ontstaan en het voorspellende karakter van dromen. Zo kent de psychologie nog steeds een experiment dat naar Aristoteles is vernoemd: 'Wanneer we twee vingers kruisen en er een voorwerp tussen steken, is het net alsof er twee dingen zijn in plaats van één, maar toch zeggen we niet dat het er twee zijn: het gezicht heeft namelijk meer gezag dan de tast.'

Over het geheugen, de slaap en de droom, vertaald, ingeleid en – zeer deskundig en verhelderend – becommentarieerd door Philip van der Eijk. Deze, ook afzonderlijk te lezen teksten maken deel uit van de Parva naturalia ('Kleine verhandelingen over natuurwetenschappelijke onderwerpen').

Uit de titel blijkt al dat Aristoteles, anders dan zijn leermeester Plato, de blik niet ten hemel richt, maar naar beneden, naar het concrete gegevene. De verschijnselen die voor iedereen waarneembaar zijn, probeert hij te doorgronden met behulp van zijn filosofische begrippenapparaat. Hij is de empiricus avant la lettre ('er is niets in

Aristoteles lezen is een les in nederigheid, die voortvloeit uit het besef dat de natuurwetenschap niet pas met de Verlichting (die overigens wordt ingezet met een heroriëntatie op diezelfde Aristoteles) begint. Maar hoe dan ook: op de ogenschijnlijk eenvoudige vraag bijvoorbeeld of we ook in dromen ruiken, vindt men net zo min bij Aristoteles een antwoord als bij zijn verre nazaat Freud. Zou de vraag misschien niet deugen?

de geest wat niet eerst in een zintuig is geweest'); hij is vooral, en in de eerste plaats, geïnteresseerd in de materiële basis van de verschijnselen. In dit geval is het hem dus voornamelijk te doen om de fysiologische processen die aan de mentale, psychologische verschijnselen ten grondslag liggen. Hij is als het ware psycholoog, fysioloog en filosoof ineen.

Het is voor de huidige lezer (met de bagage van anderhalve eeuw wetenschappelijke psychologie) niet gemakkelijk om Aristoteles' originaliteit op gebieden die ons ondanks alles blijven intrigeren, te onderkennen. Veel van wat we lezen werkt onwillekeurig op de lachspieren ('Wanneer vrouwen tijdens

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden