Boekrecensie Zoeklicht op het gazon

Richard Nixon was een angry white man in het Witte Huis (drie sterren)

Nixon is geen sprankelend personage, maar Auke Hulst maakt het mogelijk je te verplaatsen in de man die zich een gevangene voelde in het Witte Huis.

Richard Nixon, voormalig president van de Verenigde Staten. Beeld Corbis via Getty Images

Er wordt gezegd dat in elke gevangenis altijd één mogelijkheid tot ontsnappen moet zijn, omdat de gevangenen anders doordraaien. Voor Richard Nixon was het Witte Huis een gevangenis. Zijn lang bevochten presidentschap (van 1969 tot 1974) paste hem slecht. Als plattelandsjongen uit een arme quakersfamilie voelde hij zich niet op zijn gemak bij de rijke Ivy League-elite die hem omringde, hij ontbeerde het charisma dat opponent J.F. Kennedy wel had, Nixon was welbespraakt noch mediageniek. Zelfs in zijn eigen lijf leek hij opgesloten te zitten: hij bewoog zich houterig, zweette overmatig, had last van een doorzeurende knieblessure.

We kennen de breed uitgemeten Nixon-klassiekers: het televisiedebat met Kennedy (dat Nixon verloor omdat hij er bleek en zweterig uitzag terwijl zijn tegenstander leek te blaken van gezondheid), Watergate, de ‘18½-minute gap’ van ‘the tapes’. Auke Hulst (1975) stipt het in zijn zesde roman allemaal maar zijdelings aan. Zoeklicht op het gazon gaat over Nixon als gevangene en over de keren dat ontsnappen mogelijk lijkt.

In dit boek zijn dat drie momenten, waarvan elk een deel beslaat. We volgen een slapeloze president, of in de woorden van Hulst: ‘de geestverschijning van dienst’, die in een opwelling besluit te gaan praten met de studenten die midden in de nacht op Capitol Hill staan te demonstreren tegen de Vietnamoorlog. Helemaal alleen begeeft hij zich tussen de jongeren, schudt handen, probeert iets uit te leggen over oorlog. Tot zijn staf er lucht van krijgt en hem onder lichte dwang terugvoert naar het Witte Huis.

Beeld rv

Auke Hulst: Zoeklicht op het gazon

Ambo Anthos; 189 pagina’s; € 20,00.

Het tweede moment is eerder, in 1960, op de dag dat Nixon wacht op de uitslag van de verkiezingen, waarvan wij al weten dat hij die zal verliezen van Kennedy. Met een paar mannen uit zijn campagneteam besluit hij, wederom in een opwelling, de grens over te steken voor een lunch in Mexico. ‘Wanneer je een grens overstak, liet je iets van jezelf achter en werd je iemand anders’, laat Hulst Nixon denken. ‘We waren op tijd terug in Los Angeles voor de eerste uitslagen’, noteerde Nixon zelf droogjes in zijn memoires.

In de nacht voor Nixon zal aftreden vanwege het Watergate-schandaal overweegt hij voor de laatste maal te ontsnappen als hij in zijn badkamer een revolver vindt; discreet is hem de mogelijkheid geboden zijn aanstaande vernedering te ontduiken door er een eind aan te maken. De ultieme vrijheid lonkt. Dit keer geeft hij geen gehoor aan zijn impuls, ook dat weten we.

Hulst heeft risico genomen door een roman te schrijven over een impopulaire president uit een tijd die de onze niet is. Wat kan die ploert van een Nixon ons nog schelen? En voor wie wel geïnteresseerd is zijn er meer dan genoeg uitstekende biografieën en beschouwingen geschreven (zie de bronnenlijst achter in het boek). Wat voegt een roman, waarin nadrukkelijk vermeld wordt dat er ‘met de feiten is geknoeid’, dan toe?

Nixon is bovendien niet bepaald een sprankelend personage; zijn denken is doordrenkt van een bitterheid waartegen zelfs Hulsts stilistische gave niet bestand is. Tegen de klippen op laat de schrijver dan de branding maar hielenlikken, het licht diabolisch flakkeren en de duisternis aanzwellen. Gelukkig is er ook ruimte voor dromen, speculaties, geheime gedachten, wrede fantasieën, onbespreekbare schaamte, herinneringen aan de jeugd – datgene kortom wat fictie absolute meerwaarde geeft: de sleutel tot inleving. Hulst maakt het mogelijk ons te verplaatsen in een ander. In Nixon dus, maar óók – en dat maakt deze roman relevant – in de angry white man. Iemand die we, het gebrek aan sprankeling ten spijt, beter zouden moeten leren kennen. Vooral in deze tijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.