Reynaart piest

In zijn veelbesproken Kellendonklezing hield Marcel Möring een pleidooi tegen de opkomst van de 'meest verwerpelijke aller wetenschappen: de literatuursociologie'....

Dit was tegen het zere been van Joke Linders, biografe van Rutgers van der Loeff en tevens hoofdredacteur van Literatuur zonder Leeftijd, tijdschrift voor de studie van de kinder- en jeugdliteratuur. In haar inleiding schrijft ze over Möring: 'Hij kende haar werk ook helemaal niet, hij had, zo verklaarde hij naderhand ''willekeurig welke naam kunnen noemen van een auteur die niet tot de literatuur behoort.'' '

Dit 'niet tot de literatuur behoren' en ook het feit dat Möring een dode en voor hem onbekende schrijver buitenspel plaatste, vormden voor de redactie van Literatuur zonder Leeftijd een extra aanleiding een nummer geheel te wijden aan vergeten boeken in een genre dat normaal gesproken niet tot de literaire canon wordt gerekend: oude en historische jeugdboeken.

In het eerste artikel worden de neerlandici Arie Jan Gelderblom en Lia van Gemert geïnterviewd. Zij verklaren dat de 'kinderliteratuur steeds meer opschuift naar het officiële onderzoeksgebied', ook al zal in een nieuw te schrijven literatuurgeschiedenis weinig ruimte zijn voor kinderboeken: 'Op meer dan het signaleren van het subsysteem jeugdliteratuur moet men niet rekenen.'

Vervolgens steekt de door Möring vervloekte literatuursociologie de kop op als jeugdboeken in de eerste plaats een middel blijken te zijn een maatschappelijke periode te leren kennen. Van Gemert prijst de negentiende-eeuwse 'veelschrijfster' Doll-Egges, maar vindt het jammer dat haar verhalen geen eenduidige boodschap kennen en vraagt zich af: 'Wat is nu eigenlijk haar opvoedingsideaal geweest?' Met dit soort vragen maak je jeugdboeken inderdaad tot 'onderzoeksgebied', maar hou je ze ontegenzeglijk weg van de literatuur, canon of niet.

Een boek dat tegenwoordig wel op literaire gronden als een meesterwerk wordt beschouwd is Van den vos Reynaerde. Alleen de afgelopen twee eeuwen zijn er al 130 bewerkingen verschenen. In een gedetailleerd artikel laat Paul Wackers zien hoe de veertig bewerkingen die voor kinderen bestemd waren, onderling verschilden in hun aanpak van niet voor kinderoren bestemde zaken. Zoals de verkrachting van de vrouw van wolf Isegrim en het plassen van Reynaart over de twee welpen: 'Over ze heen gepiest heeft hij, de vuilak, terwijl ze lagen te slapen. Twee, twee zeg ik, zijn er stekeblind van gebleven.' Na eeuwen van censuur werden deze 'streken' pas in de jaren zeventig door Paul Biegel getrouw weergegeven. Voer voor literatuursociologen.

Literatuur zonder leeftijd is enig in zijn soort en moet wat dit betreft worden gekoesterd. Wanneer komt de jeugdliteratuur immers ter sprake in 'gewone' literaire tijdschriften? Maar het blad ziet er tamelijk saai uit, en een kritische toon zal men er niet in aantreffen. Bovendien lijkt de taal van sommige medewerkers beïnvloed door hun veelvuldige lectuur van kinderboeken, al is dit blad toch echt niet voor kinderen geschreven.

Een verwarring van doelgroepen zogezegd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden