Rol rijk cruciaal voor toekomst fotomuseum

Dat de andere partijen niet blij zijn met het voorstel van de gemeente Amsterdam voor een Muziek- en Fotocentrum aan de IJ-oever, is nog tot daar aan toe....

De dans om het Nederlands Centrum voor Fotografie begint kolderieke trekjes te vertonen. Het Prins Bernhard Fonds (PBF) besloot maandag dat het museum, dat voor een deel wordt bekostigd uit het aan het fonds nagelaten Wertheimer-legaat, in Amsterdam moet komen. Schelto Patijn was blij - in zijn functie van burgemeester - dat het bestuur van het PBF - waarvan hij voorzitter is - voor zijn stad had gekozen.

Van alle kanten wordt verzekerd dat Patijn geen enkele poging heeft ondernomen het besluit van het PBF-bestuur te beïnvloeden ten gunste van Amsterdam. Vooral omdat vrijwel iedereen die de Nederlandse fotografie een warm hart toedraagt vindt dat Amsterdam de beste plek is voor een fotomuseum, heeft het PBF niet voor Rotterdam gekozen.

Dat Patijn zich als voorzitter van het PBF niet inhoudelijk met de kwestie heeft bemoeid, wordt onbedoeld bevestigd door de politieke manoeuvres van de Amsterdamse wethouder van Cultuur Rikkie van der Giessen. Afgelopen vrijdag ging het college akkoord met haar voorstel om in het nog te bouwen Muziekcentrum van de zogenoemde IJsbreker-coalitie aan de IJ-oever ruimte te creëren voor de fotografie.

Dat moet geen museum worden waar onderzoek wordt gepleegd en collecties worden verzameld, maar een 'laagdrempelige' toonzaal met exposities voor een groot publiek. Het moet een - door andere Amsterdamse foto-instellingen gesteunde -'aangeklede' versie worden van het initiatief Photo Plaza van de Amsterdammers Paul Huf en Adriaan Monshouwer. Photo Plaza wordt allerwegen als inhoudelijk 'te mager' gezien om als volwaardig fotocentrum te functioneren.

Groot was de schrik bij Van der Giessen, toen zij in het weekeinde werd geconfronteerd met het nieuws dat het Instituut Collectie Nederland (ICN) adviseerde aan te sturen op verhuizing van het in Rotterdam gevestigde Nederlands Foto Instituut, het fotoarchief NFA en ook het restauratie-archief NFRA. Daar had de wethouder volstrekt niet op gerekend.

Maandag, toen het PBF het voorstel in grote lijnen overnam, was het aan Van der Giessen om een plekje in te ruimen voor onaangekondigde gasten. Dinsdag maakte ze ruimhartig bekend dat NFI en NFA ook best mogen intrekken in het muziek/fotocentrum. Iets wat de directeur van de Ijsbreker overigens nog helemaal niet ziet gebeuren.

Vanuit Rotterdam wordt de bestuurlijke lenigheid van Van der Giessen met verbazing gevolgd. NFI en NFA staan allerminst te trappelen om naar Amsterdam te verhuizen. Ze sluiten die mogelijkheid niet uit, maar eisen bij voorbaat minimaal dezelfde voorwaarden voor hun functioneren als zij nu in Rotterdam hebben.

Eerst moet er een doorwrocht plan komen voor een fotomuseum, dan kijken wij of we daarin kunnen opereren, en vervolgens moeten we zien waar we het museum vestigen, zo redeneren NFI en NFA. Het is twijfelachtig of Van der Giessens manoeuvres hen de indruk zullen geven dat het plan voor de 'Kop van Oost' degelijk is onderbouwd.

NFI en NFA zijn niet van plan hun initiatief voor een fotocentrum met daarbij het Filmmuseum (nu nog in Amsterdam gevestigd) en het centrum voor nieuwe media V2 op de Kop van Zuid zonder slag of stoot op te geven. Zij weten zich moreel gesteund door de Rotterdamse wethouder Kombrink - die dinsdag zei het verlies van NFI en NFA 'niet te pikken' - en het ministerie van OC & W, dat het Kop van Zuid-plan uit april ook met enthousiasme onthaalde.

Staatssecretaris Aad Nuis van Cultuur liet dinsdag weten dat hij vooralsnog niets ziet in verhuizing van NFI en NFA naar Amsterdam. Gepikeerd maakte hij bekend dat hij het PBF al in maart van zijn afwijzende houding op de hoogte had gebracht, en sindsdien niets meer van het fonds heeft vernomen. Hij voelt zich klaarblijkelijk overvallen door de beslissing van het fonds om aan te sturen op een museum in Amsterdam.

De opstelling van de staatssecretaris van Cultuur in het nieuwe kabinet is cruciaal voor het PBF, omdat financiële steun van het rijk een absolute voorwaarde is. Het in aandelen belegde Wertheimer-legaat mag als gevolg van stijgende koersen groeien als kool (van 22 miljoen eind vorig jaar naar 25 miljoen nu), met dit kapitaal alleen kan het museum niet worden gefinancierd.

Tot nog toe heeft het PBF zich niet laten verleiden tot overleg met het ministerie en de gemeenten. Het fonds acht zich vooral gehouden het testament van H. Wertheimer en zijn echtgenote uit te voeren. Die opstelling getuigt van respect voor de erflaters, maar is op den duur niet vol te houden. Het fonds zal moeten praten als Brugman om OC & W ertoe te bewegen het in de jaren tachtig door toenmalig minister Brinkman uitgezette beleid - cultuurspreiding door NFI en NFA naar Rotterdam te sturen - op de helling te zetten.

Arno Haijtema

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden