Robert Trujillo: 'In mijn baswerk voor Metallica hoor je Jaco Pastorius'

De Volkskrant sprak in New York met Robert Trujillo, bassist van 's werelds grootste metalband Metallica. Hij vertelt waarom hij juist over wijlen jazzbassist Jaco Pastorius een documentaire maakte.

Basgitarist Robert Trujillo bij een optreden van Metallica in Vancouver, Canada, in augustus. Beeld getty

De Electric Lady Studio in Greenwich Village, New York, is van buiten een geometrisch kantoorblok, waar je zo aan voorbij zou lopen. Niet doen. Want binnen zit de Electric Lady Studio, een broeierige muziekhemel voor types die met het hoofd in de ijle wolken van de popgeschiedenis lopen. Aan de muren hangen hoezen van historische rockplaten. Posters van de culthardrockband Cactus. En er hangen portretten. Zoals die van Jimi Hendrix, de man die de studio enkele maanden voor zijn dood in 1970 uit de grond stampte. Gewijde muziekgrond is het, waarvoor best wat respect mag worden opgebracht.

Mooi dat we juist hier tegen Robert Trujillo aanlopen, het baswonder (52) uit Santa Monica, Californië, dat in 2003 toetrad tot de band Metallica. Trujillo is een man die muziekgeschiedenis leeft, en zelfs nieuw leven geeft. Ja, hij speelt al veertien jaar in Metallica, de grootste metalband op aarde die volgende week ontbrandt in de Ziggo Dome. Hij doet zijn werk, en dat doet hij goed. Daarnaast is Trujillo een autodidactisch muziekhistoricus, die onlangs een cinematografisch monument oprichtte voor de mythische Amerikaanse bassist Jaco Pastorius. Het jazzgenie dat aan lager wal raakte en in 1987 op 35-jarige leeftijd overleed na een fatale klap door een uitsmijter. De held van iedere serieuze bassist. Ook van Robert Trujillo.

We moeten drie verdiepingen omhoog in het doolhofachtige studiocomplex. Uit een van dure houtsoorten in elkaar gepuzzelde opnameruimte klinkt muziek. Golden Years van David Bowie. Op een zacht leren bankstel zit Trujillo, in een al net zo zacht leren jasje. Als je hem op een podium bezig ziet, is Trujillo een beest van een kerel, maar hier in deze huiselijke setting heeft hij toch meer iets van een sfinxachtige zenmeester. Van Trujillo gaat een kalmerende werking uit, zelfs als hij je hand in een bankschroefgreep neemt. Waarschijnlijk is hij destijds mede om die reden gevraagd als bassist bij Metallica, een band die begin deze eeuw aan conflicten en botsende ego's ten onder dreigde te gaan. Van Trujillo's donkere, zelfs een beetje strenge blik lijkt een duidelijke boodschap uit te gaan: 'Doe allemaal even normaal.'

Documentaire bewijst grootsheid

Wie Jaco Pastorius bij Joni Mitchell ziet soleren, ziet de beste bassist ter wereld aan de slag. Een op sensatie beluste documentairemaker had op het dramatische einde gefocust, Trujillo zet het muzikale verhaal centraal. Lees de hele recensie hier.

Onaangekondigde sabbatical

Het gaat eindelijk weer lekker met Metallica, zegt Trujillo, vanaf de bank. De ideeën stromen, dat heeft iedereen kunnen horen op de eind vorig jaar verschenen plaat Hardwired...to Self-Destruct. 'Daarmee is de machine weer opnieuw gestart. We hadden bijna tien jaar geen muziek uitgebracht. Niet eens zozeer omdat we geen idee hadden wat voor muziek we in godsnaam móésten uitbrengen. Maar we passeerden allemaal de 50 en gingen ons dus richten op andere zaken. Dingen die we ineens veel belangrijker gingen vinden - familieleven en zo. Het schijnt bij de leeftijd te horen.' Golden Years - zou Trujillo die single nu bewust op de platenspeler hebben gelegd?

De fans van Metallica - wereldwijd nog altijd miljoenen - baalden ervan, maar de band dreef vanaf 2008, na het verschijnen van de plaat Death Magnetic, langzaam een onaangekondigde sabbatical in. Drummer en bandoprichter Lars Ulrich ging op in zijn arthousehobby en verscheen liever op film- dan op muziekfestivals. Gitarist Kirk Hammett leefde zich uit in de kunst, ging verzamelen en exposeren. En Trujillo? Die stortte zich op zijn muzikale goeroe Jaco Pastorius. De bassist die het leven van Trujillo veranderde en die, voor wie het horen wil, zelfs is te vinden in de celstructuur van het rockmonster Metallica.

In de jaren zeventig was Pastorius, een slungelige jongen die was opgegroeid in Oakland Park, Florida, een fenomeen dat de jazzwereld verbijsterde. Hij leerde zichzelf spelen en vond zichzelf binnen een paar jaar nogal arrogant 'de beste bassist van de wereld'. Dat wilde hij aan zoveel mogelijk jazzmusici laten horen. Ze gingen allemaal voor de bijl. Pastorius sloot zich aan bij saxofonist Wayne Shorter en toetsenist Joe Zawinul, in jazzspektakel Weather Report. In die band smolten jazz en rock samen tot hemelse en soms psychedelische 'fusion': een inspiratiebron voor veel jazzrockbands die zouden volgen, van Return to Forever tot The Mahavishnu Orchestra. Megahippe en zeer vooruitstrevende muziek uit dat toch al zo rijke muziektijdperk.

'Pastorius wilde geen onzichtbare sideman zijn bij een band', zegt Trujillo. 'Niet die man die met de drummer op de achtergrond het ritmewerk verzorgt. Hij maakte van de bas een solo-instrument, waarmee hij bovendien uiterst emotioneel kon spelen. Hij duwde tegen de grenzen aan, veranderde de muziek. Hij haalde de fretten van zijn bas en speelde met melodieuze kracht. Bijna als een cello, of een saxofoon. Wat Jimi Hendrix deed voor de elektrische gitaar, deed Pastorius met zijn bas.'

Pastorius speelde na Weather Report een hoofdrol op de klassieke plaat Hejira van Joni Mitchell. Werd aanbeden op de grootste muziekfestivals, door collega-musici en zeker ook het brede pop- en jazzpubliek. Maar hij vond het moeilijk met zijn roem om te gaan. Hij raakte aan de drank en drugs. En zuchtte onder zware psychische klachten, die hem tot waanzin dreven. Pastorius raakte de weg kwijt, belandde op straat in New York en speelde zelfs enige tijd als straatmuzikant, met een koffiebekertje voor de munten naast zich. En hij zocht links en rechts ruzie, uiteindelijk dus met dodelijk gevolg. Op 11 september 1987 werd hij geweigerd bij een schimmige nachtclub met de toepasselijke naam Midnight Bottle Club. Hij schopte een raam in en kreeg vervolgens een dreun voor zijn hoofd van de portier, die ongelukkigerwijs beschikte over de zwarte band karate. Pastorius raakte in coma en overleed tien dagen later.

Een dieptragisch verhaal. Dat volgens Trujillo een al even treurig vervolg kreeg omdat Pastorius na zijn dood wegzakte in de vergetelheid. Hij had in de laatste jaren van zijn leven mensen van zich weggeduwd. Platenmaatschappijen tot razernij gedreven. 'Niemand had het nog over Jaco Pastorius, terwijl hij toch een van de grote genieën van de muziek is geweest en zo vreselijk veel muzikanten heeft beïnvloed.'

De bassisten van Metallica

De Amerikaanse metalband Metallica heeft een roerige bassistengeschiedenis. De eerste bassist Cliff Burton, die met zijn groovende spel bepalend was voor het bandgeluid, overleed in 1986 na een crash met de tourbus in Zweden - een traumatische ervaring voor de rest van de band. Daarna trad Jason Newsted in dienst. Die kreeg volgens hemzelf te weinig vertrouwen van bandoprichters Lars Ulrich en James Hetfield, en vertrok in 2001. Twee jaar later mocht Trujillo op audiëntie komen bij Metallica, en die optredens spelen een rol in de spraakmakende documentaire Some Kind of Monster uit 2005. Trujillo werd aangenomen en kreeg direct een miljoen dollar uitbetaald.

Cliff Burton.
Jason Newsted.

Vloeiende rock

In Trujillo's muziek was Jaco Pastorius altijd te vinden, zegt hij. Trujillo speelde acrobatische, hypermelodieuze baspartijen in de baanbrekende punk- en funkmetalbands van de jaren negentig, van Suicidal Tendencies tot Infectious Grooves. 'Daarin, en in mijn baswerk voor Metallica, hoor je Pastorius. Zoals iedere muzikant iets van de stijl van zijn grote helden in zijn eigen muziek probeert te stoppen, bracht ik Pastorius in de metal. Pastorius speelde op een vloeiende manier heftige rock, en dat doe ik nu bij Metallica eigenlijk ook.'

De lijnen zijn minder vaag dan het lijkt. Als je het maar eens helder krijgt uitgelegd. 'In de jaren tachtig, toen ik begon met spelen, schreef ik ook liedjes en melodieën op mijn bas. Net als Pastorius. En net als de eerste bassist van Metallica, Cliff Burton. Hij bewees dat je in het soms conservatieve genre van de metal ook kunt experimenteren.' En ronde vormen kunt tekenen in de strakke, vierkante metalkaders. Zoals Trujillo doet op bijvoorbeeld die laatste Metallicaplaat, in het door hem geschreven en voor de metal erg avontuurlijke stuk Man(un)kind.

Hoezeer Pastorius ook aanwezig was en is in vele muzikale genres, van jazz tot metal en pop: hij kreeg volgens Trujillo niet de eer die hem toekwam. Terwijl Pastorius in de optiek van Trujillo absoluut in het rijtje van Miles Davis, Charlie Parker en John Coltrane hoort: de Galerij der Groten. In 2008 begon Trujillo aan een documentaire over Pastorius, die de nalatenschap van de bassist moest veiligstellen. Hij zou er zes jaar van zijn leven voor offeren. 'En dat is geen grootspraak, ik was er echt zes jaar, elke minuut van de dag mee bezig. Ik dook in het leven van Pastorius, sprak met de musici met wie hij heeft gespeeld. Met bassisten als Flea, Sting en Bootsy Collins, ze zijn allemaal door Pastorius beïnvloed. En ik sprak met zijn nabestaanden, met zijn kinderen. Dat hakte er bij mij nog het meest in: ik werd onderdeel van die familie en ging me steeds meer verantwoordelijk voelen voor Pastorius' erfgoed. Ik had het me vooraf niet zo gerealiseerd, maar dit document was voor de familie van Pastorius natuurlijk óók vreselijk belangrijk.'

Twee jaar geleden verscheen het twee uur durende portret Jaco, over een onwaarschijnlijk muzikaal leven met dieptrieste afloop. Trujillo werd er de hemel voor ingeprezen, maar vindt die waardering van ondergeschikt belang.

Trujillo: 'Ik heb hiermee de kunst en de erfenis van Pastorius recht willen doen en gedaan. Dat moest gebeuren. Maar het project heeft mijzelf ook veranderd. Ik heb gezien hoe belangrijk transities in het leven zijn. Hoe je ermee om moet gaan: iets wat Pastorius zelf niet goed kon. En ik ben ook gaan beseffen hoe belangrijk familie is. Daardoor ben ik als kunstenaar sterker geworden. Ik heb meer een doel voor ogen gekregen en ik weet ook beter waar ik heen wil. Ook met de band, met Metallica.

'Ik zie dat wij weer een nieuwe fase ingaan en dat we weer aansluiting vinden bij een nieuwe generatie metalheads, die veel van ons verwachten. Ik ben opnieuw trots op mijn bandje - dat zeg ik zelden en ook niet zomaar. Ik ben enorm kritisch op mijzelf, op het ziekelijke af, maar ik hoor het mezelf de laatste tijd gewoon weer héél goed doen.'

Te zien

Metallica speelt op 4/9 in Ziggo Dome in Amsterdam. De door Robert Trujillo geproduceerde documentaire Jaco is verschenen bij Passion Pictures en te koop als dvd en blu-ray. De soundtrack bij de documentaire is verschenen op cd (Legacy Recordings) en beschikbaar via de streamingplatforms.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden