Rheingold klinkt als een klok

Das Rheingold * * * *..

ENSCHEDE Grenswerk, heet het festival waarmee Enschede voortaan elk najaar zijn zalen, musea en openbare ruimte wil opfleuren. In de Enschedese binnenstad merk je er haast niets van. Wandelend langs een ‘Cultuurmijl’, van de wijk Roombeek naar de Oude Markt, kom je een haarstudio tegen, een paal met opruimzakjes voor de hond, en een bord met ‘Voorrangssituatie opnieuw gewijzigd’.

Maar bij het passeren van de nieuwe Stadsschouwburg loont het de moeite te letten op data en aanvangstijden. De Nationale Reisopera speelt er voor het eerst Das Rheingold, aflevering 1 van Wagners operavierluik Der Ring des Nibelungen. Volgens Grenswerk is het een festivalonderdeel. Bij het gezelschap verneem je daar weinig over. Maar als één instantie bezig is haar artistieke grenzen te verleggen, dan is het de Reisopera.

De Rheingold-productie, opmaat tot een Ring die in 2013 als cyclus wordt gepresenteerd, klinkt als een klok. Ze houdt komische en onheilspellende kanten in balans, en is in de regie en uitmonstering van Antony McDonald een juweel om te zien. Ze mixt Nederlands en internationaal zangtalent, onthult het aantreden van een uitmuntend Wagnerdirigent – Ed Spanjaard – en maakt duidelijk dat de Reisopera de akoestische en technische condities op haar nieuwe thuispodium optimaal weet te benutten.

De schouwburg in het Muziekkwartier lijkt geschapen voor Wagners orkestreerkunst, en voor de buigzaamheid van zijn zanglijn en profilering van het woord. Met voorname présence borrelde vanuit de royale orkestbak de lage Es op waarmee de contrabassen het verhaal van schepping en ondergang inzetten. Waarna al gauw te merken viel, dankzij een trio Rijndochters (Hanneke de Wit, Marjolein Niels, Corinne Romijn), dat euvels als Wagnerkrijsen en Wagnergalmen in Enschede voorlopig niet voor de hand zullen liggen.

Zeker niet zolang Spanjaard zijn zaakjes onder controle houdt. Het Orkest van het Oosten is geen ervaren Wagnerorkest, maar Spanjaard houdt de klank vloeibaar. Hij schakelt van actie naar contemplatie en van het sferische naar het snedige. Hij pompt energie in Wagners karakters zonder ze te overspelen. De manier waarop hij de bas-baritons Harry Peeters (Wotan) en Nicholas Folwell (Alberich) zaterdag vleugels gaf bij hun botsing in het onderaardse, sprak boekdelen.

Intussen was de dwerg Alberich, uitgemonsterd als offshore-petroleumboorder, er met een poppenwagen vol Rijngoud vandoor gegaan, en bleek zijn Nevelingenwerkplaats een naaiatelier. Reuzen liepen op paardehoeven. De goden, geïncarneerd in een knus toeristengezin, aanvaardden hun reis naar het Walhalla vanaf een Alpentreinstation. Loge, de snuggere vuurgod, bleek een pretfotograaf die hun bewegingen met een kistcamera vastlegde, alvorens zijn betoverende goudroof-Erzählung aan te heffen op een perronbank. Donner (Thomas Oliemans, machtige bariton) was een huppelkereltje in matrozenpak.

Zoiets kan in duizend regies leiden tot fatale überlolligheid. Maar het knappe van McDonald is dat lichtheid in zijn scènes steeds gepaard gaat met een gevoel van risico. Zijn sleutelfiguur is Peeters, een beschaafd-viriele Wotan, bedreven ook in het uiteennemen en in een foedraal stoppen van zijn speer, maar vooral voorzien van net dat beetje dommigheid dat een Ring op scherp kan zetten.

Zo bleek het Walhalla zelf, toen het erop aankwam (prachtig gesuggereerd met lichtjes in de verte), een pretpark met achtbaan en reuzerad. Hoe dat in 2012 moet aflopen met de wereldorde: deze Rheingold biedt slechts minieme hints. Loge steekt alvast de brand in een godenfoto. Moeder Aarde verschijnt met schattige meisjes in haar gevolg: walkuretjes, of anders schikgodinnen in de dop. De stationsklok raakt de kluts kwijt. Niet zo vreemd dus ook, dat er geen trein komt. De goden verdwijnen te voet over de spoorbaan.

Roland de Beer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden