postuum

Richard Attenborough maakte uitstekende, maar ook erg degelijke kost

'Jouw film heeft de blanke bevolking van Zuid-Afrika méér bewustzijn bijgebracht dan al mijn speeches samen.' Waarschijnlijk overdreef Nelson Mandela het een beetje, toen hij regisseur Richard Attenborough bedankte voor diens film Cry Freedom (1987) over anti-apartheidsstrijder Steve Biko. Niettemin haalde Attenborough later het compliment graag aan. De waarheid vertellen en daar dan toch ook zoveel mogelijk mensen mee bereiken, dat was de grootste uitdaging voor Attenborough. Gisteren overleed hij, 90 jaar oud.

Richard Attenborough in Londen in 2004.Beeld getty

Attenborough zal niet de geschiedenis ingaan als een visionair cineast met een eigen, karakteristieke stijl. Zijn films worden vaak beschouwd als uitstekende, maar toch ook erg degelijke en ouderwetse kost. Met dat oordeel kon hij prima leven. Hij zag zichzelf minder als een auteur dan als een verhalenverteller. Toen hij met Gandhi (1982) de Oscars voor Beste Regie en Beste Film won, hadden die wat hem betreft naar Steven Spielbergs E.T. mogen gaan.

Sociaal engagement werd de in 1923 geboren Attenborough en zijn broers John en David (de beroemde natuurfilmer) met de paplepel ingegoten. Hij groeide op in een keurig liberaal gezin in Leicester, met ouders die zich graag voor de minder bedeelden inzetten. Attenboroughs vader wilde dat hij net als hij academicus werd en zou diens filmcarrière nooit helemaal accepteren.

Voordat hij regisseur werd, maakte Attenborough carrière als acteur. Na zijn debuut in David Leans propagandafilm In Which We Serve (1942) zou hij nog vaker militairen in allerlei rangen en standen spelen, maar zijn grote doorbraakrol was die van de psychopathische crimineel Pinkie in de Graham Greene-verfilming Brighton Rock (1947).

Mammoetproductie Gandhi
Om iets substantiëlers te bereiken, werd hij eerst een onafhankelijk filmproducent en kreeg hij al gauw ook regie-ambities. Als het aan Attenborough had gelegen was hij meteen als regisseur met Gandhi begonnen, maar het kostte hem meer dan twintig jaar om deze mammoetproductie van de grond te krijgen.

Attenborough in 1994.Beeld reuters
Attenborough (tweede van links) op de set van Jurassic Park.Beeld anp

Toen de productievoorwaarden van Gandhi eindelijk rond waren, moest Attenborough nog altijd een hoofdrolspeler vinden. Alec Guiness, Anthony Hopkins, Dirk Bogarde, Peter Finch en Albert weigerden elk de rol omdat ze niet inzagen hoe ze ooit op Gandhi konden lijken. Uiteindelijk ontdekte Attenborough zijn ideale vertolker in de nog onbekende Ben Kingsley en konden de opnames beginnen. Het zou een van de meest spectaculaire productieperioden uit de filmgeschiedenis worden.

Na het met acht Oscars bekroonde Gandhi bleef Attenborough op zijn best wanneer hij zich op illustere figuren uit de wereldgeschiedenis stortte. Cry Freedom, Chaplin (1992), Shadowlands (1993, over schrijver C.S. Lewis), In Love and War (1996, over Ernest Hemingway), ze werden allemaal gemaakt vanuit Attenboroughs fascinatie voor 'hen die ons leiden en in bepaalde richtingen wijzen.'

Begin jaren negentig ging Attenborough weer acteren en had hij zijn tegenwoordig misschien wel bekendste optreden: de dino's klonende pretpark-exploïtant John Hammond, in Steven Spielbergs Jurassic Park (1993) en The Lost World: Jurassic Park (1997).

In 2004 verloor hij zijn dochter Jane en kleindochter Lucy bij de tsunami in Thailand, een verlies waar hij nog steeds mee kampte toen hij zijn twaalfde en allerlaatste film voltooide - het zeer matig ontvangen, oudbakken oorlogsdrama Closing the Ring (2007). In 2008 kreeg hij een beroerte waarvan hij nooit helemaal herstelde; sinds 2013 verbleef Attenborough in een verzorgingstehuis, samen met zijn aan Alzheimer lijdende echtgenote. De man die ooit Gandhi maakte, sleet zijn laatste dagen in een rolstoel, niet meer in staat om voor zichzelf te zorgen.

Lees het volledige postuum van Richard Attenborough morgen in de Volkskrant.

Attenborough op de set van Brighton Rock in 1943.Beeld getty
The Great Escape (1962).Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden