Romeinse granen en een fluitje

De Romeinse soldaten, ook die in de Lage Landen, aten geen gerst. De inheemsen wel, maar van gerst kun je alleen pap maken en de Romeinen wilden brood....

Brood was het voornaamste voedsel van de Romeinse militairen. Soms was er vlees - rundvlees op de eerste plaats. Het varken stond op twee en schaap dan wel geit nam de derde plaats in.

We weten dat mede dankzij een zeer belangrijke opgraving naar de Romeinse tijd in Nederland. Vanaf de jaren twintig zijn in het huidige Zuid-Hollandse dorp Valkenburg een Romeinse legerplaats blootgelegd - een castellum - plus nog een reeks andere gebouwen uit de eerste tot en met de vierde eeuw na Christus. Over dit grote project is nu een van de kleurrijkste boeken uit de Nederlandse archeologie verschenen: Romeinen in Valkenburg van de archeologen Anne de Hingh en Wouter Vos.

Het Valkenburgse castellum was deel van de Romeinse rijksgrens die vanaf het jaar 40 meer dan drieënhalve eeuw in Noordwest-Europa langs de Rijn liep - in West-Nederland langs de oude hoofdtak daarvan. Die grens moest 'barbaren' uit het noorden tegenhouden. Ze bestond uit een weg langs de rivier, havenfaciliteiten en militaire versterkingen.

Langs het Nederlandse deel hadden de Romeinen vijftien castella gebouwd, aangevuld met een onbekend aantal mini-castella en wachttorens. 'Valkenburg', destijds Praetorium Agrippinae geheten, was het op één na westelijke castellum langs de grens. Het mat 150 bij 170 meter. Binnen de drie grachten en de aarden wal met pallisade die de legerplaats omringden, stonden een hoofdgebouw, een commandantswoning en barakken waarin zo'n driehonderd man gelegerd konden zijn.

De fundamenten van dit alles zijn helemaal blootgelegd. Twee omstandigheden hielpen daarbij. Ten eerste werd het dorp Valkenburg in mei 1940 door oorlogshandelingen deels verwoest. Daar maakten de archeologen druk gebruik van. Bovendien werd de Romeinse legerplaats zeven maal herbouwd, en wel steeds volgens dezelfde indeling op dezelfde plaats. Dat laatste maakte een reconstructie van zijn geschiedenis beter mogelijk dan bij andere castella.

Het boek verhaalt uitgebreid van de ontdekkingen in Valkenburg. Vele archeologen waren erbij betrokken, met een hoofdrol voor archeologie-paus prof. dr. A. E. van Giffen. Hun gedachten, theorieën en activiteiten, voor zover schriftelijk vastgelegd, maken een belangrijk deel uit van het boek.

Maar het opvallendst zijn de vele kleurige illustraties. Plattegronden en kaarten uiteraard, maar ook platen van wat er allemaal is opgegraven: van aardewerk, een fluitje, schoenen, wapens, schrijfplankjes, tot een in elkaar gedrukte latrine.

Er is veel geschreven over de Romeinse grens in Nederland, ook over Valkenburg. Van al die werken is dit boek een van de meest aansprekende.

Eric Hendriks

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden