Roadkill: ode aan dode dieren door verkeersgeweld

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: een fotograaf brengt een ode aan dieren die slachtoffer worden van het verkeersgeweld.

Roadkill van Leonardo Horta Beeld Leonardo Horta
Roadkill van Leonardo HortaBeeld Leonardo Horta

Je treft weinig gelukkige dieren aan op een gemiddeld fotofestival. Neem het fotofestival Naarden, dat nu bezig is (tot en met 18 juni). De Taiwanese fotograaf Sheng-Wan Lo fotografeerde diepongelukkige ijsberen in dierentuinen in White Bear; de Zuid-Afrikaan David Chancellor legde corpulente Amerikanen vast tussen hun jachttrofeeën (Safari Club) en de Nederlandse Carla Kogelman fotografeerde in een zwerfhondenopvang op Curaçao (Casa Bak).

En dan hebben we de dieren die de van oorsprong Braziliaanse fotograaf Leonardo Horta vastlegde in zijn bijzondere serie Roadkill, waar ook het weinig gebruikte Nederlandse woord 'valwild' voor bestaat. Een serie dode, beschadigde dieren is zorgvuldig neergelegd op een vierkant, lichtblauw doek dat ergens in het veld ligt. De natuur strekt zich tot aan de horizon uit met daarboven, nog net te zien, een strook lucht aan het begin van de avond. Het blauwe doek met het dode dier lijkt op te lichten in het donkere landschap (de fotograaf gebruikt hier een softbox, een flitser die het licht stuurt). De foto lijkt onderdeel van een ritueel.

Het zijn dieren die Horta langs de kant van de weg vond en die hij een laatste plek wilde geven, 'waar ze thuis hoorden', schrijft hij in zijn toelichting, 'weg van het onverschillig zwarte menselijk asfalt'. We belden hem op. Horta is een geboren Braziliaan, maar woont al sinds 2003 in Nederland. Een kleine twee jaar geleden verhuisde hij van Limburg naar Friesland en op de wegen in het noorden begon het hem op te vallen: de enorme hoeveelheid dode dieren platgereden op het asfalt, midden op de weg of liggend op de vluchtstrook.

undefined

'Ik heb een kleine hemel voor ze gemaakt, vandaar ook het blauwe doek', zegt de fotograaf, die met de serie de prijs voor beste productie van de Amsterdamse Fotoacademie won. Roadkill is een doorlopende serie, waarbij op elke foto een ander wild dier centraal staat. Naast het werk dat in Naarden is te zien heeft hij inmiddels nieuwe foto's gemaakt van een eend en van twee roofvogels die hij vlak bij elkaar aantrof langs een Friese weg.

Horta wil met zijn opvallende stillevens de waardigheid teruggeven aan dieren waar we normaal aan voorbijgaan, in dit geval met 130 kilometer per uur, met vaak niet meer dan de vluchtige gedachte dat er 'iets' langs de weg lag. Door de zorgvuldige enscenering, waarbij de fotograaf ook steeds een pootje buiten het laken laat steken - als laatste band met de natuur -, roept hij de associatie op met het dier als jachttrofee of als middelpunt van een voedselstilleven.

Roadkill Beeld Leonardo Horta
RoadkillBeeld Leonardo Horta

Hij is nu, merkwaardig genoeg, ook een verzamelaar geworden. Op zoek naar een dode vos, of een egel die nog enigszins presentabel is. Niet dat hij daarvoor speciaal in de auto stapt, maar het heeft zijn blik wel veranderd.

Het is wellicht moeilijk voor te stellen maar er is ook een andere manier om aan te kijken tegen de dagelijkse massaslachting die er op de Nederlandse wegen plaatsvindt. Het kan ook als een macabere grafiek gezien worden over de stand van zaken onder het Nederlandse wild. Er gaan steeds meer dieren dood in het verkeer. Als de schatting van tien miljoen zoogdieren klopt, dan zou het gaan om zo'n 27.000 dieren per dag. In 2016 noemde een onderzoeker van de Zoogdiervereniging (in het AD) de stijgende aantallen slachtoffers 'een teken dat het goed gaat met de dieren in Nederland.'

undefined

Een lastig te omhelzen gedachtensprong, waarbij het bericht over de doodgereden wolf in de kern ook het goede nieuws over het grotere leefgebied van de wolf bevat.

Onze zorg voor dieren in de natuur leidt tot steeds meer ecoducten, een vijftigtal langs Nederlandse snelwegen inmiddels. Elk nieuw ecoduct leidt tot een bevolkingsexplosie: het aantal reeën groeide in Nederland van vijfduizend (in 1950) tot ruim honderdduizend nu. Het aantal verkeersslachtoffers groeide mee.

Horta laat na afloop van elke fotosessie het dier achter op de plek waar hij de foto heeft gemaakt. Dan kan de natuur zijn werk doen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden