De gidsKinderboeken

Rowling leert haar jonge lezers over de kracht van leugens

null Beeld

Eindelijk een Rowling voor jong publiek. Prettig vertrouwd en uitgesproken antipopulistisch.

Geen magie in het nieuwe kinderboek van Joanne K. Rowling, maar iets machtigers: leugens. De Ickabog (De Harmonie; € 19,90) vertelt het verhaal van Steenrijk, een gemoedelijk luilekkerlandje waar best hard gewerkt wordt, maar nog veel meer gegeten en gedronken. Kaas uit Karnhem, vlees uit Sudderveen, gebakjes uit Soesdijk, wijn uit Fustenburg.

Pjotr van Lenteren leidt u door de wereld van het jeugdboek. Rob van Scheers doet dat volgende week over thrillers, Hugo Blom praat u daarna bij over luisterboeken.

null Beeld De Harmonie
Beeld De Harmonie

Het sprookjesachtige avontuur is smakelijk vertaald door Wiebe Buddingh’ en geïllustreerd door Nederlandse kinderen met namen als Wende, Imme en Noa. Bovenal is het, na al die teleurstellende Potter-nevenprojecten, eindelijk een Rowling voor jong publiek, die prettig vertrouwd aanvoelt en toch op zichzelf kan staan. Voor volwassenen schreef ze het dorpsdrama Een goede raad (Boekerij, 2012) en een detectiveserie onder het pseudoniem Robert Galbraith.

De Ickabog is gebaseerd op verhalen die Rowling verzon voor haar eigen kinderen. Dat is goed te merken aan de gezellige, korte hoofdstukken over het koddige koninkrijk. Tot baron Ter Sluycks, de listige rechterhand van de onnozele koning Fred, het gerucht de wereld in helpt dat de mythische Ickabog uit de Steenrijkse kinderverhalen echt bestaat.

Al snel merkt hij dat de panische angst voor het verzonnen monster – zo groot als twee paarden, met ogen als reusachtige lantaarns – interessante mogelijkheden biedt. Zonder dat de koning het doorheeft, grijpt zijn rechterhand de macht en begint de belastingen, nodig om een leger op te richten tegen de moordlustige Ickabog, in eigen zak te steken.

Rowling heeft altijd interesse gehad in politiek, maar dit keer zijn de intriges niet hoofdzakelijk bedoeld om het verhaal kleurrijk te maken. Bijna tot het einde, meer dan 300 bladzijden lang, blijft het voor de lezer onduidelijk of die Ickabog er nu toe doet of niet. De helden, Bert Boenders en Roos Rondhout, komen ook pas laat aan bod. De meeste aandacht gaat naar de slechterik, die steeds ingewikkeldere leugens moet verzinnen om aan de macht te blijven.

Het kan geen toeval zijn dat Rowling net nu komt met dit uitgesproken antipopulistische boek. En hoe logisch ook, het is toch bijzonder. De meeste kinderboekenauteurs spreken zich, anders dan tegen pesten en discriminatie, nauwelijks uit over maatschappelijke kwesties.

Het boek doet in z’n ambitie nog het meest denken aan Koning van Katoren, de verfilmde klassieker (1971, Lemniscaat, € 15,95) van Jan Terlouw, uit een tijd dat de schrijver zelf politicus was en dit genre een stuk gewoner. De 17-jarige Stach krijgt, eveneens in een gemoedelijk fantasieland, zeven opdrachten, die hij allemaal moet volbrengen voor hij zich koning mag noemen. Het is overduidelijk dat de sprookjesachtige uitdagingen eigenlijk gaan over geluidsoverlast, milieuvervuiling, de wapenwedloop en religieuze problematiek.

null Beeld Lemniscaat
Beeld Lemniscaat

Een vertelvorm die je in de idealistische jaren zeventig van de vorige eeuw vaker zag, maar die al snel in een kwade reuk kwam te staan. De schrijvers indoctrineerden niet alleen ongevraagd kinderen, maar maakten ook nog eens tenenkrommend belerende boeken. De meeste zijn vergeten, en terecht. Terlouw, met zijn touwtje uit de brievenbus, kan er ook wat van. Maar een groot deel van zijn oeuvre is meeslepend en bevat bovendien een fijne portie vlinders in de buik voor beginners in de liefde.

Wat het plichtmatige pleidooi voor vriendelijkheid aan het eind van De Ickabog toch te pruimen maakt, is de vertrouwde, soms ronduit vileine ironie van Rowling. Die maalt niet om een dood oud dametje en een paar kindergrafjes meer of minder in de achtertuin van het weeshuis. Ze stapelt maar door; precies daardoor blijf je verlangen naar meer. Die kenmerkende, verslavende literaire bloeddorst, zo heerlijk haaks op de brave boodschap. Rowling wil haar jonge lezers vertellen over het kwaad in de echte wereld, maar voor de helden daar een eind aan maken, mag je er best van genieten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden