Ridders in het bordeel

Een tijdschrift kopen omdat het zo prachtig is vormgegeven, komt niet vaak voor. Zeker bij literaire tijdschriften lijkt aandacht voor de uiterlijke verzorging een overbodige luxe....

Minder calvinistisch is het drie keer per jaar verschijnende Rotterdamse tijdschrift voor literatuur en beeldende kunst, Tortuca, een particulier initiatief. Onlangs verscheen het achtste nummer. Het blad is zo fraai uitgevoerd dat een prijs op dat gebied binnen handbereik lijkt.

'Dat hebben we iets te vaak gehoord, het ziet er goed uit. Voor je het weet ben je het domme blondje van de Nederlandse tijdschriften', aldus redacteur Dick van Teylingen in zijn voorwoord. Het klinkt alsof het het een of het ander moet zijn, mooi is dom, lelijk is intelligent.

De inhoud van Tortuca (Latijn voor 'schildpad') bewijst het tegendeel. Een zorgvuldige compositie van gedichten en verhalen afgewisseld met beschilderde foto's van bruiden, ontwerptekeningen van keramiekschalen en achttiende-eeuwse gravures van citrusvruchten. Veel onbekende namen, alles met liefde en aandacht gepresenteerd, 'los van modeverschijnselen als cultuurnota's en cabaret'.

Hoofdbestanddeel vormt 'Hitte', een opmerkelijk verhaal van Cyriel van Rossem. De hoofdpersoon maakt een nachtelijke wandeling met een wereldvreemd figuur die alleen aangesproken wil worden met 'kleine zachte baby'. Een etalage gevuld met verkleurde blikken corned beef maakt de 'kleine zachte baby' nog gekker dan hij al was. Aangestoken door een minstens zo gekke lijster die in de dakgoot van de winkel zit, klimt hij via een boom het dak op om er vervolgens aan de achterzijde vanaf te springen.

De betekenis van een verhaal als 'Hitte' is niet in een boodschap of moraal te vinden. Wel in de trefzekere stijl en in de merkwaardige beelden die na lezing nog uren door het hoofd blijven spoken.

Van een andere bijzondere bijdrage, het komische poëem 'De gevaarlijke buur' uit 1811 van Vasili Lvovitsj Poesjkin, is het vooral het spottende ritme dat beklijft. Vasili was de oom van de beroemde Russische dichter. Vasili was, zoals vertaler Arie van der Ent in zijn inleiding schrijft, tijdens zijn leven vooral bekend als een dichter van 'boompjes en stroom- pjes'.

'De gevaarlijke buur' is minder zoet en vertelt het avontuur van een brave man die zich laat meesleuren naar een bordeel. Tegelijk is het een komische aanklacht tegen het Russische taalpurisme van die dagen. In het bordeel ontwikkelt zich een strijd tussen de (vrouwelijke) liefhebbers van conservatieve literatuur en de (mannelijke) klanten die geen moeite hebben met leenwoorden en neologismen.

Uiteindelijk proberen de dames met zestiende-eeuwse ridderverhalen de 'gevaarlijke buur' te overmeesteren: 'Ik zag met angst in 't hart der vrouwen dapperheid,/ Zij vielen allen neer. Mijn buurman won de strijd.'

Wat ontbreekt in Tortuca is een rubriek 'over de auteurs'. Want wie is de mysterieuze dichter Doodeheefver. En wie was Aad Donker? Zijn scherp getekende zelfportretten op postzegelformaat zijn op een uitklapbare strook van zestig centimeter lang ingeplakt.

Iets meer informatie dan geboorte- en sterfjaar zou welkom zijn geweest.

Het risico van een blad als Tortuca is dat het een parelketting wordt. Een aaneenschakeling van bijzondere elementen, die niet veel ruimte biedt aan substantiële bijdragen. Dit weet de redactie echter met veel fijnzinnigheid en kennis van zaken te vermijden.

Een ongekend voordeel is ook dat dit 'ouderwetse' tijdschrift niet lijkt te verouderen. Ook een oude Tortuca kan nog vele malen uit de kast worden gepakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden