Rita Verdonk is de echte ster op het filmfestival in Utrecht

Utrecht Er is er altijd eentje bij. Zaterdagmiddag arriveert genodigde Hilbrand Nawijn als allerlaatste bij de rode loper van de Utrechtse Schouwburg, waar De Leugen in première gaat, de onorthodoxe politieke documentaire waarin de oud-minister zingend voorbij komt, net als Rita Verdonk en Femke Halsema....

Zoals vaker op filmfestivals, waar je tien dagen lang struikelt over de acteurs en regisseurs, trekt die enkele bekende uit een andere discipline plots veel bekijks. Zo schrijdt Rita Verdonk vorstelijk over de loper, in haar roze overjas. Tijdens het filmfragment waarin de politica filmmaker Robert Oey vertelt hoe zwaar het haar en haar familie allemaal viel, dat gedoe met Ayaan, wordt er in de zaal gesnotterd.

En geen acteur oogst het in het eerste festivalweekend zoveel hartverwarmend applaus als violiste Janine Jansen. Die is weliswaar officieel ingestort, en heeft al haar optredens afgezegd, maar bracht het op om de première bij te wonen van de documentaire Janine, die de weg naar dat instorten met pijnlijke precisie registreert.

Voorafgaand aan de politieke première op het Nederlands Film Festival wordt er in de Schouwburg door filmmakers en politici gediscussieerd over het mengen van feit en fictie in historisch getint film- en tv-drama, dat de laatste jaren als genre aan populariteit heeft gewonnen. Achterkamertjespolitiek, privébeslommeringen van de Oranjes – het is ideaal materiaal voor scenaristen, die van de witte plekken in de kennis handig gebruikmaken om een eigen, gedramatiseerde werkelijkheid te kneden. ‘Ik voel me heel erg vrij’, zegt scenarist Ger Beukenkamp (tv-series De Troon, De Kroon en de nieuwe speelfilm Majesteit), die slechts één keer een poging tot beknotting meemaakte. ‘Balkenende, de lakei van Beatrix, ging vertellen wat er allemaal niet mocht.’ Niet dat hij zich er iets van aantrok. Bij het maken van historisch drama, betoogt Beukenkamp, moet de scenarist zich sowieso niet te veel storen aan de feiten, anders maakt hij een geschiedenisles.

Wanneer regisseur en scenarist Pieter Verhoeff (Nynke) meldt dat hij voor zijn op ware feiten gebaseerde films toch wel ‘heel veel research’ doet, gooit Beukenkamp er een alternatieve televisiedramawet tegenaan: ‘Hoe meer je inzoomt, hoe oninteressanter het wordt.’ Beukenkamp schreef ook het script voor de televisieserie Den Uyl en de affaire Lockheed, die op het festival in première gaat en vanaf 10 oktober te zien zal zijn bij de VARA. Of daarin nog geheimen worden onthuld? ‘Ik dacht het niet’, zegt regisseur Hans Hylkema (Oeroeg, De mannetjesmaker), op een toon die aangeeft dat het daar ook helemaal niet om gaat.

Ook aanwezig bij het debat: Ed van Thijn, als ervaringsdeskundige vanwege de serie Retour Den Haag van Peter de Baan uit 1999. De oud-burgemeester van Amsterdam getuigt vanaf een briefje hoe het is om jezelf zo elke avond op tv terug te zien, in zijn geval in het lichaam van acteur Huub Stapel. ‘Hij speelde mij, Ed van Thijn. Erger nog: hij was mij. Ik herkende niet alleen de woorden die ik sprak, maar ook mijn diepste gedachten. Mijn aarzelingen, onzekerheden, onderdrukte woedes, mijn wanhoop ook.’

Van Thijn vindt docudrama het spannendst ‘als het zo dicht mogelijk bij de werkelijkheid is’. Wat in de serie over hem overigens niet het geval was: ‘Er werden nog tal van scheppen bovenop gegooid.’

Collega-politicus, en oud-acteur, Boris van der Ham (D66) zegt dat de hoeveelheid complotten in het Nederlandse politieke drama wel een onwaarschijnlijke vlucht neemt. ‘Lulligheid, toeval en amateurisme spelen een grotere rol dan hoe het in dit soort series wordt verbeeld.’

Sommige politieke momenten kun je ook niet vangen in drama, betoogt Van der Ham. Zoals het nachtelijke spoeddebat over Ayaan Hirsi Ali. ‘Gerrit Zalm was dronken toen hij aankwam. Balkenende moe. Een martelgang was het. De duur kun je niet in anderhalf uur film vangen.’ En al zeker niet met aantrekkelijke acteurs. ‘Politici zijn in het echt lang niet zo charismatisch als de mensen die hen spelen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden