Rooms, monogaam, en ook nog agrarisch

Mathieu Smedts (1913-1996) was een door en door rooms-katholieke jongen uit de Limburgse Peel. Dankzij een welwillende pastoor kon hij in de jaren dertig journalistiek studeren in Engeland....

In 1969 werd hij door zijn eigen journalistieke gebroed aan de dijk gezet omdat hij weigerde Loe de Jong met zijn pro-Amerikaanse Vietnam-stukken te lozen. In de tussentijd verzonk hij langzaam in de fles - het gebaar dat hij in zijn leven het meest moet hebben gemaakt is het tikken met zijn kelkje tegen de asbak om de aandacht van de ober te trekken.

Eén keer heb ik Smedts ontmoet, met het glas op tafel aan huis in een Amsterdamse straat. Zijn vrouw was begin jaren negentig overleden, en hij was na twintig jaar Frankrijk teruggekeerd in Nederland. Veel kwam er niet meer uit, maar in het gemompel achter die lange grijze baard was de weemoed over een dramatisch bestaan nog intact. Een leven dat zeker een boek waard is. Ik zeg het er maar bij, want na lezing van Igor Cornelissens verhaal vraag je je af of er eigenlijk wel een biografie in zat - en dat is meteen de ergste kritiek die je kunt hebben.

Natuurlijk was Smedts een persoonlijke geschiedenis waard, en een televisieserie erbovenop. Dan moet je als biograaf wel wat weten van spanning opbouwen en accenten leggen. Ik noem maar wat: een leven als spiegel van de jaren vijftig met het Mandement als dramatisch draaipunt, of een persoonlijke tragedie met echtscheiding, drank en overspel tegen een langzaam verblekend katholiek decor; of het verhaal van een journalistieke doctor Frankenstein die door zijn eigen schepping - de godenzonenredactie van Vrij Nederland - wordt vernietigd.

Niets daarvan bij Igor Cornelissen - zelf gelauwerd oud-verslaggever van VN. De ondertitel - De katholiek die Vrij Nederland redde - deed al iets ernstigs vermoeden. Van alles in dit leven kun je zien als scharnier, brandpunt of determinant, maar niet dat Smedts Vrij Nederland redde. Zelf zei hij dat bij leven al met zoveel woorden: zijn journalistieke hoogtepunt was het correspondentschap voor de Volkskrant in Londen geweest, niet het hoofdredacteurschap bij VN.

Maar Cornelissen heeft het ook in dit boek toch weer het liefst over zichzelf - het was zíjn VN dat door Smedts was gered, en híj hoorde bij de generatie van superjournalisten die door Smedts werden binnengehaald. Dat er een luchtje aan zit, merk je meteen als Cornelissen in de hij-vorm over zichzelf schrijft, tot hij in de allerlaatste alinea bij de begrafenis van zijn voormalige baas plotseling een 'ik' wordt en 'diep dankbaar' het glas heft op de voorspoedige afvaart naar de rooms-katholieke hemel.

Niets voegt Cornelissen toe aan wat we al over Smedts weten. Niet over het verzet en de vluchtlijn naar Zwitserland, niet over de gevangenschap in Nacht und Nebel waarvan hij na de oorlog terugkwam, niet over zijn geschiedenis bij de Volkskrant en zijn Wahlverwantschaft met vriendvijand-hoofdredacteur Joop Lücker, en zelfs niet over zijn uiteindelijke deconfiture bij Vrij Nederland. Met Ferdinandusse kon Cornelissen het kennelijk niet vinden, want die heeft hij niet gesproken.

Zeker zo'n emotionele worstelaar als Smedts had niet zo'n vlakke opeenvolging van feiten, gebeurtenissen en namen verdiend, zonder enige kruiderij, kraak of smaak.

Van het katholieke sentiment, zo essentieel in dit leven, begrijpt Cornelissen helemaal niets. Eén geestige opmerking ben ik tegengekomen, niet van Cornelissen maar van zijn oud-collega Jan Rogier. Die schreef een stuk aan de commissarissen van VN waarin het vertrek van Smedts werd bepleit en waarin hij wilde duidelijk maken hoe totaal achterhaald zijn hoofdredacteur was. Smedts was het ergste wat Rogier kon bedenken: 'rooms, monogaam, agrarisch'. Het was zonder twijfel niet geestig bedoeld - en het was wat die monogamie betreft ook nog eens niet waar.

Martin Sommer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden