Interview Rian Johnson

Rian Johnson wil het publiek met Knives Out een leuke film bieden én iets om thuis op te kauwen

Knives Out. Beeld Filmbeeld

Star Wars-regisseur Rian Johnson maakte met Knives Out een smakelijke whodunnit voor deze tijd met een sterrencast. Een film die sprankelt van plezier.

Op het moment dat de huishoudster aan het begin van Knives Out de trappen van een groot, extravagant landhuis op loopt, met een ontbijtje op een dienblad, roepend om de heer des huizes, voel je hem natuurlijk al van mijlenver aankomen. En inderdaad, daar ligt misdaadschrijver Harlan Thrombey (Christopher Plummer), met doorgesneden keel, op zolder. En inderdaad, niet veel later duikt een detective (Daniel Craig) op. Die, inderdaad, moet gaan uitzoeken wat er is gebeurd de avond ervoor, tijdens een familiefeest, waar íédere genodigde een motief had.

Niets zo behaaglijk voorspelbaar als het begin van een Agatha Christie-achtig moordmysterie. ‘Een comfort food-genre’, noemt regisseur Rian Johnson het. ‘Als ik mijn vrienden vertelde dat ik een whodunnit ging maken, zag ik hun ogen glinsteren.’

Toch: zo geliefd als ze zijn, zo weinig regisseurs wagen zich er nog aan. De laatste poging het genre nieuw leven in te blazen was de met nostalgie doordrenkte Agatha Christie-verfilming Murder on the Orient Express (2017). Hoe vermakelijk ook, leek dat wel hét bewijs dat de mogelijkheden van het genre uitgeput waren. Alles is al eens bedacht.

Maar Johnson ziet in zoiets meteen een uitdaging. Zijn hele cv bestaat uit (ouderwetse) genrefilms die hij een nieuwe draai wist te geven: hij brak door met zijn versie van een noir-film, Brick (2005), hij maakte comedy caper The Brothers Bloom (2008), en speelde met de science fiction-wetten in Looper (2012). Dat hij losjes omspringt met de (ongeschreven) regels, leverde hem bij zijn laatste film, Star Wars-film The Last Jedi (2017), enorm veel kritiek van de fans op - hij werd het middelpunt van een online haatcampagne.

Vraag hem of hij met het speelse Knives Out blij was onder het Star Wars-juk uit te komen, en hij reageert verbaasd. ‘Ik dacht toen helemaal niet na over verwachtingen. Ik was maar met één ding bezig: doordringen tot het hart van iets waarvan ik intens veel houd.’ En dat is wat de 45-jarige regisseur die opgroeide met genrefilms altijd probeert, zegt hij. Ook dus met Knives Out, een eigentijdse whodunnit met sterrencast en buitensporige vormgeving, die speelt met de verwachtingen van de kijker en sprankelt van plezier.

Hoe origineel kun je nog zijn bij een whodunnit? Zijn alle mogelijke moorden niet al eens verzonnen?

‘Volgens mij loop je inderdaad meteen vast als je zo denkt. ‘Kan ik hem laten vermoorden met een mobiele telefoon? Valt er iets te verzinnen met virtual reality?’ Dat zijn maar gimmicks. Ik begon met nadenken over de structuur van whodunnits. Volgens Hitchcock ligt het probleem vaak in het midden: daar ben je alleen maar aanwijzingen aan het verzamelen terwijl je wacht op de grote verrassing op het einde. Ik heb de film dus zo opgezet dat hij halverwege verandert in een soort Hitchcockiaanse thriller. En daar kwamen deze moord en deze dader bijna automatisch uit voort.’

‘Genrefilms zijn fantastisch verpakkingsmateriaal. Je kunt er als regisseur in stoppen wat je belangrijk vindt.’ Beeld Filmbeeld

Wat heb jij met het genre?

‘Ik heb er altijd obsessief van gehouden. De eerste boeken die ik las waren die van Agatha Christie en ik ben daar nooit mee gestopt. Toen ik de films met Peter Ustinov als detective Poirot zag, was ik helemaal verkocht. Met deze film wilde ik eenzelfde soort pret bieden. Er zit wel iets van milde spot in Knives Out, een soort zelfbewustzijn, maar het is geen parodie. Het is een rechttoe rechtaan whodunnit, spektakelentertainment met een sterrencast.’

Toch is Knives Out stiekem ook een sociale satire. Wanneer sloop de huidige tijdgeest erin?

‘Genrefilms zijn fantastisch verpakkingsmateriaal. Je kunt er als regisseur in stoppen wat je belangrijk vindt. Voor mij werkt entertainment op verschillende niveaus: je geeft het publiek een leuke avond én iets om thuis op te kauwen. Dus toen ik tien jaar geleden op het idee kwam een moordmysterie te maken, wist ik meteen al dat ik het er niet alleen modern wilde laten uitzien, maar dat ik het ook in een hedendaagse setting wilde plaatsen. Geen moderne Kolonel Mustard of professor Plum opvoeren, maar een instagraminfluencer en een internettrol. Dat deed Agatha Christie ook trouwens - in haar werk klinkt de Britse maatschappij van toen ook door.’

Knives Out gaat over ongelijkheid, elite, privileges. Als films die thema’s al aansnijden gebeurt dat vaak bloedserieus. U maakt er eindelijk een lolletje van.

‘Zeker, ik denk dat we dat nu ook nodig hebben. Er zijn mensen in mijn omgeving van wie ik zielsveel houd, maar die politiek gezien lijnrecht tegenover me staan. Met hen maak ik nu al drie jaar ruzie. En ik dacht: we verdienen het wel eens om naar een bioscoop te gaan, dat te zien en erom te lachen.’

‘Overigens aarzel ik om het over die thema’s te hebben. Straks denken mensen: ‘Een film over white privilige? Fuck dat, ik heb geen zin in een lesje in de bioscoop. Daar ga ik niet naartoe.’ Terwijl ik echt in de eerste plaats vermaak wil bieden; het moet nooit voelen als een zwaaiend vingertje.’

‘Ik wil echt in de eerste plaats vermaak bieden; het moet nooit voelen als een zwaaiend vingertje.’ Beeld Filmbeeld

Over internettrollen gesproken – daarvan heeft u nog behoorlijk last gehad. Was het schrijven van deze film een soort catharsis?

‘Dat speelde helemaal niet mee. Ik dacht alleen: als je iets over de huidige tijd wilt zeggen, en wat er aan de hand is in de samenleving, ontkom je er niet aan om iets over internet te zeggen. Het leek me gewoon goed om ook daar eens lekker om te lachen.’

Is het niet moeilijk om te blijven lachen als je al die haat over je heen krijgt?

‘Dit is voor mij precies het positiefste geweest van de afgelopen twee jaar. Dat klinkt gek – laat me het even uitleggen. Zo’n 98 procent van alle reacties die ik kreeg op The Last Jedi was positief. De 2 procent die negatief was, krijgt onevenredig veel aandacht. Dat snap ik wel hoor, het is leuker om het daarover te hebben. Maar wat voor mij goed uitpakte, was dat ik voorheen elk flintertje online kritiek persoonlijk opnam. ‘God, er is iemand die me niet leuk vindt’, dacht ik als mensen online onaardig waren. ‘Hoe ga ik dit oplossen?’ Door de terugslag van The Last Jedi moest ik mijn gevoel van eigenwaarde loskoppelen van de reacties op internet. Tegenwoordig raakt het me dus niet meer zo – ik denk dat dat heel gezond is.’

Sterrencast

‘Ik wilde zo’n typische whodunnit maken waarbij je bij elk personage denkt: verdomd! Dat is die!’ aldus regisseur Rian Johnson. Dat lukte omdat acteur Daniel Craig ‘ja’ zei tegen zijn rol als detective. Vervolgens wilde de ene na de andere acteur ook wel in Knives Out spelen: Toni Collette, Jamie Lee Curtis, Michael Shannon, Don Johnson, Christopher Plummer. ‘Ik kreeg acteurs van wie ik niet eens op het idee was gekomen om over te dromen.’ 

Rian Johnson. Beeld EPA

Schmierende cast maakt detective Knives Out een traktatie ★★★★☆
De geslepen confrontaties in dialoogvorm zijn belangrijker dan de actiemomenten. Maar hoe kostelijk het verzamelen en bijstellen van aanwijzingen ook mag zijn, het grootste genot van Knives Out blijkt het volkomen gepaste geschmier van de sterrencast. Met Daniel Craigs Kentucky Fried-detective voorop

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden