Recensie Een zoon voor de Führer – De nazi-utopie van Julia Op ten Noort

Roel van Duijn heeft veel interessants naar boven gehaald, maar wisselt de feiten wel erg veel af met speculaties (drie sterren)

Een vrolijk jongetje van 8, met een Beiers vestje aan, kijkt guitig naar de fotograaf, een dikke sigaar in de ene en een bierpul in de andere hand. Het is Heinrich, de zoon van Julia Op ten Noort, de oprichter van de NSVO, vrouwenorganisatie in de NSB, en een van de meest vooraanstaande vrouwelijke nazi’s van Nederland.

Een aanzienlijk deel van de nieuwe biografie van Julia, geschreven door Roel van Duijn, gaat over de vraag wie de vader van Heinrich is geweest. Al in de oorlog ging het verhaal rond dat het Heinrich Himmler zelf was, de Reichsführer SS, met wie Julia op vriendschappelijke voet stond. Het staat wel vast dat dat niet het geval was. Maar Himmler heeft er wel voor gezorgd dat Julia in 1943 een speciale opdracht in Duitsland kreeg, zodat ze haar zwangerschap niet hoefde te tonen op de nazi-eliteschool (Reichsschüle für Mädel) in het Limburgse Heythuysen waarvan ze directeur was. En hij regelde ook dat ze discreet kon bevallen in een Lebensborn Heim, een tehuis waar Duitse vrouwen raszuivere kinderen van SS’ers ter wereld brachten. Hij mocht haar graag, ze kon altijd een beroep op hem doen.

Himmler had ook een rol gespeeld in een belangrijke wending in Julia’s leven. Als dochter van een adellijke familie was ze begin jaren dertig toegewijd aanhanger geworden van de Oxford Groep, een wat zweverig-religieus gezelschap, veelal uit de hogere kringen, dat streefde naar onzelfzuchtigheid, eerlijkheid, reinheid en liefde. Toen Julia in conflict raakte met de leider van de Oxford Groep, Frank Buchman, en in contact kwam met prominent NSB-lid Meinoud Rost van Tonningen heeft ze de overstap gemaakt naar het gedachtegoed van de nazi’s, en naar de meest extreme variant daarvan, naar Himmler dus.

Julia’s verhaal van radicaliteit, fanatisme en instemming met de Jodenvervolging was in grote trekken bekend, maar het is de verdienste van Roel van Duijn dat hij het tot in detail heeft nageplozen, stapels brieven van zijn hoofdpersoon heeft gevonden en ook het leven van de kleine Heinrich voor een belangrijk deel heeft kunnen reconstrueren. Hij neemt de lezer mee op zijn zoektocht die hem op allerlei onverwachte, fraaie plekken bracht – Julia hield van mooie vergezichten. Vooral in Duitsland, want in Nederland, waar ze na de oorlog een jaar en drie maanden gevangen heeft gezeten voor haar gedrag in bezettingstijd, kwam ze niet graag meer. Haar levensavond bracht ze door in een dorpje bij Fulda, waar niemand haar verleden kende en waar velen onder de indruk waren van haar spiritualiteit: Bagwan, hindoe, sanskriet, macrobiotiek, uiteindelijk boeddhisme – ‘gedreven shopt zij langs diverse spirituele invalshoeken’, schrijft Van Duijn.

Met haar zoon was het inmiddels grondig misgegaan. Julia had hem nooit verteld wie zijn echte vader was, maar hij werd algemeen gezien als de zoon van Himmler, een van de grootste massamoordenaars aller tijden: 45 jaar is Heinrich geworden, hij werd in mei 1989 pas dagen na zijn dood in zijn kamer gevonden, met de tv nog aan.

Provo, kabouter, wethouder, boer, liefdesverdriet-therapeut – en nu is Roel van Duijn dan historisch onderzoeker. Hij heeft veel interessants naar boven gehaald over de nazi-moeder en haar tragische zoon. Bij het opschrijven kan hij de neiging moeilijk onderdrukken de feiten af te wisselen met speculaties: wat zou ze toen gehoord, gezien, gedacht hebben? Dat neemt toe naarmate het verhaal vordert. De schrijver gaat steeds meer zelf meedoen en op het laatst rukt hij op naar de voorgrond: Van Duijn gaat in zijn poging Julia Op ten Noort te begrijpen haar leven spiegelen aan zijn eigen leven. De Duitse auteur Ludwig Harig schreef eens dat een biografie een dubbelportret is: van de hoofdpersoon én van de schrijver. Bij Roel van Duijn en Julia Op ten Noort is die balans enigszins doorgeslagen.

Roel van Duijn: Een zoon voor de Führer – De nazi-utopie van Julia Op ten Noort

Boom; 320 pagina’s; € 24,90.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden