Ridder Svetlanov heeft contact met het beest

Werken van Rachmaninov en Tsjaikovski door het Residentie Orkest o.l.v. Evgeni Svetlanov. 11 Sept. Dr Anton Philipszaal, Den Haag. Radio 4: EO, 22 sept....

PAY-UUN HIU

Het was uiteraard zeer attent dat de staf van het Residentie Orkest eraan gedacht had een tolk te vragen. Zo kon Evgeni Svetlanov - die naast het Russisch weliswaar de universele taal 'muziek' beheerst, maar geen Nederlands - tenminste de speech verstaan die de Haagse burgemeester Deetman hield ter gelegenheid van de zeventigste verjaardag van de dirigent en componist.

Het zal Svetlanov duidelijk zijn geworden dat hij vrijdagavond voorafgaand aan het concert in de Dr. Anton Philipszaal niet zomaar een verjaardagsstrik kreeg opgespeld, maar dat hij daarmee werd verheven tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Het is de vraag of het volstrekt onpersoonlijke toespraakje van Deetman verder de moeite van het vertalen waard was. Na een kort dankwoord, vooral gericht aan de orkestleden, wuifde Svetlanov de hoogwaardigheidsbekleders van het podium en ging over tot de orde van de dag.

Die orde was overigens niet zoals die volgens planning had moeten zijn. Op het programma stond aanvankelijk Svetlanovs eigen Symfonie nr.1 in b-klein opus 13 uit 1956. Het Residentie Orkest heeft echter deze maand ook 'Een tour de chant met Paul van Vliet' in de agenda's staan. En dat gaat niet samen. Er bleef te weinig repetitietijd over om een hele nieuwe symfonie in te studeren, waarop Svetlanov besloot zijn 'lievelingswerk' te verruilen voor Tsjaikovski's Vijfde Symfonie. 'Een bijzonder cadeau', zoals het in programmablad heet, dat de maestro het Haagse publiek wilde schenken, kon dus onuitgepakt weer retour.

Niet dat het publiek daardoor wezenlijk tekort is gekomen. Na een wat vlakke uitvoering van Rachmaninovs Tweede Pianoconcert kon Svetlanov in Tsjaikovski's 'noodlot-symfonie' onbelemmerd graven naar de diepste diepten in de muzikale ziel van dit stuk.

Bij Svetlanov betekent dat in de eerste plaats intensivering van de orkestkleur. Diepe bassen grommen ook werkelijk op het laagst van hun snaren, waar het laagste register van de klarinetten wordt aangesproken klinkt een volronde klank die regelrecht aan het hout zelf onttrokken lijkt. Strijkerspartijen versmelten tot één gloedvol geheel. Zo veel moeite als het kostte om bij Rachmaninov orkest en piano op elkaar af te stemmen, tussen de orkestgroepen onderling was de balans tot op het kleinste detail afgewogen en perfect.

Daarbij komt dan Svetlanovs tweede sterke punt naar voren en dat is zijn glasheldere articulatie. Beperkt hij zich in zijn verbale contact met het orkest tot het hoogstnodige, in zijn muzikale overdracht is hij een scherpslijper. Hij let inderdaad op de kleintjes, maar niet op het niveau van bekrompen haarkloverij. Uit een enkel zorgvuldig geboetseerd motief trekt hij een lijn door die uiteindelijk de hele symfonie omspant. Haarscherp gepuncteerd klopt het noodlotsmotief van Tjaikovski's Vijfde aan. Soms onopvallend op de achtergrond, soms onmiskenbaar aanwezig, maar steeds steviger nestelt het motief zich in het geheugen als de ondeelbare nucleus van de symfonie.

Svetlanov weet, en dat is zijn grootste troef, vooral de musici zowel in groepsverband als in solistische passages tot werkelijk bevlogen spel te inspireren. Het orkest is een magisch beest. Dat spreekt geen woord, dat spreekt alleen muziek. Een echte dirigent heeft zonder tolk of andere hulpmiddelen direct contact met het kloppend hart van dat beest; voelt z'n kracht, z'n zwakte en z'n passie. Zo'n dirigent is Evgeni Svetlanov.

Pay-Uun Hiu

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden