Nieuws Roofkunst DDR

Roofkunst in DDR is vaak niet gemakkelijk te traceren

Onderzoekers presenteerden woensdag hun bevindingen over roofkunst in de DDR. Die is vaak moeilijk terug te vinden. De Stasi blijkt veel sporen te hebben uitgewist. 

Beeld RV

Niet minder dan vijf onderzoekers presenteerden woensdag in Berlijn hun eerste bevindingen over roofkunst in de DDR; kunst en erfgoed dat door het toenmalige bewind van de Duitse Democratische Republiek (1949-1990) illegaal in beslag werd genomen en aan het buitenland werd verkocht om harde valuta te verkrijgen. Tijdens de persconferentie van het Deutsches Zentrum Kulturgutverluste werd duidelijk dat veel vooralsnog niet traceerbaar is.

Volgens de wetenschappelijke directeur van het centrum, Gilbert Lupfer, hebben de vijf experts vooral gezocht naar aanknopingspunten voor nader onderzoek. Zo wijzen naspeuringen bij vier musea in het oosten van Duitsland uit dat 1 tot 8 procent van de collectie een twijfelachtige herkomstgeschiedenis heeft. Binnenkort wordt bepaald hoe het centrum, dat voor het onderzoek slechts een jaarbudget van 250 duizend euro heeft, de kwestie van de DDR-roofkunst verder gaat aanpakken.

Operatie Licht

Een aantal archieven lijkt te zijn vernietigd. In 1962 werd tijdens de operatie ‘Licht’ van het Ministerium für Staatssicherheit van de DDR, in de volksmond bekend als de Stasi, duizenden bankkluizen opengebroken die vaak jarenlang niet waren geopend, bijvoorbeeld omdat die aan door de nazi’s vermoorde joden toebehoorden of aan Oost-Duitsers die naar het Westen waren gevlucht. Goud, juwelen, porselein, waardepapieren en schilderijen werden in beslag genomen, maar onduidelijk is waar deze goederen zijn gebleven en wie daarvan de eigenaren waren. De Stasi blijkt veel sporen te hebben uitgewist.

‘Berglandschap met boomstronk’, omstreeks 1620 geschilderd door Jacob van Geel, maar schuilging onder de naam van de (Joodse) kunstschilder en verzamelaar Joseph Henri Gosschalk. Beeld Gerrit-jan Ek

Ook zijn er gevallen bekend waarbij Oost-Duitse kunstverzamelaars fictieve belastingaanslagen opgelegd kregen die te hoog waren om te betalen, waarna hun collectie werd geplunderd en aan het buitenland werd verkocht – vermoedelijk ook aan musea in het toenmalige West-Duitsland. In 2014 schatte een Berlijnse advocaat in een aflevering van het tv-programma Een Vandaag dat tienduizenden stukken door de Oost-Duitse autoriteiten waren geroofd. Volgens hem is een deel geveild bij Christie’s in Amsterdam. Het veilinghuis zei indertijd toe een intern onderzoek te zullen instellen, maar daar is nooit meer wat van gehoord.

Het in 2015 opgerichte Deutsches Zentrum Kulturgutverluste heeft als hoofdtaak om de kunst op te sporen die door het nazi-bewind in Duitsland werd geroofd bij joden; ingevolge een internationaal verdrag moet die worden teruggegeven. Sinds 2017 doet het centrum eveneens onderzoek naar de kunst die door het toenmalige DDR-regime zou zijn ontvreemd. Binnenkort gaat het centrum ook de herkomst van koloniale kunst proberen te achterhalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden