Rouwende mensheid prachtig op spanning

Aleksandr Skrjabin, zelfverklaard Messias, wilde de sekte die mensheid heet verleiden zich in India compleet los te weken van de materie, om plaats te maken voor nobeler wezens....

Daarna zouden we ons vrijwillig overgeven aan de oplossing in het niets. Jammer dat een lullige bloedvergiftiging Skrjabin in 1915 noodlottig werd. Zelfs het voorspel tot zijn rite bleef steken in schetsstadium.

De componist Aleksandr Nemtin bracht er verandering in. Ruim 26 jaar van zijn leven trok hij uit om Skrjabins L’action préalable te voltooien. Uit duizend regels proza en 53 pagina’s muzikale schetsen schiep Nemtin de reusachtige delen Heelal, Mensheid en Transformatie, waarin de symfonische grenzen tot het uiterste worden opgerekt. Nemtin stierf in 1999. In het Amsterdams Concertgebouw hoorde hij op 29 november 1998 voor het laatst zijn werk.

Skrjabin-specialist Håkon Austbø bespeelde destijds het lichtorgel in De Mensheid (deel 2). Deze week schitterde de Noorse pianist aan de vleugel bij een spectaculair goed gelukte Nederlandse première van Nemtins volledige Skrjabin-drieluik, door het Noord Nederlands Orkest.

De chef-dirigent Michel Tabachnik hield Skrjabins vulkanisch golvende klanken werkelijk meesterlijk in bedwang. Nergens slibde de klank dicht, overal bleef een heldere puls voelbaar. Als Neanderthalers ‘a-ie-ai!’ en ‘hohohohai!’ roepend, lieten de leden van het Noord Nederlands Concertkoor de nog onschuldige mens horen in Heelal (in feite de ‘Schöpfung’ van Skrjabin). Hoekige muziek en bacchantische hysterie gaf de zondeval gestalte in De Mensheid. Grimmig begon de Transformatie in zondige duisternis, tot de sopraan Susan Narucki haar goddelijke vocalises aan de denkbeeldige profeet richtte die de mensheid tot inkeer moet brengen. De vergadering met het opperwezen werd ontroerend verklankt door piano en orgel. Na ruim twee uur zwelgen in climaxen, kikste een trompettist van uitputting. Toch bleef ook het berouw van de mensheid nog prachtig op spanning, met een fuga in houtblazers en koor, en vredig zingende strijkersgroepen.

Een enorme zuigkracht laat alle muziek ten slotte in de noot fis verdwijnen, het zwarte gat van het niets. Nemtins levenswerk is wel degelijk iets en vraagt om een dvd-project met veel beeldmanipulatie, mistflarden, lichteffecten en in de bijsluiter uiteraard een digitaal aangestuurde geurgenerator.

Huib Ramaer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden