Rock over Afghanistan

U bent niet de enige: ook de beroemdheden die spelen in Malcolm Rocks nieuwe voorstelling, hadden geen idee wie deze regisseur was. Hoe wist Malcom Rock ze dan toch te paaien?

Beeld Marijn Scheeres

Niemand had van regisseur Malcolm Rock (32) gehoord. Colin 'Kyteman' Benders niet, en de beroemde Amerikaanse toneelschrijver Tony Kushner al helemaal niet. Toch werken de druk bezette en veel gevraagde kunstenaars ruimhartig mee aan de voorstelling Homebody ('huismus'), een dans-theater-operaproject dat aanstaande donderdag in de Stadsschouwburg in Amsterdam in première gaat en daarna door Nederland zal gaan toeren.

Oké, choreograaf Remi Wörtmeyer kent hem, hij is de levenspartner van Rock. Samen zijn ze in 2010 vanuit Australië naar Nederland verhuisd, toen Wörtmeyer een contract kreeg bij Het Nationale Ballet, waar hij nu eerste solist en lieveling van het publiek is. Dankzij Wörtmeyers contacten doen topdansers van Het Nationale Ballet mee, zoals Casey Herd en Erica Horwood, en mogen ze repeteren in een studio van Nationale Opera & Ballet.

Maar waarom zegt een van Nederlands grootste actrices toe de hoofdrol te spelen in Homebody, Kabul, een curieus en weinig gespeeld stuk van Kushner, dat kort na de aanslagen op de Twin Towers in 2001, met veel commotie in New York in première ging, maar daarna lang niet de status haalde van Kushners meesterwerk Angels in America (1992)?

Regisseur Malcolm Rock. Beeld Marijn Scheeres

Voor het eerst dansen

'Ik vind het spannend te werken met onbekende regisseurs. Dan weet niemand waar-ie aan begint en kun je samen zoeken', zegt Monic Hendrickx (47). Daar ketste het dus niet op af, toen Ola Mafaalani van het Noord Nederlands Toneel haar attendeerde op dit project. 'Het leuke is: ik treed uit mijn comfort zone. Ik ga op mijn 47ste voor het eerst dansen op toneel. Nou ja, ik heb jaren geleden een piepklein hiphopdansje gedaan in een voorstelling bij Stella Den Haag. Maar nu sta ik naast balletdansers. Dat vind ik heerlijk: ik ben een fysieke actrice, speel graag met lichaamstaal.'

Ze hoeft gelukkig geen spitzen aan. 'Dat zijn martelwerktuigen.' Maar de grote zaal vindt Hendrickx wel spannend. 'Ik ben meer van de kleine zaal. Ik hoor nog steeds dat stemmetje van de Toneelacademie Maastricht, waar ik na één jaar weg moest: jij bent niet theatraal genoeg.'

De echte doorslag om mee te doen, kwam echter door het verhaal. 'Een prachtige mengeling van grote woorden over dreigende brandhaarden en het alledaagse van een gewone vrouw, op zoek naar geluk. Een huismus met een enorm verlangen naar een groots en meeslepend leven. Dat sluit aan bij de dubbelhartige afstand die ik voel als ik de krant lees: de wereldproblematiek is zo overweldigend groot dat je wilt wegkijken, maar tegelijk verlang je ernaar er onderdeel van uit te maken.'

Monic Hendrickx en Colin Benders (Kyteman). Beeld Marijn Scheeres

Homebody

Hendrickx opent de voorstelling met een monoloog van een vrouw, Homebody genaamd, in een Londens appartement. Later blijken haar man en dochter in Afghanistan op zoek naar haar lichaam, of wat daarvan over is. Mogelijk is ze omgekomen bij een bomexplosie, nadat ze in een opwelling was afgereisd om zich met een geromantiseerd en achterhaald reisgidsje te verhouden tot een ontwrichte regio.

Is ze ontvoerd of vrijwillig verdwenen? In Kabul ontmoeten vader en dochter een wirwar van personages, van Afghaanse marktkoopmannen tot gesluierde vrouwen, maar ook Caïn en Abel. Want toneelschrijver Tony Kushner speelt met het idee dat de regio misschien vervloekt is door toedoen van de oudtestamentische broedermoord die daar volgens de overlevering duizenden jaren geleden plaatsvond. Intrigerende kost, maar geen gemakkelijke, ook omdat het drama talloze verwijzingen bevat naar Bijbelse en Afghaanse tradities.

Rock stuitte er toevallig op, tien jaar geleden, toen hij een keer niets te doen had, als regieassistent van Simon Philips (maker van de hit Priscilla Queen of the Desert), bij de Melbourne Theatre Company. In de bibliotheek las hij het pagina's lange toneelstuk, waarvan de vier uur durende wereldpremière plaatsvond in New York, in 2001, niet lang na 9/11. Vanwege de aanslagen had iedereen al vooraf zijn oordeel klaar over Kushners visie op de problematische relatie tussen het Westen en Afghanistan. Naast lovende kritieken ontving hij veel vijandige opmerkingen. Dat hij ten koste van de Twin Towers-doden en profiterend van een precaire oorlog aandacht zou vragen voor Afghanistan.

Overrompeld

Kushner (57) verdedigt zich nog steeds fel, bijna vijftien jaar later, aan de telefoon: 'Ik was al in 1997 begonnen met het schrijven van Homebody, Kabul. Ik kwam op het idee voor het drama na een zoektocht naar informatie over Afghanistan in de National Libary. Ik vond slechts vijf marginale boeken, waaronder dat geromantiseerde reisgidsje. Weinigen in het westen wisten toen iets van die regio, maar hadden wel snel een mening. Daarom wilde ik schrijven over de kloof tussen de veilige, overzichtelijke wereld van het westen en de schier onbegrijpelijke conflictregio in het Midden-Oosten, ook al was ik daar nooit geweest. Ik had vliegtickets voor oktober 2001 maar na de aanslagen was een reis naar Afghanistan niet veilig meer.'

Wat vindt Kushner ervan dat, net nu het Westen zich langzaam terugtrekt uit Afghanistan, een onbekende regisseur uit Nederland het verhaal tot een voorstelling bewerkt met opera, dans en muziek, maar dan zonder al die Afghaanse personages? 'Malcolm krijgt volledige vrijheid van mij, al ken ik hem niet. Ik was overrompeld door zijn doorwrochte studie van het stuk. En ik vind zijn aanpak opwindend. Het is wereldwijd de eerste grotezaalbewerking met dans en opera van een van mijn stukken. We zullen zien.'

Gelauwerd

Het bekendste stuk van de gelauwerde Amerikaanse toneelschrijver Tony Kushner (1956) is Angels of America, een intens theaterepos over Amerika tijdens het begin van het aidstijdperk. Toneelgroep Amsterdam speelt de bejubelde marathonvoorstelling van 5 uur nog dit weekend in Amsterdam. In maart 2015 regisseert Marcus Azzini Angels in America bij Toneelgroep Oostpool, met Jacob Derwig en Maria Kraakman. Kushner schrijft ook scripts voor filmregisseur Steven Spielberg, zoals Munich (2005) en Lincoln (2012).

Afghaanse muziek

Voor Colin Benders (27), gewild in de podiumkunsten door zijn succesvolle hiphoporkest en broedplaats Kytopia, was het verhaal niet de reden om mee te doen, maar de vraag of hij zich in Afghaanse muziek wilde verdiepen. 'Vaak vragen ze mij alleen maar omdat ze hopen dat ik jongeren trek en een project een hip tintje geef. Malcolm had mijn composities met groot instrumentarium echt bestudeerd. Hij hoorde er verhalen in, een reis. Hij vroeg mij in het klankbeeld Afghaanse instrumenten te verwerken.'

Dat viel de jonge componist nog tegen. 'Ik heb geprobeerd voor oorspronkelijke Afghaanse instrumenten te componeren, zoals een ud. We zijn zelfs naar de Afghaanse ambassade geweest om over muziek en cultuur te leren. Maar de Afghaanse ambassadeur zat niet op ons te wachten. Hij vertelde verbitterd hoe zijn land uit elkaar wordt getrokken en hoe hij zich door de hele wereld verraden voelt. Een bizar bezoek. Je vraagt aandacht voor iets cultureels, maar hun land zit in een zware politieke crisis. Ik voelde mij naïef. Toen heb ik besloten gewoon mijn westerse perspectief vast te houden en Kabul als symbolische setting voor een rampsituatie te zien.'

De sleutel vond Benders in compagnon en trombonist Koby Arditi, met wortels in Israël. 'Hij heeft crisissituaties meegemaakt en dat hoor je terug in mijn muziek, bijvoorbeeld in de dissonanten. Er zitten nog wel Afghaanse toonladders in. En deze compositie is voor mijn doen best klassiek. We gebruiken geen percussie, maar melodische instrumenten, zoals strijkers, hobo, dwarsfluit en hoorn. Alle ritmische informatie zit in deze melodische instrumenten verstopt.'

Passen die sprongen, liften en grand jété's op spitzen wel bij zijn muziek? 'Beter dan hiphop! Ik raak door deze balletdansers geïnspireerd, door hiphopdansers niet. En hun discipline herinnert mij aan de wereld van het Conservatorium in Den Haag, waar ik op mijn 12de binnentrad.'

Benders kende Hendrickx, hoofdrolspeelster uit Penoza, Nynke en De Poolse Bruid, overigens niet. 'In mijn circuit dringt zo iets niet door', beaamt hij schoorvoetend.

Het zegt iets over de strikte grenzen tussen de disciplines dans, muziek en theater, die Rock met dit project wil slechten. Iedereen moet daarom tijdens de repetities nog wel wennen aan elkaars werkwijze. Hendrickx: 'Het wordt nu langzaam één geheel. Dat is een pittige klus, maar het begint te komen. Malcolm weet goed wat hij wil. Hij regisseert muzikaal, op tempo en ritme. En het is spannend dat Remy als choreograaf mijn bewegingen stuurt. Vanwege mijn monoloog voel ik me wat alenig; ik heb geen andere acteurs om mee te sparren. Daarom verlang ik naar publiek, dat wordt nu mijn tegenspeler.'

Homebody door ODD Continent. Première: 18/9, Stadsschouwburg Amsterdam. Tournee t/m 31/1, naar o.m. Den Haag, Tilburg, Groningen en Enschede. homebody.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden