NieuwsJacob Vosmaer

Rijksmuseum verwerft vroeg-17de-eeuws bloemstilleven van Jacob Vosmaer

Jacob Woutersz Vosmaer, Stilleven met bloemen in een stenen niche.Beeld Rijksmuseum Amsterdam

Vosmaer, die werkte in Delft, was een pionier in het genre.

Het Amsterdamse Rijksmuseum viert zijn heropening maandag met bloemen, heel toepasselijk. En dan hebben we het niet over een bosje van de Albert Heijn; de bloemen die bezoekers straks in de Eregalerij ontwaren, zijn van het geschilderde type. Het gaat om een recente aanwinst van het museum: een vroeg-17de-eeuws stilleven op paneel door een pionier in het genre, Jacob Vosmaer (1574-1641) – het museum verwierf het eind vorig jaar (de marktwaarde bevindt zich ergens tussen de 3 en 4 miljoen euro). Met 79 centimeter in de breedte en 110 in de hoogte is het lijvig, zeker voor een bloemstilleven.

Taco Dibbits, directeur van het Rijksmuseum, zegt erover het volgende: ‘Het is echt een Eregalerij-schilderij. Het heeft enorme wallpower.’

Op het schilderij zien we een nis waarvan de randen lijken aangevreten door een diertje (heeft die kleine veldmuis dat op z’n geweten?), met daarin een stenen pot met bloemen, de stelen draaiend, de knoppen goed zichtbaar, de kleuren van de bladeren contrasterend met het grijs van de nis – niet heel anders dan de schilderijen in de Eregalerij dat doen tegen de museummuren. 

Het boeket toont een rijke variatie aan soorten, en Dibbits, zelf een fanatiek tuinier, wil ze desgevraagd best even opsommen: ‘Rozen, lelies, irissen, anjers... mis ik er nog een? Een kievitsbloem? O ja.’ Er is nog één bloem ongenoemd gebleven, en wel de spectaculairste van het boeket: de keizerskroon (fritillaria imperialis) – die was destijds net uit Azië via Turkije naar Europa gekomen.

Boeketten als deze waren fabricages van de geest, vertelt Fred Meijer, kunsthistoricus en erkend specialist op het gebied van 17de-eeuwse (bloem)stillevens. Mensen hadden in die tijd geen sierboeketten op hun tafels staan, hooguit een potje met enkele bloemen. Bloemen bloeiden in tuinen, onderhouden door hoveniers. De enige plek waar men ze in sierboeketten trof, was op schilderijen als die van Vosmaer, waar ze ook in afgesneden vorm het eeuwige leven kenden.

Jacob Vosmaer, die werkte in Delft, was gespecialiseerd in zulke fantasieboeketten. Zijn werk is zeldzaam; van zijn hand resteren slechts een stuk of tien bloemstillevens. Toch is hij een schilder van kunsthistorische importantie, meent Fred Meijer. Samen met Ambrosius Bosschaert, Jacques de Gheyn en Roelant Savery was Vosmaer een pionier in het genre. Bij hem ontsteeg het bloemstilleven de decoratieve en ornamentele rol die het bij Vlaamse schilders als Jan Bruegel had gekend. De bloemen werden lijviger, plastischer, realistischer, zwieriger. Geheel naar de maniëristische mode van die tijd kregen ze iets opgepompts. Het werd allemaal behoorlijk kunstmatig en theatraal.

Te theatraal? Vosmaers bloemen lijken met hun suikerachtige kleuren meer op plastic kunstbloemen dan op echte bloemen. Dibbits vindt het effect wel mooi: ‘Het doet me een beetje denken aan bloemen na een regenbui. Dan hebben ze soms ook zo’n vochtige glans.’

Vosmaers boeket vult een leemte in de collectie. Een vroeg-17de-eeuws bloemstilleven van dit niveau bezat het Rijksmuseum nog niet. Bloemstillevens zijn in de collectie van het museum sowieso ondervertegenwoordigd. Toen eind 19de eeuw de kerncollectie van het museum werd aangelegd, werden werken van dit type nog beschouwd als minderwaardig – vandaar.

Ter afsluiting nog iets over de vaas die de bloemen omhult; een steengoed exemplaar uit Duitsland, aldus Fred Meijer. Het is een misbaksel – letterlijk. Er zit een grote deuk in de linkerzijde. Meijer: ‘Het is apart dat Vosmaer zo’n mislukte vaas kon kopen. Aan de andere kant: misschien heeft hij die deuk wel verzonnen. Wellicht dient-ie als symbool. Je kunt hem lezen als een teken van verval, zoals ook het blaadje, het muisje, en de barsten in de nis dat zijn.’

De plaatsing van het bloemstilleven van Vosmaer.Beeld Jacob Woutersz Vosmaer/Rijksmuseum Amsterdam
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden